Людовік Венгерскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Людовік I Вялікі
венг.: I. (Nagy) Lajos,
польск.: Ludwik Węgierski
Людовік I Вялікі
сцяг
кароль Венгрыі
1342 — 1382
Каранацыя: 21 ліпеня 1342
Папярэднік: Карл Роберт
Пераемнік: Марыя
сцяг
кароль Польшчы
1370 — 1382
Каранацыя: 17 лістапада 1370
Папярэднік: Казімір III Вялікі
Пераемнік: Ядвіга Анжуйская
 
Веравызнанне: каталіцтва
Нараджэнне: 5 сакавіка 1326(1326-03-05)
Вішэград, Венгрыя
Смерць: 11 верасня 1382(1382-09-11) (56 гадоў)
Трнава, Славакія
Пахаваны: Секешфехервар
Род: Image-Blason Sicile Péninsulaire.svg Анжу-Сіцылійскі дом

Armoiries Charles Robert Hongrie.svg Венгерская галіна

Бацька: Карл Роберт
Маці: Елізавета Польская
Жонка: Марыя Люксембургская
Елізавета Баснійская
Дзеці: Кацярына, Марыя, Ядвіга

Людовік Венгерскі, Лю́двік I Вялі́кі (Loys, Lajos, Ludwik Węgierski; 5 сакавіка 132611 верасня 1382), кароль венгерскі (Лаяш, з 1342), кароль польскі (Людвік, з 17.11.1370).

З французскай дынастыі Анжу. Сын караля Карла Роберта і Эльжбеты, сястры польскага караля Казіміра III, з 1335 палітычны саюзнік апошняга, спадкаемца польскага стальца. З 1340 дапамагаў Казіміру ў барацьбе за Галіцка-Валынскае княства, праследуючы пры гэтым венгерскія інтарэсы, што выклікала яго сутыкненне з валынскім князем Любартам. У лютым 1345 удзельнічаў ў беспаспяховым паходзе крыжакоў у бок Трокаў. Прымаў актыўны ўдзел у паходах Казіміра на Валынь, Падляшша і Берасцейшчыну (13491351), у ходзе якіх венгерскія войскі часова авалодвалі паўднёва-заходнімі землямі ВКЛ. Асабліва няўдалай для ВКЛ была вайна ў ліпені–жніўні 1351, калі Людвік захапіў у палон Любарта і Кейстута. 15 жніўня 1351 прымусіў іх падпісаць дагавор, паводле якога ВКЛ мусіла заплаціць вялікі выкуп, адмаўлялася ад прэтэнзій на Галічыну. Дагавор вядомы з хронікі ананімнага венгерскага манаха-францысканца, удзельніка выправы Людвіка (магчыма, Янаша Кецьі). Кейстут разам з Людвікам адправіўся ў Венгрыю як гарант дагавора і для хрышчэння, але здолеў уцячы. У 1354 Людвік паранены пры асадзе літоўскай крэпасці Бэлз на захадзе Валыні. Пасля заняцця польскага стальца ўзнавіў войны з ВКЛ (1372–1377), у выніку якіх Бэлз і Холм далучаныя да Галічыны (якая пры Людвіку часова ўвайшла ў склад Венгрыі, што выклікала незадавальненне польскіх феадалаў), а Любарт, як і падольскія князі Аляксандр і Барыс Карыятавічы і ратненскі князь Фёдар Альгердавіч (якому належаў і Кобрын з акругай) былі вымушаны прызнаць сюзэрэнітэт Венгрыі. Некалькі разоў высоўваў праекты хрысціянізацыі Літвы. Ініцыяваў стварэнне Луцкай каталіцкай епархіі (1375), юрысдыкцыя якой ахоплівала і паўднёва-заходнія землі сучаснай Беларусі, на якія пазней, у 1418 ст., пашыраліся венгерскія экспансіянісцкія планы (глядзіце Радноцкі дагавор (1656))

Праўленне Людвіка супала з “залатым векам” еўрапейскага рыцарства, да пашырэння ідэялогіі і эстэтыкі якога ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе ён істотна прычыніўся. Празваны венгерскімі гісторыкамі Вялікім за значнае пашырэнне межаў каралеўства, якое пры ім зазнала росквіт эканомікі і культуры: адкрыты першы універсітэт у горадзе Печ, пачаў чаканіцца залаты дукат, які ў 14 – 16 ст. адыгрываў ролю рэгіянальнай залатой валюты Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, у тым ліку ВКЛ (“золотой вгорский”). У 1374 выдаў першы агульнапольскі (Кошыцкі) прывілей, паводле якога шляхце гарантаваўся ўзровень імунітэту, якім дагэтуль карысталіся толькі вышэйшыя феадалы (асабістая недатыкальнасць, сімвалічныя падаткі на карысць дзяржаўнага скарбу і інш.), што паклала пачатак стварэнню асаблівага дзяржаўнага лада Польшчы, а ў будучым і ВКЛ. Пасля смерці Людвіка польскай каралевай была абрана яго дачка Ядвіга.


Літ.:

Historiae Hungaricae Fontes Domestici. V. III, Lipsiae, 1884.  Dabrowski J. Ostatnie lata Ludwika Wielkiego. Krakow, 1918.  Halecki O. O genezie i znaczeniu rzadow andegawenskich w Polsce // Kwartalnik historyczny. R. 35. Lwow, 1921.  Sacerdoteanu A. Lupta moldovenilor cu litvanii in 1377. Bucuresti, 1936.  Шабульдо Ф. М. Земли Юго-Западной Руси в составе Великого княжества Литовского. К., 1987.

Крыніца[правіць | правіць зыходнік]

  • Белы А. ЭГБ ???