Загляне сонца і ў наша аконца

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Пазнака выдавецкай суполкі

«Загля́не со́нца і ў на́ша ако́нца»[1] (арыгінальная назва «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ») — першая легальная беларуская выдавецкая суполка, існавала ў Санкт-Пецярбургу ў 1906—1914 (1916?) г.

Перадгісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Пачатак першага ліста В. Іваноўскага да А. Ельскага ад 24.2.1905 г. у справе арганізацыі беларускага кнігавыдання

Юрыдычнай падставай легальнай выдавецкай дзейнасці на беларускай мове быў выдадзены 12(25).12.1904 указ імператара Мікалая II, які скасоўваў ранейшыя абмежаванні ўжытку мясцовых моў у заходніх губернях Расійскай імперыі. Выкарыстаць гэту магчымасць вырашыў нядаўні выпускнік Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага тэхналагічнага інстытута Вацлаў Іваноўскі, які ўжо меў досвед нелегальнай выдавецкай дзейнасці падчас працы ў арганізацыях «Беларуская рэвалюцыйная партыя» і «Круг беларускай народнай прасветы і культуры». У варунках, якія дазволілі развіваць пастаянную і значна шырэйшую выдавецкую дзейнасць, неабходны былі большыя сродкі і новыя супрацоўнікі. В. Іваноўскі ў 1905 спрабаваў прыцягнуць да гэтай справы беларускіх памешчыкаў А. Ельскага і Э. Вайніловіча, але безвынікова[2]. Тым не менш вынік арганізацыйнай працы быў станоўчы: у студзені 1906 суполка налічвала 45 удзельнікаў.

Назва выдавецтва — гэта прымаўка, якая выражае надзею на лепшую будучыню. У канцы ХІХ ст. яна выкарыстоўвалася як слоган для нелегальных беларускіх выданняў, напрыклад: Боровик Д. «Письма о Белоруссии» (1882), а таксама выдання пад назвай «Дзядзька Антон» (Тыльзіт, 1892).[3]

Першы этап дзейнасці (1906—1909)[правіць | правіць зыходнік]

Зборнік вершаў Янкі Купалы «Жалейка» (1908). Форзац

Дзейнасць арганізацыі распачалася з выдання ліста, ў якім утрымліваўся заклік прыняць удзел у беларускай выдавецкай дзейнасці. Ліст быў набраны лацінкай, магчыма быў і кірылічны варыянт, але ён не захаваўся. З гэтым лістом-зваротам да розных асоб высылалі экзэмпляр Статута[4].

Левыя коскі Pieciarburh, 1906 hoda... miesica... dnia

Šanoŭny panie! Ŭsim, chto choć kryšku znajeć biełaruski narod (a jaho blizka waśmi z paławinaj milijonaŭ), Wiadoma jak patrebna dla jago drukawanaje słowa ŭ jago rodnaj movi.

Žminia ludziej dobraj acwoty, choczučy pomahčy hetamu pawedług sił swajich i možnaści, zrabili tawarystwa, katoraha ŭstaŭ wysyłajem pry hetym.

My ŭ Pieciarburhu biez pamocy z kraju nia mhoha čaho možem zrabić.

Dziela hetaha ŭdajomsia da Was, Šanoŭny panie, ci nia bylib Wy łaskawy pomahčy nam ci pracaj swajoj, ci hrašmi, zapisaŭšysia ŭ nas supolnikam.

Majem nadzieju, što prykład Pieciarburha nie astaniecca biez adzywu. Ciapier možna lehalna sklikać i złažyć razam šmat paraskidanych sił. Niechaj že hety siły nia zhinuć dla našaha kraju.

Biełaruskaja wydaŭnickaja supołka Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce.

