Дніпро

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Горад
Дніпро
Дніпро
Сцяг[d] Герб[d]
Сцяг[d] Герб[d]
Collage of Dnipro city images.jpg
Краіна
Каардынаты
Кіраўнік
Заснаваны
Першае згадванне
Плошча
380 км²
Вышыня цэнтра
120 м
Водныя аб’екты
Насельніцтва
1053951 чалавек (2001)
Шчыльнасць
2773,560 чал./км²
Часавы пояс
Тэлефонны код
0562
Паштовыя індэксы
49000 — 49489
Афіцыйны сайт
Дніпро на карце Украіны
Dnipropetrowsk Ukraine map.png
Дніпро

Дніпро[1], або Дняпро[2] (укр.: Дніпро́, да 1796 — Екацярынаслаў, з 1796 па 1802 — Новарасійск, з 1802 па 1926  — Екацярынаслаў, з 1926 па 2016 — Днепрапятроўск) — горад ва Украіне, на рацэ Дняпро, адміністрацыйны цэнтр Днепрапятроўскай вобласці. Чыгуначны вузел. Буйны прамысловы цэнтр Украіны. Заснаваны ў 1776 годзе.

Да рэвалюцыі горад называўся Екацярынаслаў у гонар расійскай царыцы. У 1926 годзе ён стаў Днепрапятроўскам у гонар рэвалюцыянера Пятроўскага. 19 мая 2016 Вярхоўная Рада Украіны ў рамках дэкамунізацыі пераназвала горад Днепрапятроўск у горад Дніпро.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Па дадзеных на 1 студзеня 2017 года наяўнае насельніцтва горада склала 976 525 чалавек наяўнага насельніцтва, у межах гарсавета — уключаючы пгт Авіатарскае — 978 943 чалавек, на 1 студзеня 2016 года — у горадзе — 983 836 чалавек, у гарсавеце — 986 258 чалавек. На 1 лістапада 2015 года колькасць насельніцтва горада складала 974 341 пастаянны жыхар і 984 466 чалавек наяўнага насельніцтва, у межах гарсавета — уключаючы пгт Авіатарскае — 976 755 пастаянных жыхароў і 986 887 чалавек наяўнага насельніцтва адпаведна.

З 1976 да 2011 гады Дніпро быў горадам з насельніцтвам больш за 1 мільёна жыхароў. Дасягнуўшы 1 мільёна ў 1976 годзе, насельніцтва горада працягвала расці аж да распаду СССР, дайшоўшы да гістарычнага максімуму ў 1992 годзе, калі ва ўласна горадзе пражывала 1 189 900 чалавек, пасля чаго пачалося скарачэнне колькасці, за выключэннем 2002 года, калі ў рысу горада быў уключаны раней скасаваны пасёлак гарадскога тыпу Таромскае, пасля чаго насельніцтва горада з 1 065 008 жыхарамі па перапісу 2001 года часова ўзрасла да 2003 году да 1 069 106 чалавек. Нягледзячы на ​​гэта, у 2011 годзе насельніцтва горада апусцілася да 1 004 853 чалавек, а да 2012 года — да 999 577 чалавек.

Нацыянальны склад[правіць | правіць зыходнік]

Нацыянальны склад жыхароў горада на 1-га студзеня 1925 года быў наступным: 42 % складалі рускія, 34 % — габрэі, 19 % — украінцы, 2 % — палякі, амаль па адным адсотку — беларусы і немцы[3].

Нацыянальны склад па дадзеных перапісаў (1897 — моўны склад)[4][5][6][7][8]

1897[9] 1926 1939 1959 1989 2001
украінцы 15,8 % 36,0 % 54,6 % 61,5 % 62,5 % 72,6 %
рускія 41,8 % 31,6 % 23,4 % 27,9 % 30,0 % 23,5 %
габрэі 35,4 % 26,8 % 17,9 % 7,6 % 3,2 % 1,0 %
беларусы 1,2 % 1,9 % 1,9 % 1,7 % 1,0 %

Родная мова па дадзеных перапісу 2001 у раёнах Днепрапятроўска і населеных пунктах гарсавета[10].

