Грэцкі арэх

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Грэцкі арэх
Грэцкі арэх
Агульны выгляд расліны
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Juglans regia L.

Ахоўны статус
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS   503244
NCBI   51240
EOL   487229
GRIN   t:20772
IPNI   442427
TPL   kew-2331747

Грэцкі арэх, валожскі арэх (Juglans regia) — лістападнае дрэва сямейства арэхавых.

Апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Буйныя дрэвы, вышыня да 30 м. Крона густая, шыракакруглая. Лісце вялікае, няпарнаперыстае. Кветкі зеленаватыя, мужчынскія ў доўгіх каташках, жаночыя — адзіночныя. Арэхаплоднае дрэва, пачынае пладаносіць на 8-10-ы год. Плады — шарападобныя сухія касцянкі (арэхі). Садовыя формы адрозніваюцца сілуэтам кроны, афарбоўкай лісця і кветак.

Працягласць жыцця 300—400 гадоў. Цвіце грэцкі арэх у красавіку-маі, плады выспяваюць у верасні.

Распаўсюджанне[правіць | правіць зыходнік]

Радзіма Балканскі паўвостраў, Усходняя Азія, Сярэдняя Азія.

3 усіх відаў арэхавых гэты від мае найбольшае значэнне і пашырэнне. Інтрадукаваны ў паўднёва-заходнія раёны Беларусі ў другой палове XVIII ст. Пладовыя дрэвы ёсць у парках, вулічных насаджэннях, на прысядзібных участках у Брэсцкай, Гомельскай, Гродзенскай абласцях.

Выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Садовая і паркавая расліна.

Лячэбна-дыетычныя ўласцівасці маюць плады, зялёныя каляплоднікі і лісце. Асноўнай часткай ядра арэха з'яўляецца тлусты алей, у якім ёсць стэарынавая, алеінавая, лінолевая, ліналенавая і пальміцінавая кіслоты. Колькасць тлустага алею ў ядры арэхаў дасягае 70%. Асноўную масу азоцістых злучэнняў складае бялок. У параўнанні з іншымі пладовымі і ягаднымі культурамі ядры грэцкага арэха багатыя жалезам, алюмініем, стронцыем, марганцам, цынкам, нікелем, борам, меддзю, хромам, шмат фосфару, калію, кальцыю, магнію. Ядры маюць у сабе ўсю групу вітамінаў B, вітаміны A, E, P і невялікую колькасць вітаміну C. Зялёны каляплоднік багаты аскарбінавай кіслатой, а таксама юглонам, наяўнасць якога ў лісці і зялёных каляплодніках сведчыць пра аздараўленчае значэнне грэцкага арэха ў насаджэннях.

У народнай медыцыне грэцкі арэх ужываюць пры катарах страўніка і кішак, пры паносах, рахіце, эксудатыўным дыятэзе, падагры, крывацёках. У практычнай медыцыне яго прэпараты выкарыстоўваюць для мясцовага лячэння скурнага туберкулёзу, загойвання ран пры хранічным ртутным атручэнні, разрыхленні дзясен, выкліканым цынгой, залатушным запаленні вачэй і г.д. Ядры арэха рэкамендуюць пры вялікай фізіялагічнай і разумовай стомленасці, пры значнай страце масы, пасля цяжкіх хвароб. Даследаванні паказалі, што ядры грэцкага арэха нармалізуюць дзеянне страўнікавай сакрэцыі.[3]

Агратэхніка[правіць | правіць зыходнік]

Цепла- і святлолюбівая культура. Дрэнна пладаносіць ва ўшчыльненых пасадках, якія недастаткова праветрываюцца і асвятляюцца. Для нармальнага росту і развіцця грэцкаму арэху неабходны вегетацыйны перыяд працягласцю не менш як 150 дзён з сумай тэмператур (вышэй за 10°°C) каля 2000°C. У крытычныя зімы дрэвы падмярзаюць: тычынкавыя пупышкі пашкоджваюцца пры -21,5°C, верхавінкавыя — пры -22 -23°C. У перыяд утварэння пылку крытычная тэмпература для тычынкавых кветак 2,8°C. Аднак у грэцкага арэха добрая аднаўленчая здольнасць (праз 2—3 гады).[3]

На вырошчванне непрыдатныя забалочаныя, пераўвільготненыя і моцна глеістыя глебы. Насаджэнні найбольш прадукцыйныя на ўрадлівых, дастаткова ўвільготненых глебах. Пасадку праводзяць вясной прышчэпленымі саджанцамі або 3—5-гадовымі сеянцамі. Мінімальная адлегласць паміж дрэвамі 8 м. Крону фарміруюць з 5—6 шкілетных галін, абрэзку робяць ранняй вясной, да пачатку руху сокаў. Азотныя ўгнаенні ўносяць кожны год, калійныя і фосфарныя — адзін раз у 2—3 гады.[3]

Зноскі

  1. Выкарыстоўваецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Двухдольныя».
  3. 3,0 3,1 3,2 Энцыклапедыя сельскага гаспадара. Мн., 1993.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.