Adres: Pieciarburh, Wasilou wostrau,

4-aja linija d.45, kw. № 16.
Правыя коскі

Суполка «Загляне сонца і ў наша аконца» была афіцыйна зарэгістравана ў маі 1906. Ва ўправу ўваходзілі В. Іваноўскі (старшыня), У. Сталыгва (сакратар), Б. Эпімах-Шыпіла, Ю. Іваноўскі, В. Валейка, С. Іваноўская, У. Калашэўскі. 5.5.1906 згаданыя асобы ўклалі да канца 1908 натарыяльны дагавор, паводле якой неслі салідарную адказнасць за дзейнасць і абавязкі суполкі[5]. На практыцы амаль усе рэдакцыйныя працы выконвалі В. Іваноўскі і Б. Эпімах-Шыпіла, апошні перадаў на патрэбы суполкі частку сваёй кватэры. Кнігі друкаваліся ў польскай друкарні К. Л. Пянткоўскага кірыліцай і лацінкай, некаторыя паралельна двума шрыфтамі. Асноўная частка тыражу адпраўлялася на Беларусь[6].

У ліпені 1906 выйшаў «Беларускі лемантар[7], або Першая навука чытання» (лацінскі варыянт) і серыя паштовак, а праз некалькі тыдняў — кірылічны варыянт лемантара і «Першае чытанне для дзетак-беларусаў» Цёткі (у двух варыянтах). Трэці падручнік, «Гутаркі аб небе і зямлі», перакладзены з польскай мовы верагодна К. Кастравіцкім пры ўдзеле В. Іваноўскага[2], пакінуў друкарню на пачатку 1907. Да сакавіка 1908 суполка выдала чатыры кніжкі пісьменнікаў XIX ст. у серыі «Народныя песняры» — «Дудка беларуская» і «Смык беларускі» Ф. Багушэвіча, «Гапон» В. Дуніна-Марцінкевіча і пераклад дзвюх былін паэмы А. Міцкевіча «Пан Тадэвуш». На пачатку 1908 выйшаў з друку першы зборнік вершаў Я. Купалы «Жалейка». Увесну 1908 плён выдавецкай дзейнасці складалі дзесяць кніжак і крыху больш за дзесяць паштовак.

Затым аж да восені 1909 суполка не выдала ніводнай кніжкі. На гэта паўплываў часовы ад'езд В. Іваноўскага ў Мюнхен, а таксама прэтэнзіі з боку царскай цэнзуры[2].

Другі этап дзейнасці (1909—1913)[правіць | правіць зыходнік]

30 красавіка 1909 быў заключаны новы дагавор сяброў-заснавальнікаў. 3 ліку ранейшых членаў выбылі Б. Шыпіла і У. Калашэўскі, засталіся В. і С. Іваноўскія, Ю. Іваноўскі, У. Сталыгва, В. Валейка; з'явіліся новыя сябры: А. Трэпка-Неканда з жонкай, А. Грыневіч і Г. Ражноўскі. Адначасова суполка пераехала ў новае памяшканне. Актывы яе істотна павялічыліся, што стварыла магымасці пашырэння выдавецкай дзейнасці. Кіраўніком выдавецтва застаўся В. Іваноўскі, а Ю. Іваноўскі стаў адказным рэдактарам[2].

У канцы 1909 ў Пецярбург быў запрошаны Я. Купала, які атрымліваў магчымасць для непасрэднага ўдзелу ў выданні ўласных новых твораў. Тут выйшла шэсць першых кніжак Я. Купалы: акрамя «Жалейкі» гэта былі «Адвечная песня», «Гусляр», «Сон на кургане», «Паўлінка» і «Шляхам жыцця» (асобныя з іх выдадзены ў друкарні А. Грыневіча, які распачаў самастойную выдавецкую дзейнасць).

