Востраў Біёка

Біёка Bioko
Каардынаты: 3.5, 8.73°30′00″ пн. ш. 8°42′00″ у. д.3.5° пн. ш. 8.7° у. д.
Акваторыя	Гвінейскі заліў
Краіна	Экватарыяльная Гвінея
Біёка
Плошча	2 017 км²
Насельніцтва	260 000 чал.
Шчыльнасць насельніцтва	128,904 чал./км²

Біё́ка (Bioko; да 1973 — Ферна́нда-По, у 1973—1979 — Масі́яс-Нге́ма-Біё́га) — востраў у заліве Біяфра (састаўная частка Гвінейскага заліва) Атлантычнага акіяна, самы буйны з астравоў, якія належаць Экватарыяльнай Гвінеі; на ім размешчана сталіца гэтай дзяржавы — горад Малаба. Востраў падзелены на 2 правінцыі — Паўночны Біёка і Паўднёвы Біёка. Насельніцтва - 260 тыс. чал. (2001 г.).

Прырода

Востраў Біёка размешчаны на шэльфе Заходняй Афрыкі, аддалены ад узбярэжжа Камеруна ўсяго на 32 км. Даўжыня 70 км, шырыня 30 км, плошча 2017 км². Узнік пры зліцці некалькіх старажытных вулканічных конусаў вышынёй да 3011,4 м (гара Піка-Басіле, вышэйшы пункт усёй краіны).

Мяркуюць, што ў мінулым ён быў часткай Афрыканскага мацерыка, аднак абасобіўся прыкладна 100 - 20 тыс. гадоў таму.

Клімат экватарыяльны, вільготны (ападкаў да 2500 мм у год).

Флора і фаўна вострава пераважна блізкія да афрыканскіх, аднак маюцца эндэмікі. Усяго налічваецца 1200 відаў раслін, 43 віды рыб, 33 віды амфібій, 52 віды рэптылій, 143 віды птушак і 65 відаў сысуноў. Найбольшую цікавасць уяўляюць эндэмічныя віды папараці, птушак, а таксама чарапахі, антылопы, пітоны, малпы і г. д. Да пач. ХХ ст. на востраве меліся дзікія буйвалы.

Для абароны прыроды вострава былі створаны 2 запаведныя зоны.

Рака каля мястэчка Ўрэка

Гісторыя

Да прыходу еўрапейцаў востраў насялялі карэнныя жыхары бубі афрыканскага паходжання. Яны называлі сваю радзіму Отча (Otcho).

У 1471 г. востраў быў адкрыты партугальскім мараплаўцам Фернанда По і названы ім Фармоза-Флора (літаральна "прыгожая кветка"). Пазней географы далі яму назву Фернанда-По (Fernando Pó) у гонар першаадкрывацеля. Падчас кампаніі па змене еўрапейскіх геаграфічных назваў на афрыканскія востраў у 1973 годзе быў пераназваны ў Масіяс-Нгема-Біёга (Macias Nguema Bijogo) у гонар першага прэзідэнта Экватарыяльнай Гвінеі Масіяса Нгемы, пасля звяржэння якога быў пераназваны ў Біёка (у 1979).

Партугальцамі на востраве былі створаны плантацыі цукровага трыснёга, на якіх працавалі негры-рабы. У выніку іх бегства з плантацый і караблёў, што заходзілі на Біёка, у горнай мясцовасці ўзніклі паселішчы свабодных неграў. Адносіны паміж імі і еўрапейскімі каланістамі мелі варожы характар. У выніку падзення коштаў на цукар у Еўропе, калонія на востраве была часова закінута. У 1642 - 1648 гг. галандская Ост-Індская кампанія без дазволу Партугаліі ўтрымоўвала на Біёка свае гандлёвыя базы.

У 1778 г. востраў быў перададзены ў валоданне Іспаніі ў абмен на тэрытарыяльныя саступкі ў Паўднёвай Амерыцы. Аднак у 1780 г. іспанцы фактычна пакінулі Біёка, а ў XIX ст. заключылі дагавор з Вялікабрытаніяй, паводле якога на ім маглі спыняцца брытанскія караблі, што змагаліся з гандлем рабамі. Брытанцы заснавалі на ўзбярэжжы паселішча Порт-Кларэнс (сучасны горад Малаба), які заставаўся ў 1827 - 1855 гг. галоўнай базай іх флота ў Гвінейскім заліве.

У 1843 г. іспанцы зноў вярнуліся на востраў. Для папаўненні калоніі насельніцтвам яны заахвочвалі іміграцыю з Кубы і іншых сваіх калоній, а таксама зняволенных з самой Іспаніі. Былі створаны плантацыі алейнай пальмы і какава. Але ў 1920-ых гг. Ліга Нацый даследавала становішча на Біёка і прыйшла да высновы, што іспанскія адміністрацыя і плантатары злоўжываюць падняволеннай працай.

З 1968 г. востраў у складзе Экватарыяльнай Гвінеі.

Эканоміка

Пераапрацоўка нафты. Вытворчасць какава. Галоўны порт - Малаба.

Насельніцтва

У 2001 г. на востраве жыло 260 тыс. чалавек.

Этнічны склад даволі складаны. Большасць фарміруюць карэнныя жыхары бубі (58%) і фернандынас (12%). Бубі традыцыйна займаюць узгорыстыя цэнтральныя раёны, хаця ў апошнія дзесяцігоддзі многія з іх пераехалі жыць у гарады.

Фернандынас - нашчадкі афрыканскіх рабоў і часткова еўрапейцаў (партугальцаў, галандцаў, іспанцаў, англічан), якія размаўляюць на некалькіх крэольскіх дыялектах іспанскай, французскай і англійскай моў. З іх складу вылучаецца група крыа, якая насяляе раён вакол Малаба і паходзіць ад вызваленых у XIX ст. рабоў. У адрозненні ад іншых фернандынас, крыа памятаюць аб сваёй гістарычнай радзіме ў Заходняй Афрыцы і захоўваюць многія афрыканскія рысы культуры.

Астатнія жыхары Біёка - мігранты або іх нашчадкі з Афрыкі, еўрапейцы і азіяты.

Літаратура

• Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред. А. Ф. Трёшников; Ред. ко.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1983.
• Большая советская энциклопедия, третье издание.

Спасылкі

• Фатаздымкі (англ.) 
• Выкарыстанне PRUNUS AFRICANA на Біёка (англ.) 
• Праграма захавання біялагічнай разнастайнасці на Біёка (англ.) 
• Геалогія (англ.) 
• Прыматы Біёка (англ.)