украінскі рускі армянскі
Новакадацкі раён 53,3 % 45,4 % 0,6 %
Амур-Ніжнедняпроўскі раён 52,6 % 46,6 % 0,1 %
Самарскі раён 51,7 % 47,5 % 0,2 %
Чачэлаўскі раён 47,0 % 51,9 % 0,3 %
Індустрыяльны раён 42,1 % 57,2 % 0,2 %
Бабушкинский район 41,9 % 57,0 % 0,1 %
Саборны раён 39,4 % 59,5 % 0,1 %
Цэнтральны раён 37,0 % 61,9 % 0,1 %
Днепр (город) 45,9 % 53,1 % 0,2 %
Пгт. Таромскае 88,5 % 11,0 % 0,04 %
Дніпро (гарсавет) 46,5 % 52,5 % 0,2 %


Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Днепр — адзін з найбуйнейшых прамысловых, эканамічных і транспартных цэнтраў, цэнтр металургіі Украіны. Асабліва развіта чорная металургія (металургічныя заводы ДМЗ (был. Імя Пятроўскага), імя Бабушкіна, Дняпроўскі трубны завод, Камінмет, Інтерпайп), металаапрацоўка і машынабудаванне (Днепр — цэнтр ракетабудавання Украіны — ПА ЮМЗ).

Цэнтральны рынак Дняпра — Азёрка, які знаходзіцца на вул. Шміта. Да 1880-х гадоў на гэтым месцы было возера. 16 красавіка 1885 года гарадская дума Екацярынаслава дазволіла некалькім мяшчанам пабудаваць драўляныя мясныя лаўкі на азёрнай плошчы. Воды «возера» з часам былі адведзены на тэрыторыю гарадскога саду, пашырыўшы ўжо які быў там вадаём. На ўтварылася плошчы выраслі гандлёвыя рады гарадскога базару, названага азёрныя.

Харчовая галіна вядомая па такіх гандлёвых марках, як «Олейна», «Бон Буассон», шакалад «Міленіум», малочная фабрыка «Рейнфорд», малочны камбінат «Прыдняпроўскі». У 1937 годзе ў горадзе быў запушчаны Днепрапятроўскі камбінат харчовых канцэнтратаў — першы ў СССР вытворца кукурузных шматкоў. Найбуйнейшыя прадпрыемствы іншых галін прамысловасці — Завод цяжкіх прэсаў, ААТ «Днепрошина» (Дняпроўскі шынны завод), вагонарамонтны завод, радыёзавод. У 1993 годзе была заснавана сетку АТБ-Маркет, цяпер адна з найбуйнейшых у краіне.

У Дніпро знаходзіцца галоўны офіс найбуйнейшага на Украіне банка — Прыватбанк, які ўваходзіў у якая належыць Ігару Каламойскаму і Генадзю Багалюбаву групу Прыват (нацыяналізаваны ў снежні 2016 года). У групу напрамую або апасродкавана ўваходзіць больш за 100 прадпрыемстваў на Украіне і свеце. Яе галоўны канкурэнт — Інтэрпайп, металургічная кампанія, якая спецыялізуецца на вытворчасці труб і колаў для чыгуначнага транспарту. Яе заснавальнікам з’яўляецца Віктар Пінчук. Дніпро неафіцыйна з’яўляецца бізнес-сталіцай Украіны. Большасць украінскіх мільянераў і мільярдэраў жывуць або маюць дняпроўскія карані. Па дадзеных статыстыкі за 2011 год, кожны 1200-ы дніпровец з’яўляецца мільянерам. Для параўнання: у Данецку кожны 1700-ы, а ў Кіеве 3200-ы.

У горадзе працуе 7 кінатэатраў, 60 гасцініц (5 з рэйтынгам 5), 40 афіцыйных аўтасалонаў. У горадзе знаходзіцца Музей Гісторыі развіцця фінансавай сістэмы вобласці.

Днепрапятроўскі цэнтр АН Украіны. 9 ВНУ, 5 тэатраў, 3 музеі.

Адукацыя і навука[правіць | правіць зыходнік]

Библиотека ДНУ

Шаблон:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Дніпра

Навучанне ў Дняпры ажыццяўляецца ў 163 навучальных установах. У 2010 годзе ў іх пайшло 80 000 школьнікаў, у тым ліку амаль 9 000 — у 1-а класнікаў. Адкрыта 173 дзіцячы сад, 39 пазашкольных ўстановы, 6 дзіцячых дамоў. У дашкольных установах навучаецца 30 тыс. дзяцей.

