Карл Вялікі

З пляцоўкі Вікіпедыя.

Карл Вялікі (742-814), кароль франкаў, лангабардаў, герцаг баварскі, пасля захопу Італіі каранаваны як імператар Рымскай імперыі. Паходзіў з дынастыі Каралінгаў. Перажыў двух сваіх законных сыноў і пакінуў сталец трэцяму — Людовіку Набожнаму. Імперыя Карла распалася ў 843, пасля падпісання Вердэнскага дагавора.

Змест 1 Ваенныя поспехі 1.1 Франкская імперыя 1.2 Рымская карона 1.3 Паходы на славян 2 Адміністрацыя і культурная дзейнасць 2.1 Палітыка 2.2 Культура

[правіць] Ваенныя поспехі

[правіць] Франкская імперыя

Войны Карла ставілі за мэту пашырэнне хрысціянскага свету. За часы яго ўладарання франкі зрабілі 53 пахода, 27 з іх узначальваў сам Карл. За пэрыяд яго кіраваньня Франкская дзяржава павялічылася ўдвая, і стала імперыяй. Самай працяглай была вайна з саксамі 772-804, у выніку якой Саксонія была гвалтоўна хрысціянізаваная і ўключаная ў склад Франкскай дзяржавы. Паходы ў Іспанію супраць арабаў у 778-810 прывялі да ўтварэння ў Франкскай дзяржаве Іспанскай маркі на паўночным усходзе Пірынейскага паўвострава. Першы паход аказаўся няўдалым (778) , ар’ергард войска быў пры адступленні разбіты загонам баскаў. Граф Роланд, што камандаваў ар’ергардам загінуў (гэтая падзея стала асновай для пазнейшай «Песні пра Роланда»). У 787-796 былі заваяваныя населеные аварамі абшары цяперашніх Аўстрыі і Венгрыі. У 785 заваяваная Фрысляндыя, у 789 і 812 ажыцяўляліся кампаніі супраць палабскіх славянаў вільцаў.

[правіць] Рымская карона

У 773 і 774 па запрашэнню папы Адрыяна I Карл зрабіў паходы ў Італію, разбіў лангабардаў, каранаваўся рымскай каронай і пацвердзіў правы папаў на Папскую вобласьць. У 800 Карл задушыў паўстанне супраць папы ў Рыме. 25 снежня 800 у Саборы Св. Пятра папа Леў III каранаваў Карла імператарам. Візантыя адмовілася прызнаваць за Карлам гэты тытул, але пасля вайны 809-814 пагадзілася на тое.

[правіць] Паходы на славян

У 789 годзе Карл здзейсніў экспедыцыю дзеля абароны мекленбургскіх абатрытаў супраць славянскага племя люцічаў (вільцаў). Франкі навялі два маста праз Эльбу, перайшлі раку і пры падтрымцы саюзнікаў разбілі люцічаў. Хоць, паводле летапісаў, тыя абараняліся ўпарта, але выстаяць перад велізарнымі сіламі саюзнікаў не змаглі.

[правіць] Адміністрацыя і культурная дзейнасць

[правіць] Палітыка

Дзяржаўны лад Карла сведчыць пра надыход феадальнага лада. Вышэйшае дваранства краіны, звязанае з Карлам леннай прысягай, павінна было прыходзіць на вайну з падуладнымі ёй людзьмі. З 789 Карл неаднаразова выдаваў указы якія прадпісвалі кожнаму вольнаму чалавеку знайсці сабе сіньёра, у падпарадкаванні якога ён мусіў служыць. Павялічылася колькасьць залежных сялянаў. Імперыя Карла дзялілася на акругі на чале з прызначанымі манархам з мясцовага дваранства, якое валодала адміністрацыйнай і вайсковай уладай. Штогод склікаліся так званыя «майскія палі», соймы вышэйшых прадстаўнікоў свецкай і царкоўнай знаці, на якіх Карл прадстаўляў указы і капітулярыі, што датычыліся ўсіх бакоў жыцця, у тым ліку царкоўнага.

[правіць] Культура

Карл Вялікі, да канца жыцця заставаўся непісьменным, але надаваў вялікую ўвагу адукацыі. У 787 быў выдадзены ўказ аб стварэнні школаў пры кляштарах, у 789 — аб абавязковай адукацыі ўсяго вольнага мужчынскага насельніцтва (застаўся нявыкананым). Пры двары склаўся вучоны гурток на чале з Карлам, названы Акадэміяй. Усяляк пялегавалася лацінская славеснасць, што дало прычыны гісторыкам назваць эпоху кіраваньня Карла і яго бліжэйшых пераемнікаў Каралінгскім Адраджэннем. Карл цікавіўся таксама германскімі старажытнасцямі, загадваў запісваць песні і паданні на народных мовах, скласці германскую граматыку.