Казімір IV Ягелончык

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Казімір IV
польск.: Kazimierz Jagiellończyk
Casimir IV Jagiellon.PNG
Казімір IV. Марчэла Бачыярэлі
Coat of Arms of Casimir Jagiellon as king of Poland.svg
вялікі князь літоўскі
1440 — 1492
Папярэднік: Жыгімонт Кейстутавіч
Пераемнік: Аляксандр Ягелон
кароль польскі
1447 — 1492
Папярэднік: Уладзіслаў III Варненчык
Пераемнік: Ян I Ольбрахт
 
Нараджэнне: 30 лістапада 1427({{padleft:1427|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:30|2|0}})
Кракаў, Польшча
Смерць: 7 чэрвеня 1492({{padleft:1492|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:7|2|0}}) (64 гады)
Гродна, Вялікае Княства Літоўскае
Пахаваны: Сабор Святых Станіслава і Вацлава, Кракаў, Польшча
Род: Ягелоны
Бацька: Ягайла
Маці: Соф'я Гальшанская
Жонка: Лізавета Габсбург
Дзеці: сыны: Уладзіслаў II Ягелон, Казімір Святы, Ян I Ольбрахт, Аляксандр, Жыгімонт I, Фрэдэрык
дочкі: Ядвіга, Сафія, Альжбэта, Альжбэта, Ганна, Барбара, Альжбэта

Казімір Андрэй Ягайлавіч (Ягелончык, Ягелон) (30 лістапада 1427, Кракаў — 7 чэрвеня 1492, Гродна) — вялікі князь літоўскі (1440-1492), кароль польскі (1447-1492).

Біяграфічныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Малодшы сын Ягайлы і Соф'і Гальшанскай.

Абраны вялікім князем незалежніцкай партыяй на чале з Янам Гаштольдам пасля забойства Жыгімонта Кейстутавіча (1440). Пры абранні абяцаў вярнуць ВКЛ Валынь і Падолле захопленыя Польшчай, што пазней і выканаў. У 1444 вярнуў ад Польшчы ў склад ВКЛ Дарагічынскую зямлю. Пасля смерці свайго старэйшага брата Уладзіслава, караля польскага, быў запрошаны на польскі сталец. Але Казімір доўгі час не пагаджаўся, яго не адпускалі князі і баяры ВКЛ, якія не жадалі нават персанальнай уніі з Польшчай, але пасля ўсёж-такі пад уплывам маці даў згоду. У чэрвені 1447 абраны каралём Польшчы, але прысягу даў толькі ў 1453. У 1454 Казімір ажаніўся з Альжбэтай, дачкой памёрлага імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Альберта II. У Казіміра і Альжбэты было трынаццаць дзяцей.

Унутраная палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Казімір Ягелончык, малюнак Я. Матэйкі

Намагаўся ўмацаваць велікакняжацкую ўладу, аднак гэтага не атрымалася, вымушаны быў пашырыць правы феадалаў і шляхты. У 1441 падушыў выступ смаленскіх гараджан, а ў 14901492 гг. выступы сялян на поўдні ВКЛ і Польшчы. У 1447 выдаў г. зв. Казіміраў прывілей, якім пашырыў правы феадалаў ВКЛ, гарантаваў права ўласнасці на зямлю, вольны выезд за мяжу, права судзіць залежных ад іх людзей. У прывілеі прадугледжвалася, што зямлю і дзяржаўныя пасады ў ВКЛ маглі атрымліваць толькі мясцовыя феадалы. Пры Казіміры вырасла роля паноў-рады і ўзмацніўся яе ўплыў на дзейнасць вялікага князя. У 1457 выдаў прывілей, паводле якага жыхары ВКЛ маглі вольна выязджаць за мяжу, акрамя варожых краін, у тым ліку для набыцця адукаціі. Аказваў матэрыяльную дапамогу студэнтам з дзяржаўнага скарбу. У 1468 выдаў Судзебнік, першую спробу кадыфікацыі крымінальнага і працэсуальнага права ВКЛ. У 1471 ліквідаваў удзельныя княствы. Прадстаўнікі незалежніцкай партыі, незадаволеныя збліжэннем з Польшчай, у 1480-х гадах арганізавалі змову супраць Казіміра, але яна была выкрыта. Выданнем Няшаўскага статуту Казімір пачаў час палітычнага панавання ў Польшчы шляхецкага стану.

Знешняя палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Пры Казіміры васалам Польшчы стала Мазавецкае княства, было далучана Асвенцымскае княства. У выніку трынаццацігадовай вайны з крыжакамі (14541466) па Торунскім дагаворы (1466) Польшча вярнула Памор'е, атрымала Заходнюю Прусію, а Тэўтонскі ордэн трапіў у васальную залежнасць. Казіміру давялося амаль штогод адбіваць татарскія наезды. Добра прыняў намер наўгародскіх баяр на чале з Марфай Барэцкай далучыць Ноўгарад да ВКЛ, але Іван III пасля доўгай аблогі захапіў Ноўгарад і жорстка расправіўся з баярамі.

Нашчадкі[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Беларуская энцыклапедыя. Т. 7. — Мн., 1998.
  • Беларуская энцыклапедыя. Т. 18. — Мн., 2004. — С. 229.
  • Беларусь: энцыкл. давед. — Мн., 1995.
  • Мысліцелі i асветнікі Беларусі: Х — ХІХ стагоддзі: энцыкл. давед. — Мн., 1995. — С. 86.
  • Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 4. — Мн., 1997.