Пачаўся ж другі этап дзейнасці суполкі з выдання ў жніўні-верасні 1909 кнігі В. Дуніна-Марцінкевіча «Вечарніцы». Амаль адначасова пад маркаю «Загляне сонца…» ў Вільні выйшла кніга К. Дулебы «Як ратаваць уздутую жывёлу» (у перакладзе В. Іваноўскага), а ў студзені 1910 падручнік Я. Коласа «Другое чытанне для дзетак беларусаў», выдадзены разам з віленскім таварыствам «Наша Хата». У сярэдзіне таго ж года выйшлі з друку адным томам творы Дуніна-Марцінкевіча «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» з уступным артыкулам В. Іваноўскага «Вінцук Дунін-Марцінкевіч і яго жыццё». Гэта была адна з першых спроб паказу складанай фігуры гэтага пісьменніка і ацэнкі яго значэння для беларускай літаратуры. Выхадам кнігі серыя «Народныя песняры» была закончаная.

Апрача таго, у 1910-12 суполка літаграфічным спосабам накладам 200 або 400 асобнікаў выдала рэпертуарную серыю сцэнічных твораў. У серыі выйшлі камедыі «Модны шляхцюк» К. Каганца (1910), «Сватанне» А. Чэхава ў перакладзе Н. Чарноцкага (1910), «Пашыліся ў дурні» (1910) і «Па рэвізіі» (1911) М. Крапіўніцкага, абедзьве ў апрацоўцы Н. Чарноцкага, і «Міхалка», перапрацоўка польскай камедыі, выкананая Далецкімі (1911). Суполка выдала таксама драматычныя творы Э. Ажэшкі «У зімовы вечар» (1910, пераклад Власта), «Хам» (1912) і камедыю Я. Купалы «Паўлінка» (студзень 1913).

У 1911 выйшлі яшчэ два выданні: невялікае апавяданне А. Новіча «У дому лепей» і адносна вялікі дапаможнік для пчаляроў Г. Бярозкі «Пчаліна — жывёлка малая, а карысьці дае многа».

Напрыканцы жніўня 1911 распачалася падрыхтоўка да выдання рэгулярнага альманаха пад назвай «Маладая Беларусь». У 1912-13 выйшлі тры сшыткі; тэматычны профіль вызначалі мастацкія творы: Я. Купалы (тут надрукавана паэма «Сон на кургане»), Я. Коласа, Цёткі, З. Бядулі, Ц. Гартнага, А. Гурло, К. Буйло, Чарнышэвіча, Я. Журбы, А. Новіча, Петрашкевіча. Навукова-папулярную тэматыку прадстаўлялі пераважна артыкулы А. Луцкевіча (пад псеўд. А. Навіна).

Такім чынам, з вясны 1909 дзейнасць суполкі развівалася паспяхова. Разам з узрастаючай колькасцю выдаваных кніжак павялічыўся іх продаж, які нарэшце пачаў прыносіць прыбытак[2].

Трэці этап дзейнасці (1913—1914)[правіць | правіць зыходнік]

На апошнім этапе ў дзейнасці суполкі адбыліся важныя змены, абумоўленыя ад'ездам В. Іваноўскага і Я. Купалы ў Вільню і заснаванне імі там Беларускага выдавецкага таварыства. 1.6.1913 адбылася рэарганізацыя ўправы, у якую вярнуўся Б. Эпімах-Шыпіла, а таксама ўвайшлі А. Ярэміч і Я. Сушынскі. Аднак у новых арганізацыйных умовах магчымасці выдавецкай дзейнасці былі абмежаваныя. У другой палове 1913 суполка выдала літаграфічным спосабам камедыі «Мядзведзь» А. Чэхава і «Як яны жаніліся» А. Валодзьскага ў перакладзе В. Ластоўскага. Выйшлі таксама «Батрак» Я. Коласа, «Абразкі» З. Бядулі, «Песні» Ц. Гартнага, «Амерыканец» А. Новіча — раней яны ўжо былі апублікаваныя ў альманаху «Маладая Беларусь». Нарэшце, прыкладна ў сярэдзіне 1914 была перавыдадзеная (у няпоўным выглядзе) «Дудка беларуская» Ф. Багушэвіча.

У 1914 годзе выдаўцы сутыкнуліся з фінансавымі цяжкасцямі, цэнзурнымі рэпрэсіямі. Цяжкую сітуацыю найярчэй адлюстроўвае запіс, зроблены рукой Бр. Эпімаха-Шыпілы на гандлёва-выдавецкім каталогу друкарні М. Кухты 1914 года «Спісак беларускіх кніжак і часопісаў»: «гэта не жыццё, а выццё»[8].

