Алія Ізетбегавіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Алія Ізетбегавіч
басн.: Alija Izetbegović
Алія Ізетбегавіч
Алія Ізетбегавіч падчас візіту ў ЗША 24 сакавіка 1997 года
сцяг
1-ы Прэзідэнт Рэспублікі Боснія і Герцагавіна
1992 — 5 кастрычніка 1996
Папярэднік: Пасада заснавана
Пераемнік: Пасада скасавана
сцяг
Старшыня Прэзідыума Сацыялістычнай Рэспублікі Боснія і Герцагавіна
20 снежня 1990 — 5 красавіка 1992
Папярэднік: Обрад Піляк
Пераемнік: Пасада скасавана
 
Партыя: Party of Democratic Action[d]
Адукацыя: Сараеўскі ўніверсітэт
Прафесія: Юрыст
Дзейнасць: адвакат, філосаф, палітык, пісьменнік, камісар
Веравызнанне: суніты і Іслам
Нараджэнне: 8 жніўня 1925(1925-08-08)[1]
Шамац[d], Каралеўства Югаславія
Смерць: 19 кастрычніка 2003(2003-10-19) (78 гадоў)
Горад Сараева, Боснія і Герцагавіна
Жонка: Халіда Ізетбегавіч
Дзеці: Бакір Ізетбегавіч[d]
 
Узнагароды:
Ордэн каралевы Алены
Кавалер ордэна Турэцкай Рэспублікі 1 класа

Алія́ Ізетбе́гавіч (басн.: Alija Izetbegović; 8 жніўня 1925, Босанскі-Шамац — 19 кастрычніка 2003, Сараева) — пісьменнік, філосаф, мусульманскі актывіст. Прэзідэнт Рэспублікі Босніі і Герцагавіны ў 19901996 гадах, член Прэзідэнцкага Савета ў 1996—2000 гадах.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Алія Ізетбегавіч нарадзіўся 8 жніўня 1925 года ў паўночнай частцы баснійскага горада Босанскі-Шамац (цяпер Шамац) [2]. Ён быў адным з пецярых дзяцей — дваіх сыноў і трох дачок — Мустафы і Хібы Ізетбегавічаў. Выхадзец са збяднелай арыстакратычнай сям'і. Яго дзед Ізет-бег Яхіч з Бялграда уцёк у Боснію ў 1868 годзе, пасля вываду асманскіх войскаў з Сербіі. Падчас службы ў якасці салдата ва Ускюдары, Ізет-бег ажаніўся з Сыдыкай Ханым, якая мела турэцкае паходжанне. Пара ўрэшце пераехала ў Босанскі-Шамац і мела 5 дзяцей. Дзед пазней стаў мэрам горада, і, паводле паведамленняў выратаваў сорак сербаў ад аўстра-венгерскіх улад, якія пераследвалі Гаўрылу Прынцыпа, які забіў эрцгерцага Франца Фердынанда ў чэрвені 1914 года.

Бацька быў бухгалтарам, ваяваў за аўстра-венгерскую армію на Італьянскім фронце ў час Першай сусветнай вайны і атрымаў сур'ёзныя траўмы, якія пакінулі яго ў стане паў паралізаванай прынамсі 10 гадоў. Ён абвясціў пра сваё банкруцтва ў 1927 годзе. У 1928 годзе яго сям'я пераехала ў Сараева.

У 1940 годзе ўступіў у рэлігійна-палітычную арганізацыю «Маладыя мусульмане». У 1943 годзе скончыў сярэднюю школу і паступіў у сельскагаспадарчы тэхнікум. У 1946 годзе падчас службы ў югаслаўскай арміі быў прысуджаны да трох гадоў турэмнага зняволення за рэлігійную прапаганду і за актыўны ўдзел у дзейнасці арганізацыі «Маладыя мусульмане».

Усё 1949 годзе пасля выхаду на свабоду паступіў на юрыдычны факультэт Сараеўскага ўніверсітэта, які скончыў у 1956 годзе. Працаваў юрыдычным кансультантам у транспартных кампаніях, адначасова працягваў займацца палітычнай дзейнасцю. У кампартыі ніколі не быў.

У 1970 годзе апублікаваў сваю «Ісламскую дэкларацыю», за што атрымаў 14 гадоў турмы (выйшаў датэрмінова ў 1989 годзе)[3].

У 1990 годзе быў абраны старшынёй Прэзідыума Босніі і Герцагавіны ў складзе былой Югаславіі.

На час яго знаходжання на пасадзе прыпадае Баснійская вайна. 2 мая 1992 года быў арыштаваны ў аэрапорце Сараева, але ўжо на наступны дзень выпушчаны ў абмен на свабодную эвакуацыю казармаў югаслаўскай арміі з Сараева. У 1994 годзе сустракаўся ў Сараеве з Усамам бен Ладэнам[4].

У 1995 годзе ў выніку праведзенай сумесна з харвацкай арміяй аперацыі «Бура» з тэрыторыі ліквідаванай Рэспублікі Сербская Краіна бегла 230—250 тысяч сербаў. У тым жа годзе падпісаў Дэйтанскае пагадненне ад Босніі і Герцагавіны.

19 кастрычніка 2003 года памёр ад захворвання сэрца, быў пахаваны на могілках «Ковачы».

Магіла Аліі Ізетбегавіча ў Сараева.

У жніўні 2006 года быў здзейснены акт вандалізму — была ўзарвана яго магіла[5].

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Сям'я[правіць | правіць зыходнік]

Сын — Бакір Ізетбегавіч — член Прэзідыума Босніі і Герцагавіны ад баснійскіх мусульман (з 6 лістапада 2010 года).

У кінематографе[правіць | правіць зыходнік]

Дакументальнае кіно[правіць | правіць зыходнік]

Заўвагі[правіць | правіць зыходнік]

  1. data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011.
  2. Hamilton, 2014, p. 150
  3. Бирюков С., Давыдов А. Случай Боснии // Свободная мысль. — 2013. — № 6 (1642). — С. 54
  4. inosmi.ru: В 1994 году бин Ладен встречался в Сараево с Алием Изетбеговичем
  5. Lenta.ru: У свеце: У Сараеве падарвана магіла Аліі Ізетбегавіча

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Главы Сацыялістычнай Рэспублікі Боснія і Герцагавіна спасылкі