Грэцкі арэх
| Грэцкі арэх | ||||||||||||||||
 Агульны выгляд расліны |
||||||||||||||||
| Навуковая класіфікацыя | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||||||||||||
| Міжнародная навуковая назва | ||||||||||||||||
|
Juglans regia L. |
||||||||||||||||
| Ахоўны статус | ||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
Грэцкі арэх, валожскі арэх (Juglans regia) — лістападнае дрэва сямейства арэхавых.
Змест |
Апісанне [правіць]
Буйныя дрэвы, вышыня да 30 м. Крона густая, шыракакруглая. Лісце вялікае, няпарнаперыстае. Кветкі зеленаватыя, мужчынскія ў доўгіх каташках, жаночыя — адзіночныя. Арэхаплоднае дрэва, пачынае пладаносіць на 8-10-ы год. Плады — шарападобныя сухія касцянкі (арэхі). Садовыя формы адрозніваюцца сілуэтам кроны, афарбоўкай лісця і кветак.
Працягласць жыцця 300—400 гадоў. Цвіце грэцкі арэх у красавіку-маі, плады выспяваюць у верасні.
Распаўсюджанне [правіць]
Радзіма Балканскі паўвостраў, Усходняя Азія, Сярэдняя Азія.
3 усіх відаў арэхавых гэты від мае найбольшае значэнне і пашырэнне. Інтрадукаваны ў паўднёва-заходнія раёны Беларусі ў другой палове XVIII ст. Пладовыя дрэвы ёсць у парках, вулічных насаджэннях, на прысядзібных участках у Брэсцкай, Гомельскай, Гродзенскай абласцях.
Выкарыстанне [правіць]
Садовая і паркавая расліна.
Лячэбна-дыетычныя ўласцівасці маюць плады, зялёныя каляплоднікі і лісце. Асноўнай часткай ядра арэха з'яўляецца тлусты алей, у якім ёсць стэарынавая, алеінавая, лінолевая, ліналенавая і пальміцінавая кіслоты. Колькасць тлустага алею ў ядры арэхаў дасягае 70%. Асноўную масу азоцістых злучэнняў складае бялок. У параўнанні з іншымі пладовымі і ягаднымі культурамі ядры грэцкага арэха багатыя жалезам, алюмініем, стронцыем, марганцам, цынкам, нікелем, борам, меддзю, хромам, шмат фосфару, калію, кальцыю, магнію. Ядры маюць у сабе ўсю групу вітамінаў B, вітаміны A, E, P і невялікую колькасць вітаміну C. Зялёны каляплоднік багаты аскарбінавай кіслатой, а таксама юглонам, наяўнасць якога ў лісці і зялёных каляплодніках сведчыць пра аздараўленчае значэнне грэцкага арэха ў насаджэннях.
У народнай медыцыне грэцкі арэх ужываюць пры катарах страўніка і кішак, пры паносах, рахіце, эксудатыўным дыятэзе, падагры, крывацёках. У практычнай медыцыне яго прэпараты выкарыстоўваюць для мясцовага лячэння скурнага туберкулёзу, загойвання ран пры хранічным ртутным атручэнні, разрыхленні дзясен, выкліканым цынгой, залатушным запаленні вачэй і г.д. Ядры арэха рэкамендуюць пры вялікай фізіялагічнай і разумовай стомленасці, пры значнай страце масы, пасля цяжкіх хвароб. Даследаванні паказалі, што ядры грэцкага арэха нармалізуюць дзеянне страўнікавай сакрэцыі.[3]
Агратэхніка [правіць]
Цепла- і святлолюбівая культура. Дрэнна пладаносіць ва ўшчыльненых пасадках, якія недастаткова праветрываюцца і асвятляюцца. Для нармальнага росту і развіцця грэцкаму арэху неабходны вегетацыйны перыяд працягласцю не менш як 150 дзён з сумай тэмператур (вышэй за 10°°C) каля 2000°C. У крытычныя зімы дрэвы падмярзаюць: тычынкавыя пупышкі пашкоджваюцца пры -21,5°C, верхавінкавыя — пры -22 -23°C. У перыяд утварэння пылку крытычная тэмпература для тычынкавых кветак 2,8°C. Аднак у грэцкага арэха добрая аднаўленчая здольнасць (праз 2—3 гады).[3]
На вырошчванне непрыдатныя забалочаныя, пераўвільготненыя і моцна глеістыя глебы. Насаджэнні найбольш прадукцыйныя на ўрадлівых, дастаткова ўвільготненых глебах. Пасадку праводзяць вясной прышчэпленымі саджанцамі або 3—5-гадовымі сеянцамі. Мінімальная адлегласць паміж дрэвамі 8 м. Крону фарміруюць з 5—6 шкілетных галін, абрэзку робяць ранняй вясной, да пачатку руху сокаў. Азотныя ўгнаенні ўносяць кожны год, калійныя і фосфарныя — адзін раз у 2—3 гады.[3]
Зноскі
Літаратура [правіць]
- Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.
