Віцень
Віцень (? — 1315/1316) — вялікі князь літоўскі (~1294-1315/1316).
Паводле «Chronicon Terrae Prussiae» Пятра з Дусбурга, Віцень быў сынам вялікага князя Будзівіда. Братам Віценя быў і Гедзімін, хоць некаторыя пазнейшыя крыніцы лічаць яго Віценевым сынам.
Першы раз узгадваецца ў 1291, калі Будзівід паслаў Віценя з вялікім войскам супраць палякаў да Брэста-Куяўскага. У 1294 Віцень ужо як вялікі князь ваяваў Ленчыцкую зямлю, у тым жа годзе Віцень задушыў паўстанне ў Жамойці, дзе жамойцкая знаць схілялася да саюзу з Тэўтонскім ордэнам. У 1295 напаў на Малую Польшчу.
Арганізоўваў адпор націску Ордэна на ВКЛ. Пад яго кіраўніцтвам адбыліся ваенныя паходы на тэрыторыю Тэўтонскага ордэна. Для барацьбы з крыжаносцамі на правым беразе Нёмана ён пабудаваў некалькі замкаў, у якіх стала знаходзіліся зменныя гарнізоны. На левым беразе Нёмана пабудаваў свае замкі Ордэн, тут часта адбываліся вайсковыя сутычкі. Скарыстаў супярэчнасці паміж лівонскімі рыцарамі і рыжскім арцыбіскупам і ў 1298 заключыў саюз з Рыгай і арцыбіскупам, што дало магчымасць адбіць наступ крыжаносцаў на Жамойць. Тады ж Віцень захапіў ордэнскі замак Каркгаўз.
Саюз ВКЛ з Рыгай дзейнічаў да канца панавання Віценя. Недзе ў той жа час дамову з Рыгай ад імя Полацкага княства заключыў полацкі епіскап Якаў, які зваў Віценя сваім сынам, што сведчыць, што ў часы Віценя паміж Полацкам і ВКЛ працягваліся стасункі якія пачаліся яшчэ пры Войшалку.
У 1300 Віцень ваяваў Добжыньскую зямлю, а ў 1306 каля Каліша. Яшчэ адзін паход на Польшчу адбыўся ў 1307. Ва ўнутранай палітыцы Віцень намагаўся ўмацаваць палітычнае адзінства ВКЛ. Сяліў на Гарадзеншчыне прусаў, якія ўцякалі ад немцаў з Прусіі. Паводле позняга Васкрасенскага летапісу, далучыў да ВКЛ тэрыторыю да Заходняга Буга, ў тым ліку Берасцейскую зямлю. Паводле Густынскага летапісу, Віцень прыняў дзяржаўны герб ВКЛ: «Витен нача княжити над Литвою, измысли себе герб и всему князству Литовскому печать: Рыцар збройны на коне з мечем, еже ныне наричут Погоня», але гэта наўрад ці цалкам адпавядае рэчаіснасці.
Пра абставіны смерці Віценя дакладных звестак не захавалася. Апошні раз згадваецца ў крыніцах у верасні 1315, калі кіраваў аблогай ордэнскага замка Хрыстмемель. Супярэчлівыя паведамленні пазнейшіх крыніц пра яго гібель у баі з крыжакамі або смерці ад патраплення маланкі.
[правіць] Літаратура
- Беларуская энцыклапедыя. Т. 4. — Мн., 1997.
- Беларусь: энцыкл. давед. — Мн., 1995.
- Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 2. — Мн., 1994.
| Вялікія князі літоўскія | ||
|---|---|---|
| Наследныя князі | Міндоўг (1236—1263) • Транята (1263—1264) • Войшалк (1264—1267) • Шварн (1267—1268) • Трайдзень (1269—1281) • Даўмонт (1282—1285) • Будзікід (1285—1291) • Будзівід (1291—1295) • Віцень (1295—1315) • Гедзімін (1316—1341) • Яўнут (1341—1345) • Альгерд (1345—1377) • Ягайла (1377—1381) • Кейстут (1381—1382) • Ягайла (зноў) (1382—1392) • Вітаўт (1392—1430) • Свідрыгайла (1430—1432) • Жыгімонт Кейстутавіч (1432—1440) • Казімір (1440—1492) • Аляксандр (1492—1506) • Жыгімонт Стары (1506—1548) • Жыгімонт Аўгуст (1544—1572) | _Coat_of_Arms.jpg) |
| Выбарныя князі | Генрых Валуа (1573—1574) • Стафан Баторый (1576—1586) • Жыгімонт Ваза (1587—1632) • Уладзіслаў Ваза (1632—1648) • Ян Казімір Ваза (1648—1668) • Міхал Карыбут Вішнявецкі (1669—1673) • Ян Сабескі (1673—1696) • Аўгуст II Вецін (1697—1704) • Станіслаў Ляшчынскі (1704—1709) • Аўгуст II Вецін (зноў) (1709—1733) • Станіслаў Ляшчынскі (зноў) (1733—1734) • Аўгуст III Вецін (1734—1763) • Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (1764—1795) | |
