Маньерызм

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Эль Грэка — Від Таледа. 16041614. Музей Метраполітэн, Нью-Ёрк

Маньеры́зм (ад італьянскага maniera, манера) — заходнееўрапейскі літаратурна-мастацкі стыль XVI — першай трэці XVII стст. Яму ўласціва страта рэнесансавай гармоніі паміж цялесным і духоўным, прыродай і чалавекам. Некаторыя даследчыкі (асабліва літаратуразнаўцы) не схільныя лічыць маньерызм самастойным стылем і разглядаюць у ім ранейшую фазу барока. Існуе і пашыранае тлумачэнне паняцця «маньерызм», як выражэнне фарматворчага, «прэтэнцыёзнага» пачатку ў мастацтве на розных стадыях культурнага развіцця — ад антычнасці да сучаснасці.

Агульная характарыстыка стылю[правіць | правіць зыходнік]

Маньерызм з'явіўся ў Італіі, дзе важнейшымі цэнтрамі развіцця стылю сталі Фларэнцыя, Мантуя, Рым, а затым атрымаў распаўсюджванне ў Францыі і іншых еўрапейскіх краінах.

Стыль быў збольшага спараджоны крызіснай з'явай у грамадска-палітычным асяроддзі, уласцівым для позняга Адраджэння з яго сацыяльнай, маральнай і рэлігіёзнай няўстойлівасцю; часам пачатковую фазу маньерызма звязваюць з разрабаваннем Рыма ў 1527 годзе. Самае ж галоўнае, маньерызм у кідкай форме адлюстраваў істотную, падобную на выбух трансфармацыю мастацтва і літаратуры ад сярэднявечча да Новага часу.

Маньерызм на Беларусі[правіць | правіць зыходнік]

Маньерыстычная культура Беларусі фармавалася на глебе папярэдніх стылістычных эпох готыкі і Рэнесансу. Элементы маньерызму прасочваюцца ў беларускім мастацтве (як у выяўленчых відах, так і ў архітэктуры, дэкаратыўна-прыкладных творах) адносна кароткі час. Не маючы наўпроставай адэкватнасці самому стылю, прыстасаваныя для новай вобразна-пластычнай сістэмы, маньерыстычныя парасткі актыўна змешваліся з барочнай мастацкай стылістыкай, прыкладам якіх з'яўляюцца скульптуры «Марыя» і «Іаан Багаслоў» з касцёла арханёла Міхаіла ў Навагрудку (16171637), надмагілле Паўла Сапегі і яго жонак з францысканскага касцёла Іаана Хрысціцеля в. Гальшаны Гродзенскай вобласці (пасля 1559 — пасля 1635), абраз «Хрыстос Уседзяржыцель» (першая палова XVII ст.[1])

Адметнасцю беларускага маньерызму з'яўляецца яго другі віток у сярэдзіне XVIII ст. у перыяд позняга альбо віленскага барока, які атрымаў назву псеўдаманьерызму, стылістычны працэс якога вярнуўся да свайго пачатку ўжо на новым, якасным узроўні. Аднак псеўдаманьерыстычныя рысы не насілі ўсёабдымнага характару і не ахоплівалі цалкам мастацкую практыку. Зыходзячы з мастацкіх прац беларускіх мастацтвазнаўцаў можна адзначыць, што рысы псеўдаманьерызму былі ўласцівыя болей культаваму мастацтву, чым творам, арыентаваным на свецкія колы. Прыклады такіх рысаў можна заўважыць у абразах (працы манаграміста М.В.: «Мікола», «Пакроў», абодва — 1751), партрэтах (партрэт Януша Антонія Вішнявецкага, 1750-я гады) і ў пластыцы[1].

Літаратура пра маньерызм[правіць | правіць зыходнік]

  • Hocke G.R. Die Welt als Labyrinth. Manier und Manie in der europaischen Kunst. — Hamburg, 1957—1959. — T. 1-2.
  • Briganti G. La Maniera italiana. — Roma, 1961.
  • Shearman J. Mannerism. — Harmondsworth, 1967.
  • Würtenberger F. Der Manierismus. Der europäische Stil des sechzehnten Jahrhunderts. — Wien, 1979.
  • Pinelli A. La bella maniera. — Torino, 1993.
  • Barilli R. Maniera moderna e manierismo. — Milano, 2004.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Барока ў беларускай культуры i мастацтве [Тэкст] / Нац. акад. навук Беларусi, Iн-т мастацвазнаў., этн. i фальклору iм. Кандрата Крапiвы ; ред. и авт.введ. В.Ф. Шматаў. - 3-е выд. - Минск : Беларус. навука, 2005. - ISBN 985-08-0638-9. С. 57—58

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]