Выдавецкую дзейнасць спыніла Першая сусветная вайна.

Апошняя кніга[правіць | правіць зыходнік]

Можна меркаваць, што ў 1916 г. выдавецтва паспрабавала аднавіць сваю дзейнасць, выпусціўшы кнігу Я. Коласа «Антось Лата» (1-ю дзею) пад назвай «Чарка ўсё на свеце робіць»; на кнізе было было пазначана «Працяг будзе». Аднак на гэтым дзейнасць суполкі скончылася[9].

Тыпаграфіі[правіць | правіць зыходнік]

Таварыства наладзіла партнёрскія стасункі з пецярбургскай друкарняй Казіміра Пянткоўскага і асноўную частку сваіх кніг выпускала на Вялікай Пад'ячаскай, 22, дзе апошняя і размяшчалася. Дзякуючы спачуванню беларускай справе ўласніка гэтай друкарні, суполцы ўдалося атрымаць крэдыт на работу і ўзбагаціць набор беларускіх шрыфтоў.

Два выданні кірыліцай і лацінкай («Як ратаваць уздутую жывёлу» К. Дулембы) былі замоўлены ў Марціна Кухты і адно ў пецярбургскай друкарні Юрыя Эрліха (зборнік Янкі Купалы «Шляхам гадоў»)[10].

Фінансаванне[правіць | правіць зыходнік]

Ад самага пачатку «Загляне сонца і ў наша аконца» мела лепшае матэрыяльнае забеспячэнне, чым яго папярэднікі. У арганізацыю ўступіла многа забяспечаных у матэрыяльных адносінах людзей: В. Іваноўскі, які ўжо паспеў стаць прафесарам, Б. Эпімах-Шыпіла, які прытуліў кантору выдавецтва на ўласнай кватэры і не шкадаваў грошай на яго з свайго заработку. Грашовыя ахвяраванні пасупалі ў суполку ад княгіні Магдалены Радзівіл[11]. Зборнік Янкі Купалы «Шляхам жыцця» быў выдадзены пры падтрымцы доктара Аляксандра Ярэміча[12].

Фінансы суполкі ў пачатку Першай сусветнай вайны сталі прадметам махінацый. Пра гэта сведчыць ліст рэдактара «Нашай Нівы» А. Уласава да А. Луцкевіча ад 10 снежня 1914 г., у якім гаворыцца наступнае[13]:

" Антон Іванавіч! Мятлін цяпер павераны Магдалены. Ён гаворыць, што трэба, каб Шыпіла выдаў распіску, што 4250 рублёў паступілі ў распараджэнне "Загляне сонца..." Тады ўсю справу можна ліквідаваць і магчымы яшчэ новыя датацыі. Каб Вы зрабілі гэта як найскарэй, то было бы для ўсіх лепей. Калі яна ўспакоіцца, яна сказала, што грошы аддадуць суполцы. "

Вынікі дзейнасці[правіць | правіць зыходнік]

Дом Тадэвуша Касцюшкі на паштоўцы выдавецтва

Юліяна Вітан-Дубейкаўская так напісала ў сваіх успамінах[14]:

" У Пецярбурзе Вацлаў Іваноўскі арганізуе і спачатку фінансуе выдавецтва "Загляне сонца і ў наша ваконца". Там выдаюцца галоўна літаратурныя творы і папулярныя брашуры для сялянства. З цягам часу гэта прадпрыемства пакрывала свае выдаткі і яно добра разраслося б, як мне апавядаў пасля вайны прафесар Вацлаў Іваноўскі, калі б не выбухнула вайна. "

