Татарская Слабада

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Цяперашні выгляд прадмесця з боку Свіслачы

Татарская Слабада, Татарскі Канец, Татарскае прадмесце — гістарычны раён Мінска, размешчаны ў паўночна-заходняй частцы горада.

На захадзе ад Татарскай Слабады размяшчаецца Тучынка і Кальварыя, на поўначы — Міхалянка, Людамонт і Старосцінская Слабада, на ўсходзе — Траецкае прадмесце, на поўдні — Ракаўскае прадмесце.[1][2]

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Назва мясціны ўзнікла ў сувязі з пасяленнем тут у пачатку XVI ст. узятых у палон крымскіх татараў, якія ўдзельнічалі ў набегах на беларускія землі і былі разбітыя пад Клецкам у 1506 годзе (існуе меркаванне, што масавае пасяленне палонных татараў у Мінску ўзнікла значна раней, яшчэ ў часы вялікага князя Вітаўта[3]). Да XVI ст. гэтая частка горада называлася Пятніцкім канцом.[4]

У пачатку XX ст. Татарская Слабада ўваходзіла ў пятую паліцэйскую частку горада. Прадмесце з'яўлялася тыповай мінскай ускраінай, забудаванай пераважна драўлянымі будынкамі. Праз раён праходзілі Уваскрасенская (цяпер Вызвалення), Вялікая Татарская (Дзімітрава), Глухая (частка вул. Мельнікайтэ каля праспекта Пераможцаў), Татарска-Людамонцкая (пазней Малататарская, цяпер на яе месцы праспект Пераможцаў ад Палаца спорту да праспекта Машэрава), Заслаўская, Падзамкавая на балоце, Навазамкавая, Замячэтная, Новататарская, Новасяргееўская, Навакрасная вуліцы, Людамонцкі і Глухоўскі завулкі.[5] Тэрыторыю балоцістай нізіны паміж слабадой і Свіслаччу займалі агароды, з якіх садавіна і гародніна паступала на гарадскія рынкі. Гэтая мясцовасць называлася Татарскімі агародамі.[6]

  • 1901: мінскія татары збудавалі мураваную мячэць (не захавалася, разбурана ў 1962).
  • 1959: узведзены спартыўны комплекс таварыства «Працоўныя рэзервы».
  • 1965: адкрыўся Палац спорту.
  • 1969: на месцы зруйнаванай мячэці збудавалі гасцініцу «Юбілейную».

Археалагічныя раскопкі[правіць | правіць зыходнік]

З 1945 года на тэрыторыі слабады праводзіліся археалагічныя раскопкі, у час якіх выяўленыя рэшткі жытла, розныя вырабы, што сведчаць пра размяшчэнне на гэтым месцы ў XIIXIII стст. прыгарадскога паселішча.[4]

Старыя адрасы[7][правіць | правіць зыходнік]

Мінская мячэць на старой паштоўцы
  • Вялікая Татарская. Гарбарны завод Е. Э. Гольдберга. Заснаваны ў 1906 годзе. Меўся паравы кацёл. Знаходзіўся ў раёне сучаснай вуліцы Дзімітрава.
  • Навакрасная. Кафляны завод І. Я. Авярбуха. Уступіў у дзеянне ў 1897 годзе. Праз год абсталяваны паравым катлом і паравой машынай. У 1905 годзе Авярбух разам з Айзэнштатам і Полякам стварылі аб'яднанне манапалістычнага тыпу, якое рэгулявала аб'ём вытворчасці іх прадпрыемстваў і ўзровень коштаў на вырабы ў Мінску. Гэта дазволіла прадпрымальнікам пратрымацца ў часы дэпрэсіі. Праўда, з надыходам эканамічнага ўздыму аб'яднанне перастала існаваць. У 1913 годзе на заводзе вырабляліся высакаякасныя кафляныя, маёлікавыя і тэракотавыя печы і коміны, вазы для кветак, ганчарныя рэчы, пячная аздоба, дрэнажныя трубы. У 1909 годзе прадукцыя Авярбуха атрымала залаты медаль на Сусветнай выставе ў Рыме. Прадпрыемства размяшчалася ў раёне сучаснай вуліцы Максіма Танка. Захаванасць яго не вызначаная.
  • Татарскі завулак, 7, дом Сініцынай. Гарадскі санітарны камітэт. Арганізаваны ў 1891 годзе для нагляду за агульным санітарным станам горада і барацьбы з інфекцыйнымі хваробамі. Але на практыцы роля яго звузілася да нагляду за прастытуцыяй. У 1898 годзе пры камітэце, у тым жа будынку, была адкрытая бальніца для прастытутак на 27 ложкаў. Грашовыя сродкі паступалі ад гаспадынь дамоў цярпімасці, часткова ад гарадскіх уладаў. Месцаў хранічна не хапала, на адным ложку нярэдка размяшчаліся дзве кабеты, таму хворых часам мусілі выпісваць нават тады, калі тэрмін лекавання далёка не скончыўся. Камітэцкая пабудова размяшчалася ў раёне сучаснага гатэлю «Юбілейны» (праспект Пераможцаў, 19).
  • Татарскае прадмесце, 5-ая паліцэйская частка, сядзіба Эрдмана. Эрдман — эканом маёнтка абшарніка П. Ваньковіча. Падчас першай расійскай рэвалюцыі жонка эканома дапамагала рэвалюцыянерам: давала часовы прытулак, хавала зброю і забароненую літаратуру. Сядзібу знішчылі ў ходзе забудовы праспекта Пераможцаў. Знаходзілася паміж цяперашнімі Палацам спорту і паркам Перамогі.

Сучаснасць[правіць | правіць зыходнік]

Назва прадмесця ніяк не адзначана на цяперашняй карце Мінску. З 1997 года ў горадзе існуе Татарская вуліца (колішняя Вілейская), а з 2009 — Татарскі сквер, якія геаграфічна знаходзяцца на тэрыторыі гістарычнай Міхалянкі.[8]

Зноскі

  1. «План губернского города Минска (1903)» з выпраўленнямі і дадаткамі І. Сацукевіча // Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. C. 196—197
  2. «Формирование территории г. Минска (1800 — 2004)» // Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. C. 550—551
  3. Ростислав Боровой. Минские пригороды XVI — начала XX века // Архитектура и строительство. — 2008. — № 11. — С. 46—50.
  4. 4,0 4,1 Татарская Слабада, Татарскае прадмесце, Татарскі канец // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. С. 552
  5. Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Мінска ў ХІХ — пачатку ХХ стст. // «Беларускі калегіюм», 4 чэрвеня 2008.
  6. Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. С. 223
  7. Шыбека З. В., Шыбека С. Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С. М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с.
  8. После 1994 года // Вячеслав Бондаренко. Названия минских улиц за последнее столетие: тенденции, загадки, парадоксы

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]