Аляксандр I, імператар расійскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Аляксандр I Паўлавіч
Alexander I by Stepan Shchukin.jpg
10-ы Імператар Усерасійскі
12 (24 сакавіка) 1801 года — 19 лістапада (1 снежня) 1825 года
Каранацыя: 15 (27 верасня) 1801 года, Масква
Папярэднік: Павел I
Пераемнік: Мікалай I
1-ы Цар Польшчы
сцяг
1-ы Вялікі князь Фінляндскі
сцяг
Пратэктар Мальтыйскага ордэна
сцяг
12 (24 сакавіка) 1801 года — 1803
Папярэднік: пасада заснавана
Павел I
Пераемнік: пасада скасавана
Джавані Тамазі
 
Веравызнанне: Праваслаўе
Нараджэнне: 12 (23) снежня 1777({{padleft:1777|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})
Санкт-Пецярбург
Смерць: 19 лістапада (1 снежня) 1825({{padleft:1825|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:1|2|0}}) (47 гадоў)
Таганрог
Пахаваны: Петрапаўлаўскі сабор
Род: Гольштэйн-Готарп-Романаўская
Бацька: Павел I
Маці: Марыя Фёдараўна(руск.) бел.
Жонка: Елізавета Аляксееўна (Луіза Бадэнская)
Дзеці: Марыя (17991800)
Елізавета (18061808)
 
Аўтограф: Аўтограф
Манаграма: Манаграма
 
Узнагароды:
Ордэн Святога Андрэя Першазванага
Ордэн Святога Георгія IV ступені
Кавалер Вялікага Крыжа ордэна Ганаровага легіёна
Кавалер Вялікага крыжа ордэна Мяча
Кавалер ордэна Марыі Тэрэзіі
Ордэн Святога Губерта

Аляксандр I Паўлавіч, (12 (23) снежня 1777, Санкт-Пецярбург — 19 лістапада (1 снежня) 1825, Таганрог) — імператар Расійскай імперыі з 11 (23) сакавіка 1801 па 19 лістапада (1 снежня) 1825), старэйшы сын імператара Паўла I і Марыі Фёдараўны(руск.) бел..

У пачатку кіравання правёў умерана ліберальныя рэформы, распрацаваныя Тайным камітэтам і М. М. Спяранскім(руск.) бел.. У знешняй палітыцы лавіраваў паміж Вялікабрытаніяй і Францыяй(руск.) бел.. У 18051807 удзельнічаў у антыфранцузских кааліцыях. У 18071812 часова зблізіўся з Францыяй. Вёў паспяховыя войны з Турцыяй (18061812) і Швецыяй (18081809). Пры Аляксандры I да Расіі былі далучаны тэрыторыі Усходняй Грузіі (1801), Фінляндыі (1809), Бесарабіі (1812), Азербайджана (1813), былога герцагствы Варшаўскага (1815). Пасля Айчыннай вайны 1812 узначаліў у 18131814 антифранцузскую кааліцыю еўрапейскіх дзяржаў. Быў адным з кіраўнікоў Венскага кангрэса 1814—1815 і арганізатараў Свяшчэннага саюза(руск.) бел..

У апошнія гады жыцця нярэдка гаварыў аб намеры зрачыся ад пасаду і «выдаліцца ад свету», так што пасля яго нечаканай смерці ад брушнога тыфа(руск.) бел. ў Таганрозе ўзнікла легенда аб «старцы Фёдары Кузьмічы». Паводле гэтай легенды, у Таганрозе памёр і быў затым пахаваны не Аляксандр, а яго двайнік, у то час як цар яшчэ доўга жыў старцам-пустэльнікам у Сібіры і памёр у 1864.

Нараджэнне і імя[правіць | правіць зыходнік]

Аднаго з сваіх унукаў Кацярына II назвала Канстанцінам ў гонар Канстанціна Вялікага, іншага — Аляксандрам ў гонар Аляксандра Неўскага. Гэтым выбарам імёнаў выяўлялася надзея, што Канстанцін вызваліць Канстанцінопаль ад туркаў, а наваяўлены Аляксандр Македонскі стане васпанам новай імперыі. На троне меркаванай да аднаўлення Грэчаскай імперыі(руск.) бел. яна хацела бачыць Канстанціна(руск.) бел.[1].

«Вы кажаце, — пісала Кацярына барону Ф. М. Грыму(руск.) бел., — што яму трэба будзе выбраць, каму пераймаць: герою (Аляксандру Македонскаму) або святому (Аляксандру Неўскаму). Вы, відаць, не ведаеце, што наш святы быў героем. Ён быў мужным ваяром, цвёрдым кіраўніком і спрытным палітыкам і пераўзыходзіў усіх астатніх удзельных князёў, сваіх сучаснікаў… Такім чынам, я згодна, што ў спадара Аляксандра ёсць толькі адзін выбар, і ад яго асабістых талентаў залежыць, на якую ён уступіць сцежку — святасці або гераізму».

«Тым самым ужо выбарам імя Кацярына прадракала ўнуку вялікую будучыню і рыхтавала яго да манаршага прызвання, чаму павінна было спрыяць, на яе думку, перш за ўсё ваенізаванае і арыентаванае на антычныя ўзоры выхаванне». Імя «Аляксандр» не было тыповым для Раманавых(руск.) бел. — да гэтага так толькі аднойчы быў ахрышчаны рана памерлы сын(руск.) бел. Пятра Вялікага. Аднак пасля Аляксандра I яно трывала ўвайшло ў Раманаўскі іменаслоў[2].

Г. Р. Дзяржавін адгукнуўся на нараджэнне Аляксандра вядомым вершам «На рождение в Севере порфирородного отрока»: «У гэты час, гэтак холадна, Як Барэй быў раз'юшаны, Дзіцятка парфірароднае У царстве Паўночным народжана…»

Зноскі

  1. Константин Павлович (Российский гуманитарный энциклопедический словарь)
  2. Династия Романовых: генеалогия и антропонимика / Е. В. Пчелов. — 06/07/2009 // Вопросы истории. — 2009. — № 06. — С. 76-83.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]