Кіп Торн

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Кіп Торн
англ.: Kip Stephen Thorne
Kip Thorne at Caltech.jpg
Дата нараджэння 1 чэрвеня 1940(1940-06-01)[1][2][…] (81 год)
Месца нараджэння
Грамадзянства
Маці Alison Comish Thorne[d]
Род дзейнасці фізік, астраном, пісьменнік, выкладчык універсітэта, астрафізік
Навуковая сфера фізіка і астраномія
Месца працы
Навуковая ступень прафесар
Альма-матар
Навуковы кіраўнік Джон Арчыбальд Уілер[9][10]
Член у
Узнагароды

грант Гугенхайма[d]

UNESCO Niels Bohr Medal[d] (2010)

Karl Schwarzschild Medal[d] (1996)

Tomalla Foundation[d] (2016)

прэмія Джэймса Джойса[d]

Gruber Prize in Cosmology[d] (2016)

прэмія Харві[d] (2016)

Albert Einstein Medal[d] (2009)

Прэмія Каўлі па астрафізіцы[d] (2016)

прэмія Шаа[d] (2016)

Tomalla Foundation[d] (2016)

Georges Lemaître Prize[d] (2016)

прэмія прынцэсы Астурыйскай за дасягненні ў навуковых і тэхнічных даследаваннях[d] (2017)

Нобелеўская прэмія па фізіцы (2017)

Richtmyer Memorial Award[d] (1992)

член Амерыканскага фізічнага таварыства[d]

honorary doctor of the University Polytechnic of Catalonia[d] (25 мая 2017)

Lilienfeld Prize[d] (1996)

The Shaw Prize in Astronomy[d] (2016)

член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук[d]

Giuseppe and Vanna Cocconi Prize[d] (2017)

Science Writing Award[d]

Commons-logo.svg Кіп Торн на Вікісховішчы
Абмеркаванне ў галоўнай лекцыйнай зале фізічнай школы ў Лез-Уш у 1972 годзе. Злева направа: Юваль Неэман, Брайс Дэвіт, Кіп Торн, Дзімітрыос Хрыстадулу

Кіп Стывен Торн (англ.: Kip Stephen Thorne; нар. 1 чэрвеня 1940, Логан, штат Юта) — амерыканскі фізік і астраном, адзін з галоўных сусветных экспертаў па агульнай тэорыі адноснасці. Лаўрэат Нобелеўская прэмія па фізіцы 2017 года — за эксперыментальную рэгістрацыю гравітацыйных хваль.

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1973), замежны член РАН (1999).

Спецыяліст у галіне тэорыі гравітацыі, астрафізікі, квантавай тэорыі вымярэнняў. Блізкі сябар і калега памерлага Стывена Хокінга. Адзін з заснавальнікаў міжнароднага праекта пошуку гравітацыйных хваль LIGO.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

У 1965 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі (PhD) ў Прынстанскім універсітэце. З 1991 года Фейнманаўскі прафесар Каліфарнійскага тэхналагічнага інстытута, член Амерыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1972), член Вучонага савета НАСА. У 2009 годзе сышоў у адстаўку, застаючыся ганаровым Фейнманаўскім прафесарам Калтэха, засяродзіўшыся на працы над падручнікам агульнай фізікі, папулярнымі кнігамі і фільмамі[11].

11 лютага 2016 года адным з чатырох фізікаў прадстаўляў калабарацыю LIGO на прэс-канферэнцыі, прысвечанай адкрыццю гравітацыйных хваль.

Аўтар і рэдактар кніг па тэорыі гравітацыі і астраноміі высокіх энергій. У 1973 годзе напісаў сумесна з Джонам Уілерам і Чарльзам Мізнерам кнігу «Гравітацыя», якая стала класічнай, падручнік-манаграфію па агульнай тэорыі адноснасці[12].

У 1977 годзе сумесна з Ганнай Жыткоў з Кембрыджскага ўніверсітэта высунуў здагадку аб існаванні гіпатэтычнага зорнага аб’екта: чырвонага гіганта з нейтроннай зоркай у якасці ядра — так званы аб’ект Торна-Жыткоў. Першы кандыдат у такія аб’екты, які атрымаў абазначэнне HV 2112, быў адкрыты ў 2014 годзе.

У 1988 годзе апублікаваў з суаўтарамі ў часопісе Physical Review Letters артыкул «Wormholes, time Machines, and the Weak Energy Condition»[13], у якой паказаў, што пабудова машыны часу не супярэчыць тэорыям, прынятым у цяперашні час навуковай супольнасцю.

