Горад Верхнядзвінск

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Горад
Верхнядзвінск
Drysa, kaścioł (11.08.2009).jpg
Сцяг Герб
Сцяг
Герб
Каардынаты Каардынаты: 55°46′00.12″ пн. ш. 27°56′00.24″ у. д. / 55.7667, 27.9334 (G) (O) (Я)55°46′00.12″ пн. ш. 27°56′00.24″ у. д. / 55.7667, 27.9334 (G) (O) (Я)
Краіна
Вобласць
Раён
Першае згадванне
Горад з
Насельніцтва
7 700 чалавек (2006)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 2151
Паштовы індэкс
211631
Верхнядзвінск (Беларусь)
Верхнядзвінск
Верхнядзвінск
Верхнядзвінск (Віцебская вобласць)
Верхнядзвінск
Верхнядзвінск

Верхнядзвінск, да 25.12.1962 г. Дрыса — горад у Віцебскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Верхнядзвінскага раёна, на р. Дрыса пры ўпадзенні яе ў Заходнюю Дзвіну. Чыгуначная станцыя на лініі ПолацкДаўгаўпілс (Латвія), на аўтамабільнай дарозе Полацк—Даўгаўпілс.

Адлегласць ад Мінска — 270 км, ад Віцебска — 175 км.

Насельніцтва — 7,6 тыс. чал. (2009).

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Назва[правіць | правіць зыходнік]

Сваю гістарычную назву горад атрымаў ад ракі Дрыса, якая, у сваю чаргу, запазычыла назву ад возера Дрысы ў Расонскім раёне. Слова складаецца з дзвюх асноў: ДР(Ы) + СЫ. Першая аснова вядома ў басейне Заходняй Дзвіны ў назвах азёр Дрывяты, Дрысвяты, Невядро, Нешчарда. ДР(Ы) мае старажытнае геаграфічнае фіна-угорскае паходжанне і абазначае «возера». Блізкае значэнне «вада» маюць падобныя асновы старажытнаеўрапейскага паходжання.

Другая аснова СЫ паходзіць ад вядомага паўночнаеўрапейскага тэрміна ТО/ТЫ ў значэнні «возера». Такім чынам, назва ракі перакладаецца як «возера» або «азёрная вада». Назва горада абазначае «паселішча на рацэ, якая выцякае з возера».

Гістарычны нарыс[правіць | правіць зыходнік]

Упершыню згадваецца ў летапісах пад 1386 г.[1] Паводле археалагічных даследаванняў, горад узнік значна раней як умацаванне Полацкага княства. Тут быў пабудаваны Дрысенскі замак. Хроніка Стрыйкоўскага згадвае, што замак быў спалены полацкім князем Андрэем Альгердавічам, які выступаў супраць Крэўскай уніі.

Панарама Дрысы, 1878

У 1-й пал. XVI ст. Дрыса з'яўлялася гандлёвым цэнтрам на Заходняй Дзвіне, належыла да каралеўскага ўладання. У 1547 г. ў мястэчку Дрыса была створана мытня. У Лівонскую вайну (1558—1583) Жыгімонтам Аўгустам тут у 1563 г. адноўлены замак, у гэтым жа года горад захоплены і разбураны маскоўскімі войскамі, у 1583 г. вызвалены С. Баторыем. У 1772 г. ўвайшоў у склад Расійскай імперыі. З 1776 г. — цэнтр Дрысенскага павета. Да 1777 г. — мястэчка, з 1777 г. — горад (дагэтуль не знойдзена звестак, что Дрыса мела Магдэбургскае права).

21 верасня 1781 г. зацверджаны герб (вершнік з узнятым мячом на залатым полі шчыта). Наяўнасць у горада герба сведчыла пра атрыманне права на самакіраванне.

Падчас вайны 1812 г. каля горада знаходзіўся Дрысенскі лагер (умацаваныя пазіцыі расійскага войска ў лукавіне Заходняй Дзвіны).

У 1863—1864 гг. у Дрысе працавала прыходскае вучылішча.

У 1908 г. у горадзе была адчынена Дрысенская ніжэйшая рамесная школа, якой загадваў І. А. Чыхар. Школа размяшчалася на вул. Новамаскоўскай (цяпер — Савецкая). Па звестках на 1910 г., у школе навучалася 50 вучняў, яна мела два аддзяленні: слясарна-кавальскае і сталярнае. У гады Грамадзянскай вайны ў Расіі маёмасць школы была эвакуіравана ў горад Ялец, потым зноў вернута ў Дрысу. За савецкім часам школа была ператворана ў адзіную працоўную школу 1-ай і 2-ой ступеняў.

З 1924 г. — цэнтр Дрысенскага раёна. У лістападзе 1931 г. у горадзе была заснавана дрысенская раённая газета — «Звязда на рубяжы». У сувязі з пераносам паўночна-заходняй мяжы СССР, у 1940 г. газета атрымала новую назву — «Патриот Родины» (выходзіла па серадах, пятніцах і нядзелях).

Горад быў вызвалены Савецкай арміяй ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў 12 ліпеня 1944 г. У верасні 1944 Дрыса ўключана ў Полацкую, а ў студзені 1954 у Віцебскую вобласці.

Паступова быў адноўлены жыллёвы фонд, пабудаваны новыя прадпрыемствы. У 1970 распрацаваны генеральны план забудовы горада, паводле якога будаўніцтва вялося ўздоўж рэк Заходняя Дзвіна і Дрыса ў гістарычнай частцы горада. У паўднёвай частцы забудаваны мікрараён з 5-павярховымі дамамі. Паводле генеральнага плана 1981 г. пры ўездзе ў горад з паўночнага ўсходу створаны новы мікрараён. Вядзецца і катэджавае будаўніцтва.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Колькасць насельніцтва:

1797 — 1310 чал.
пач. XIX ст. — 2852 чал.
1893 — 4737 тыс. чал.
1959 — 3,6 тыс.
1970 — 4,9 тыс.
2006 — 7,7 тыс.
2009 — 7,6 тыс.

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Прадпрыемствы лёгкай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці. Гасцініца. Цэнтр традыцыйнага мастацкага ткацтва.

Памятныя мясціны[правіць | правіць зыходнік]

Будынак пач. ХХ ст.

Цікавыя факты[правіць | правіць зыходнік]

  • Гістарычная назва сучаснай вуліцы Гагарынa — Старамаскоўская. На ёй кампактна пражывала яўрэскае насельніцтва.
  • Абеліск героям вайны 1812 г., які знаходзіцца ў гарадскім скверы, быў прымеркаваны да стагоддзя з тых падзей і датуецца адпаведна 1912 г.
  • Найвялікшай паводкай з усіх, якія дайшлі да нас у хроніках, была паводка 1878 г. 29 сакавіка ўсе дамы апынуліся ў вадзе, у горадзе не засталося ніводнага вострава.

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Мацей Стрыйкоўскі. Хроніка Польская, Літоўская, Жамойцкая і ўсёй Русі (1582).