Суполка да 1914 г. выдала 38 кніг[2] (лічачы выданні кірыліцай і лацінкай як асобныя пазіцыі) сукупным накладам, больш як 100 тыс.[15]. Акрамя таго, яна выдала больш як 20 розных паштовак з партрэтамі старадаўніх паэтаў і іншых дзеячаў культуры, гістарычнымі помнікамі, краявідамі і г.д. Суполка выцягнула з забыцця і папулярызавала найлепшыя творы беларускай літаратуры XIX ст., выдала першыя беларускія падручнікі, серыю сцэнічных твораў, дапаможнікі для гаспадароў, заахвочвала да творчасці маладых аўтараў і тым самым выдатна спрычынялася да фармавання новай беларускай літаратуры. Больш за тое, суполка адначасна выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, прынятыя пазней астатнімі выдаўцамі[16].

Сваімі выданнямі, у асаблівасці серыяльнымі, суполка заваёўвала ў вачах грамадскасці рэпутацыю паважанай арганізацыі. Не жадаючы (пры ўсёй нешматлікасці беларускіх літаратараў), выпускаць у свет творы, недасканалыя ў мастацкіх адносінах, яна выстаўляла маладым творцам высокія мастацкія патрабаванні. У кастрычніку 1906 г. выдавецтва не прыняло, напрыклад, да друку зборнік вершаў «Плач» Міхаіла Сарокі з Вільні — гэта былі першыя пробы пяра з неахайна рыфмаванымі радкамі і расцягнутымі сюжэтамі[17].

Распаўсюджанне і прапаганда беларускай кнігі[правіць | правіць зыходнік]

Рэкламная абвестка выдавецкай суполкі ў газеце «Наша Ніва», 1909 г.

Суполка не толькі актыўна друкавала, але і распаўсюджвала свае кнігі. У Варшаве, Мінску, Гродна, Гомелі, Віцебску і іншых гарадах былі адкрыты контрагенцтвы выдавецтва. З Пецярбурга чытачыам дасылаліся кнігі. У «Нашай ніве» пастаянна друкаваліся абвесткі[18], кніжкі дасылаліся кожнаму, хто звярнуўся на склад выдавецтва.

Акрамя распаўсюджвання сваіх выданняў, усе іншыя выданні «Кругу беларускай прасветы» і асобных людзей прымаліся суполкай на камісію і распаўсюджваліся побач з уласнымі. Суполка ўвайшла ў згоду з рэдакцыяй «Нашай нівы», якая брала некаторыя выданні і рассылала дадаткам да газеты[19]. Распаўсюджваў кнігі асабіста Янка Купала.

Некаторыя звесткі сведчаць пра тое, што кнігі распаўсюджваліся і пасля спынення дзейнасці арганізацыі.

Так, у 1917 г. студэнт Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Петраградзе П. Г. Каравайчык прадаваў і высылаў кнігі, выдадзеныя суполкай: «Дудку беларускую» М. Бурачка, «Вечарніцы», «Шчароўскія дажынкі», «Купалу» В. Дуніна-Марцінкевіча, «Маладую Беларусь» і інш. выданні.

У 1918 г. П. Каравайчык ад'язджаў у Маскву на працу ў Народны камісарыят па справах нацыянальнасцей РСФСР і клопат па распаўсюджанні кніг хацела ўзяць на сябе «Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства ў Петраградзе», якое было створана ў саавіку 1918 г. у Петраградзе. Ініцыятарам гэтага мерапрыемства быў Чэслаў Родзевіч.

Ён пісаў да Бр. Эпімаха-Шыпілы[20]:

" Сябрамі таварыства атрымаў паведамленне ад грамадзяніна Каравайчыка (Знаменская, д. 56, кв. 54), што ў яго ёсьцека кнігі, узятыя у сваім часе ад «Суполкі» для продажу. І сягоння, калі варункі змушаюць выехаць з памянутай кватэры, то ён і звярнуўся ў таварыства прыняць гэтыя кнігі. Таварыства згоднае ўзяць гэтыя кнігі, то ня ведае варункаў, па якіх былі ўзяты ад суполкі, а для паскарэння справы таварыства мае адвагу сказаць свае варункі… "

