Хурыты

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Хурыты
Mitannian - Cylinder Seal with Two Heroes and a Tree - Walters 42992 - Impression.jpg
Выява на мітанійскай цыліндрычнай пячатцы
Агульная колькасць
Рэгіёны пражывання Блізкі Усход
Мова хурыцкая
Рэлігія політэізм
Блізкія этнічныя групы урарты

Хуры́ты  — старажытныя плямёны, па сваёй мове роднасныя урартам.

Хурыты вядомы з 3-га тыс. да н.э. ў Паўночнай Месапатаміі і на левых прытоках ракі Тыгр, у 2-м тыс. да н.э. таксама ў верхнім і сярэднім цячэнні ракі Еўфрат, у Сірыі, у гарах Таўра, месцамі ў Палесціне і інш. Xурытаў звязваюць з кура-аракскай культурай. Лічыцца, што цэнтрам іх распаўсюджання было Закаўказзе. У Сірыі і Месапатаміі жылі ўперамежку з семітамі.

У XVIXVI ст. да н.э. хурыты заснавалі ў Паўночна-Заходняй Месапатаміі дзяржаву Мітані і паўплывалі на Хецкае царства. У 1-м тыс. да н.э. жылі разарванымі арэаламі па заходніх, паўночных і ўсходніх ускраінах Армянскага нагор'я.

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Першыя даследчыкі Мітані прынялі хурытаў за індаеўрапейцаў, паколькі ў тэкстах гэтай дзяржавы сустракаліся індаарыйскія імёны людзей і багоў. Аднак далейшыя даследаванні паказалі, што хурыцкая мова была звязана з урарцкай, але не з індаеўрапейскімі, а індаарыйскія імёны сустракаюцца толькі сярод вышэйшых колаў Мітані.

У нашы дні разглядаюцца тры асноўныя версіі паходжання хурытаў і ўрартаў:

Мова[правіць | правіць зыходнік]

Леў і каменная пліта з самым раннім вядомым тэкстам на хурыцкай мове, 21 ст. да н.э., Уркеш. Цяпер захоўваецца ў Луўры.

Матэрыялы для вывучэння хурыцкай мовы: надпіс хурыцкай жрыцы Цішары з Уркіша (3-е тыс. да н.э.), рэлігійныя тэксты з Мары і Вавілоніі, акадска-хурыцкія білінгвы (двухмоўныя тэксты) і фрагменты шумерска-хурыцкага слоўніка з Угарыта, рэлігійна-літаратурныя тэксты з Хатусаса (гл. Багазкёй; 2-е тыс. да н.э.) і інш.

У сваёй пісьменнасці карысталіся рознымі відамі клінапісу.

Рэлігія[правіць | правіць зыходнік]

Рэлігія хурытаў была політэістычнай, заснаванай на веры ў шматлікіх багоў. Найбольш важныя багі:

  • Кумарбі — вышэйшы бог, заступнік Уркеша.
  • Хепат — багіня жыцця, звязаная з культам мацярынства.
  • Тэшуб — бог надвор'я, блізкі па функцыях урарцкаму богу Тэйшэба.
  • Шаушка — багіня ўрадлівасці. Культ Шаушкі блізкі да культу Іштар.
  • Шымегі — бог сонца.

У дзяржаве Мітані вышэйшыя колы таксама шанавалі індаарыйскіх багоў.

З аднаго боку, хурыты запазычылі сюжэты месапатамскай міфалогіі. З другога, яны аказвалі ўплыў на вераванні іншых народаў Блізкага Усходу.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]