У 2008 годзе ў Дняпры праходзіла Усеўкраінская алімпіяда па матэматыцы. У 2009 годзе горад прымаў паўфінал Усеўкраінскай студэнцкай алімпіяды па праграмаванні (ўсходні рэгіён). У 2006, 2011 і 2012 гадах у горадзе праходзіла Усеўкраінская алімпіяда па інфарматыцы.

Сістэма вышэйшых навучальных устаноў Дніяпра аб’ядноўвае 38 ВНУ, 14 — IV і ІІІ, а таксама 22 — І і ІІ узроўняў акрэдытацыі. Першая ВНУ горада — Екацерынаслаўскай вышэйшую горнае вучылішча, адкрытае 30-га верасня (12 кастрычніка) 1899 года. У рэйтынгу ВНУ «Топ-200 Украіна» Нацыянальны горны універсітэт заняў 7-е месца, а Дняпроўскі нацыянальны універсітэт імя Алеся Ганчара — 9-е месца. Усяго ў ВНУ горада навучаецца больш за 100 тыс. студэнтаў.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Музеі[правіць | правіць зыходнік]

Мемарыяльны дом-музей акадэміка Яварніцкага
Дыярама «Бітва за Дняпро»

Арт-аб’екты[правіць | правіць зыходнік]

«Днепрапятроўскі узыход» — інсталяцыя сусветна вядомага мастака Алафура Эліасана на тэрыторыі электрасталеплавільнай комплексу Інтэрпайп Сталь. Штучнае сонца 60-метровай вышыні відаць з любой кропкі гарызонту. Асветленае знутры ў гадзіны світання і змяркання, яно выглядае як пастаянна ўзыходзячае або вечаровае свяціла.

Памятныя мясціны[правіць | правіць зыходнік]

  • Палац Пацёмкіна (18 ст.)
  • Праабражэнскі кафедральны сабор (19 ст.)

Транспарт[правіць | правіць зыходнік]

Унутрыгарадскі транспарт прадстаўлены тралейбуснымі, аўтобуснымі і трамвайнымі лініямі, а таксама развітой сеткай маршрутных таксі, метрапалітэн.

На гарадскіх маршрутах у сярэднім у суткі працуе (2013 г.):

  • 213 трамваяў,
  • 158 тралейбусаў,
  • 4 цягнікі метро (па 3 вагоны),
  • 128 аўтобусаў вялікай і сярэдняй ёмістасці,
  • 2255 мікрааўтобусаў,
  • 1200 легкавых таксі,

Працягласць маршрутаў складае (колцавае адлегласць):

  • трамвайных — 176,9 км
  • тралейбусных — 412,6 км
  • метрапалітэна — 7,9 км
  • аўтатранспартных — 2410 км

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»
  2. Украінскі Днепрадзяржынск стаў Камянскім, Днепрапятроўск — Дняпром — svaboda.org, 19 траўня 2016, 11:38
  3. Памылка ў зносках: Няправільны тэг <ref>; для зносак book_opisanie_naselennih_mest_ekaterinoslavskoi_guberni_1925 няма тэксту
  4. Першы ўсеагульны перапіс насельніцтва Расійскай Імперыі 1897 г. Размеркаванне насельніцтва па роднай мове і паветах 50 губерняў Еўрапейскай Расіі Демоскоп
  5. Нацыянальны склад насельніцтва гарадоў (па мове) Усерасійскі перапіс насельніцтва 1897 года
  6. Усесаюзная перапіс насельніцтва 1926 года. Нацыянальны склад насельніцтва па рэгіёнах рэспублік СССР (гл. УССР, Днепрапятроўская акруга, гарадскія паселішчы, горад Днепрапятроўск) // Демоскоп
  7. Усесаюзная перапіс насельніцтва 1939 году. Нацыянальны склад насельніцтва раёнаў, гарадоў і буйных сеў саюзных рэспублік СССР
  8. Кабузан В. М. Украінцы ў свеце: Дынаміка колькасці і рассялення 20-я гады ХѴIIІ стагоддзя — 1989 год: фарміраванне этнічных і палітычных межаў ўкраінскага этнасу / Інстытут расійскай гісторыі РАН. — М.: Навука, 2006. — 658 с.
  9. по родному языку
  10. Размеркаванне насельніцтва па роднай мове, Днепрапятроўская вобласць

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]