Спіс кніг, выдадзеных суполкай[21][правіць | правіць зыходнік]

Нумар Аўтар Назва Год выдання Шрыфт Вокладка (ці форзац)
 1-2.  без пазначэння аўтарства[22] Беларускі лемантар, або першая навука чытання 1906 надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі
Лемантар.png
 3-4.  Цётка Першае чытанне для дзетак беларусаў 1906 надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі
Першае чытанне для дзетак беларусаў.jpg
 5.  Адам Міцкевіч Пан Тадэвуш. З польскай на беларускую мову пералажыў Вінцук Марцінкевіч. Выд. 2-е. 1907 лацінка
 6.  Вінцук Дунін-Марцінкевіч Гапон 1907 лацінка
Гапон Марцінкевіч.jpg
 7.  - Гутаркі аб небе і зямлі. На беларускую мову пералажыў К. Кастравіцкі 1907 кірыліца
 8.  Бурачок Мацей Дудка беларуская. Выд. 3-е. 1907 лацінка
Дудка беларуская.jpg
 9.  Янка Купала Жалейка 1908 кірыліца
Kupala Zhaleyka.jpg
 10.  Сымон Рэўка з-пад Барысава Смык беларускі. Выд. 2-е. 1908 лацінка
 11.  Якуб Колас Другое чытанне для дзяцей беларусаў[23]. 1909 кірыліца
Другое чытанне.jpg
 12.  Вінцук Дунін-Марцінкевіч Вечарніцы. 2-е выд. 1909 лацінка
Вечарніцы (В. Дунін-Марцінкевіч).jpg
 13-14.  К. Дулемба Як ратаваць уздутую жывёлу. З польскай на беларускую мову пералажыў Антось Хатні. 1909 надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі
 15.  Антон Чэхаў Сватанне. На беларускую мову пералажыў Н. Чарноцкі. 1910 кірыліца
 16.  Карусь Каганец Модны шляхцюк. 1910 кірыліца
 17.  М. Крапіўніцкі Пашыліся ў дурні. Пераложана з украінскай на беларускую мову. 1910 кірыліца
 18.  Вінцук Дунін-Марцінкевіч Шчароўскія дажынкі, Купала. Выд. 2-е. 1910 лацінка
ДажынкіМарцінкевіч.jpg
 19.  Эліза Ажэшка У зімовы вечар 1910 кірыліца
 20.  А. Новіч У дому лепей 1911 кірыліца
 21.  не ўказаны Міхалка. З польскага на беларускі лад перарабілі Далецкія. 1911 кірыліца
 22.  М. Крапіўніцкі Па рэвізіі. Перароблена з украінскай мовы. 1911 кірыліца
 23.  Генрык Бярозка. Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа 1911 лацінка
 24-26.  -. Маладая Беларусь, альманах[24] 1912, № 1-2, 1913, № 3.
Maładaja Biełaruś. Almanach.jpg
 27.  Янка Купала Сон на кургане. 1912 кірыліца
 28.  Эліза Ажэшка Хам (мужык). 1912 кірыліца
 29.  А. Навіна На дарозі да новага жыцця 1912 кірыліца
 30.  Янка Купала Паўлінка 1913 кірыліца
 31.  Янка Купала Шляхам жыцця. 1913 кірыліца
Шляхам жыцця.jpg
 32.  Антон Чэхаў Мядзведзь. Пераложана з расійскай. 1913 кірыліца
 33.  А. Новіч Амерыканец. 1913 кірыліца
 34.  Якуб Колас Батрак. 1913 лацінка
 35.  Цішка Гартны Песні. 1913 лацінка
 36.  А. Валодзьскі(укр.) бел. Як яны жаніліся. Вольны пераклад з украінскай. 1913 кірыліца
 37.  Змітрок Бядуля Абразкі. 1913 лацінка
 38.  Мацей Бурачок Дудка беларуская. Выд. 4-е. 1914 лацінка
Dudka2.jpg
 39.  Якуб Колас Чарка ўсё на свеце робіць. 1-шы акт п'есы «Антось Лата». 1916 кірыліца

Уплыў на культуру[правіць | правіць зыходнік]

А. А. Марачкін у 2006—2007 напісаў карціну «Загляне сонца і ў наша ваконца. Да 100-годдзя выдавецкай суполкі».[25].

