Маньерызм
Маньеры́зм (ад італьянскага maniera, манера) — заходнееўрапейскі літаратурна-мастацкі стыль XVI — першай трэці XVII стст. Яму ўласціва страта рэнесансавай гармоніі паміж цялесным і духоўным, прыродай і чалавекам. Некаторыя даследчыкі (асабліва літаратуразнаўцы) не схільныя лічыць маньерызм самастойным стылем і разглядаюць у ім ранейшую фазу барока. Існуе і пашыранае тлумачэнне паняцця «маньерызм», як выражэнне фарматворчага, «прэтэнцыёзнага» пачатку ў мастацтве на розных стадыях культурнага развіцця — ад антычнасці да сучаснасці.
Змест |
Агульная характарыстыка стылю[правіць]
Маньерызм з'явіўся ў Італіі, дзе важнейшымі цэнтрамі развіцця стылю сталі Фларэнцыя, Мантуя, Рым, а затым атрымаў распаўсюджванне ў Францыі і іншых еўрапейскіх краінах.
Стыль быў збольшага спараджоны крызіснай з'явай у грамадска-палітычным асяроддзі, уласцівым для позняга Адраджэння з яго сацыяльнай, маральнай і рэлігіёзнай няўстойлівасцю; часам пачатковую фазу маньерызма звязваюць з разрабаваннем Рыма ў 1527 годзе. Самае ж галоўнае, маньерызм у кідкай форме адлюстраваў істотную, падобную на выбух трансфармацыю мастацтва і літаратуры ад сярэднявечча да Новага часу.
Маньерызм на Беларусі[правіць]
Маньерыстычная культура Беларусі фармавалася на глебе папярэдніх стылістычных эпох готыкі і Рэнесансу. Элементы маньерызму прасочваюцца ў беларускім мастацтве (як у выяўленчых відах, так і ў архітэктуры, дэкаратыўна-прыкладных творах) адносна кароткі час. Не маючы наўпроставай адэкватнасці самому стылю, прыстасаваныя для новай вобразна-пластычнай сістэмы, маньерыстычныя парасткі актыўна змешваліся з барочнай мастацкай стылістыкай, прыкладам якіх з'яўляюцца скульптуры «Марыя» і «Іаан Багаслоў» з касцёла арханёла Міхаіла ў Навагрудку (1617—1637), надмагілле Паўла Сапегі і яго жонак з францысканскага касцёла Іаана Хрысціцеля в. Гальшаны Гродзенскай вобласці (пасля 1559 — пасля 1635), абраз «Хрыстос Уседзяржыцель» (першая палова XVII ст.[1])
Адметнасцю беларускага маньерызму з'яўляецца яго другі віток у сярэдзіне XVIII ст. у перыяд позняга альбо віленскага барока, які атрымаў назву псеўдаманьерызму, стылістычны працэс якога вярнуўся да свайго пачатку ўжо на новым, якасным узроўні. Аднак псеўдаманьерыстычныя рысы не насілі ўсёабдымнага характару і не ахоплівалі цалкам мастацкую практыку. Зыходзячы з мастацкіх прац беларускіх мастацтвазнаўцаў можна адзначыць, што рысы псеўдаманьерызму былі ўласцівыя болей культаваму мастацтву, чым творам, арыентаваным на свецкія колы. Прыклады такіх рысаў можна заўважыць у абразах (працы манаграміста М.В.: «Мікола», «Пакроў», абодва — 1751), партрэтах (партрэт Януша Антонія Вішнявецкага, 1750-я гады) і ў пластыцы[1].
Літаратура пра маньерызм[правіць]
- Hocke G.R. Die Welt als Labyrinth. Manier und Manie in der europaischen Kunst. — Hamburg, 1957—1959. — T. 1-2.
- Briganti G. La Maniera italiana. — Roma, 1961.
- Shearman J. Mannerism. — Harmondsworth, 1967.
- Würtenberger F. Der Manierismus. Der europäische Stil des sechzehnten Jahrhunderts. — Wien, 1979.
- Pinelli A. La bella maniera. — Torino, 1993.
- Barilli R. Maniera moderna e manierismo. — Milano, 2004.
Зноскі
- ↑ 1,0 1,1 Барока ў беларускай культуры i мастацтве [Тэкст] / Нац. акад. навук Беларусi, Iн-т мастацвазнаў., этн. i фальклору iм. Кандрата Крапiвы ; ред. и авт.введ. В.Ф. Шматаў. - 3-е выд. - Минск : Беларус. навука, 2005. - ISBN 985-08-0638-9. С. 57—58
Спасылкі[правіць]
На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маньерызм
| Напрамкі ў заходнім мастацтве | |
|---|---|
| Сярэднявечча | |
| Новы час |
Акадэмізм • Ампір • Барока • Маньерызм • Класіцызм • Неакласіцызм • Рэалізм • Рэнесанс • Ракако • Рамантызм • Сентыменталізм |
| Мадэрнізм |
|
| Сучаснае мастацтва |
Арте повера • Ар брют • Канцэптуалізм • Лэнд-арт • Мінімал арт • Маладыя брытанскія мастакі • Постмінімалізм • Неа-геа • Неапластыцызм • Неаэкспрэсіянізм • Оп-арт • Поп-арт • Сац-арт • Трансавангард • Стакізм |