У 1994 годзе апублікаваў кнігу для шырокага кола чытачоў «Чорныя дзіркі і зморшчыны часу. Дзёрзкая спадчына Эйнштэйна», перакладзеную на шэсць моў[14].

Аўтар ідэі (сумесна з Ліндай Обст) навукова-фантастычнага фільма «Інтэрстэлар» рэжысёра Крыстафера Нолана, які выйшаў на экраны ў 2014 годзе. Ідэя фільма, у якім сучасныя фізічныя тэорыі становяцца асновай сюжэту, з’явілася ў Торна ў сярэдзіне 2000-х гадоў. З гэтай ідэяй ён першапачаткова звярнуўся да Стывена Спілберга, які зацікавіўся ідэяй фільма і запрасіў у якасці сцэнарыста Джонатана Нолана. Пасля разрыву адносін Спілберга са студыяй Universal рэжысёрам карціны стаў Крыстафер Нолан, а Торн стаў навуковым кансультантам і выканаўчым прадзюсарам карціны[15][16].

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

  • 1983 — Сіліманаўская лекцыя
  • 1992 — Прэмія памяці Рыхтмайера
  • 1996 — Медаль Карла Шварцшыльда
  • 1996 — Прэмія Юлія Эдгара Ліліенфельда
  • 2009 — Медаль Альберта Эйнштэйна
  • 2010 — Медаль Нільса Бора
  • 2016 — Прэмія па фундаментальнай фізіцы
  • 2016 — Прэмія Грубера
  • 2016 — Прэмія Шаа
  • 2016 — Прэмія Каўлі
  • 2016 — Прэмія Тамала
  • 2016 — Медаль Оскара Клейна
  • 2017 — Прэмія прынцэсы Астурыйскай
  • 2017 — Нобелеўская прэмія па фізіцы
  • 2018 — Прэмія Льюіса Томаса Ракфелераўскага ўніверсітэта

Ганаровы доктар Маскоўскага дзяржаўнага універсітэта ім. М. В. Ламаносава (1981)[17]. У 2001 годзе быў узнагароджаны ганаровай ступенню ад Універсітэта Глазга[18].

Зноскі

  1. Person Profile // Internet Movie Database — 1990. Праверана 12 жніўня 2015.
  2. Kip Thorne // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. Kip Thorne // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. From Logan To The StarsAstrophysics superstar Kip Thorne discusses local boyhood, beyond Праверана 7 студзеня 2018.
  5. https://www.its.caltech.edu/~kip/index.html/cv.html
  6. (unspecified title) Праверана 3 ліпеня 2019.
  7. Leidse Hoogleraren Праверана 19 чэрвеня 2019.
  8. 8,0 8,1 (unspecified title) Праверана 4 сакавіка 2021.
  9. Матэматычная генеалогія — 1997. Праверана 8 жніўня 2016.
  10. Record #1020780 - INSPIRE-HEP Праверана 23 верасня 2017.
  11. Биографический очерк К. С. Торна на сайте Калтеха
  12. Misner, Charles W.; Kip S. Thorne; John Archibald Wheeler. Gravitation. — San Francisco: W. H. Freeman, 1973. — ISBN 0-7167-0344-0.
  13. Phys. Rev. Lett. vol.61, pp. 1446—1449 (1988)
  14. Kip Thorne. Black Holes and Time Warps: Einstein's Outrageous Legacy. — 2009. — ISBN 9785-94052-172-3.
  15. Kevin P. Sullivan Christopher Nolan’s ‘Interstellar’ Trailer: Watch Now(англ.) . MTV (16 снежня 2013). Праверана 30 кастрычніка 2014.
  16. В чёрных дырах и между звёзд…. «Троицкий вариант» онлайн.
  17. VIVOS VOCO: К. Торн, «Чёрные дыры и гравитационные волны»
  18. University of Glasgow — University news — Archive of news — 2017 — October — UofG congratulates Nobel Prize Winners for gravitational wave research

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Мізнер Ч., К. Торн, Уілерам Дж. Гравітацыя. — М.: Мир, 1977.
  • Торн К., Прайс Р., Макдональд Д. Чорныя дзіркі. Мембранны падыход. — М.: Мир, 1988.
  • Kip Thorne. Black Holes and Time Warps: Einstein's Outrageous Legacy. — 2009. — ISBN 9785-94052-172-3.
  • Kip S. Thorne. The Science of Interstellar. — 2015. — ISBN 978-5-00057-536-9.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]