Зноскі

  1. Напісанне назвы ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.6., Мн., 1998, С.496.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Туронак Ю. Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі — Мн., 2006..
  3. Туронак Ю. Дзейнасць беларускага выдавецтва…
  4. Нікалаеў М.  — СПб: Беларускі Пецярбург, 2009. — С. 240..
  5. Пагадненне Браніслава Эпімах-Шыпілы, Вацлава, Юрыя і Сабіны Іваноўскіх, Уладзіслава Сталыгвы, Уладзіслава Калашэўскага, Вінцука Валейкі аб утварэнні беларускага выдавецкага таварыства «Загляне сонца і ў наша аконца». г. Санкт-Пецярбург. 5 мая 1906 г.
  6. Ракіцкая Н. «Загляне сонца і ў наша аконца» // ЭГБ ў 6 т. Т. 3. Мн., 1996.
  7. буквар
  8. Нікалаеў М. Беларускі Пецярбург… С. 248
  9. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) // Гісторыя беларускай кнігі. У 2 Т / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭН, 2011. — Т. 2. — С. 44..
  10. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) // Гісторыя беларускай кнігі. У 2 Т / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭН, 2011. — Т. 2. — С. 43..
  11. Жылуновіч Зм. Эволюцыя беларускае кніжкі // Полымя — № 1. — 1925. — С. 118..
  12. Нікалаеў М.  — СПб: Беларускі Пецярбург, 2009. — С. 247.
  13. Нікалаеў М.  — СПб: Беларускі Пецярбург, 2009. — С. 248.
  14. Кветка Вітан. «Наша ніва» і Антон Луцкевіч // На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. Сачанка. Мн., 1994. С. 64.
  15. паводле падлікаў С. Александровіча
  16. Туронак Ю. Дзейнасць беларускага выдавецтва…..
  17. Нікалаеў М.  — СПб: Беларускі Пецярбург, 2009. — С. 244..
  18. Упершыню рэкламная абвестка суполкі была надрукавана ў № 3 «Нашай нівы» за 1906 г.
  19. Жылуновіч Зм. Эволюцыя беларускае кніжкі // Полымя — № 1. — 1925. — С. 119..
  20. Ракіцкая Н. Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь — Мн.: Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии, 1989. — С. 73-74..
  21. Паводле артыкула: Ракіцкая Н. Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь — Мн.: Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии, 1989. — С. 79-80..
  22. тэкст апрацавалі В. Іваноўскі, К. Кастравіцкі — Туронак Ю. Абставіны публікацыі і аўтарства…
  23. Выдадзена сумесна з суполкай «Наша хата».Гісторыя беларускай кнігі. У 2 Т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. Мн.: БелЭН, 2011. С.52.
  24. Цынкаграфічную працу па афармленні вокладкі альманаха выканаў рускі фотамастак Сяргей Міхайлавіч Пракудзін-Горскі. Гісторыя беларускай кнігі. У 2 Т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. Мн.: БелЭН, 2011. С. 137.
  25. ЗАГЛЯНЕ СОНЦА І У НАША ВАКОНЦА

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Александровіч С. Пуцявіны роднага слова. — Мн., 1971.
  • Гісторыя беларускай кнігі. У 2 Т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. Мн.: БелЭН, 2011. С. 41-44.
  • Жылуновіч Зм. Эволюцыя беларускае кніжкі // Полымя, 1925, № 1. С. 118—127.
  • Нікалаеў М. Беларускі Пецярбург. СПб, 2009, С. 240—248.
  • Ракіцкая Н. Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии. Мн., 1989, С. 65-80.
  • Семашкевіч Р. Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе. — Мн., 1971.
  • Туронак Ю. Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]