Уладзімір Святаславіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Уладзімір Святаславіч
Володимѣръ Свѧтославичь
Vladimir Svyatoslavovich.jpg
Князь Уладзімір Святаславіч
сцяг
6-ы Вялікі князь кіеўскі
11 чэрвеня 980 — 15 ліпеня 1015
Папярэднік: Яраполк Святаславіч
Пераемнік: Святаполк Уладзіміравіч
Князь Наўгародскі
970 — каля 988
Папярэднік: Святаслаў Ігаравіч
Пераемнік: Вышаслаў Уладзіміравіч
 
Веравызнанне: Паганства, прыняў Праваслаўе
Нараджэнне: каля 960
Будуціна пад Псковам
Смерць: 15 ліпеня 1015({{padleft:1015|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})
Берастава пад Кіевам
Пахаваны: Дзясяцінная царква, цяпер месца пахавання невядома
Дынастыя: Рурыкавічы
Бацька: Святаслаў Ігаравіч
Маці: Малуша
Дзеці: 13 сыноў, 10 дачок

Уладзімір Святаславіч, Уладзімір Вялікі — князь кіеўскі (каля 960 — 1015[1]), пры якім адбылося Хрышчэнне Русі(руск.) бел..

Стаў наўгародскім князем у 970, захапіў кіеўскі пасад у 978 годзе. У 988 абраў хрысціянства ў якасці дзяржаўнай рэлігіі Старажытнарускай дзяржавы. У хрышчэнні атрымаў хрысціянскае імя Васіль. Вядомы таксама як Уладзімір Святы, Уладзімір Вялікі, Уладзімір Хрысціцель (у царкоўнай гісторыі) і Уладзімір Краснае Сонейка (у былінах). Праслаўлены ў абліччы святога як роўнаапостальны(руск.) бел.; дзень памяці ў рускім праваслаўі — 15 ліпеня па Юліянскім календары.

Паходжанне і выхаванне[правіць | правіць зыходнік]

Сын вялікага князя Святаслава Ігаравіча ад ключніцы Малушы родам з горада Любеч, міласціўцы княгіні Вольгі. Сын рабы («рабічыч» па словах Рагнеды)[2], паводле звычаяў язычнікаў мог успадкаваць бацьку-князю.

Год нараджэння Уладзіміра невядомы[3]. Яго бацька Святаслаў нарадзіўся ў 942 (летапісная храналогія умоўная у гэтым перыядзе), а старэйшы сын Уладзіміра Вышаслаў — каля 977, адкуль гісторыкі выводзяць год нараджэння Уладзіміра 960-ы з дакладнасцю да некалькіх гадоў. Як паведамляюць пазнейшыя крыніцы XVI стагоддзя (Ніканаўскі(руск.) бел. і Усцюжскі летапісы), Уладзімір Святаславіч нарадзіўся ў вёсцы Будуціне (Будзяціне):

" «Володимиръ бо бе отъ Малки, ключници Олжины; Малка же бе сестра Добрыне, — и бе Добрыня дядя Володимиру; и бе рожение Володимеру въ Будутине веси, тамо бо въ гневе отслала ея Олга, село бо бяше ея тамо, и умираючи даде его святей Богородици» (Ніканаўскі летапіс(руск.) бел.). "

Меркаванні даследчыкаў аб лакалізацыі Будзяцінага сяла разыходзяцца. Уладзімір Святаславіч магчыма нарадзіўся пад Псковам (в. Вёска Буднік, Пскоўскі раён(руск.) бел.)[4], Гомелем (п. Пасёлак Будацін(руск.) бел.)[5] ці Уладзімір-Валынскім (с. Будзяцічы(укр.) бел.)[6][7], куды ўгневаная княгіня Вольга саслала Малушу[8]. Як меркаваў Д. Празароўскі, быўшы раздавальшчыцай міласціны (занятак хрысціянкі), Малуша парушыла са Святаславам запаведзь «не чужалож», і менавіта гэта выклікала гнеў Вольгі[9].

Пра далейшы лёс Малушы летапісы не паведамляюць, а малалетні Уладзімір вярнуўся ў Кіеў, дзе знаходзіўся пад наглядам княгіні Вольгі. Выхаваннем яго, магчыма, займаўся дзядзька па маці Дабрыня[10], паколькі ў звычаях Русі было справай звыклай давяраць выхаванне спадчынніка старэйшым дружыннікам.

Княжанне ў Ноўгарадзе[правіць | правіць зыходнік]

Па Аповесці мінулых часоў Уладзімір сярод сыноў Святаслава быў трэцім па старшынстве пасля Яраполка і Алег Святаславіч, князь драўлянскі(руск.) бел.. Вылучалася таксама гіпотэза, што на самой справе ён быў другім (старэйшым за Алега), паколькі атрымаў ад бацькі пры яго сыходзе на вайну з Візантыяй ў 970 годзе важны Ноўгарад[1], у той час як Алег здавольваўся драўлянскай зямлёй з цэнтрам у Оўручы[11]. Настаўнікам і ваяводам юнага Уладзіміра ў Ноўгарадзе стаў Дабрыня.

Скандынаўскія сагі распавядаюць пра тое, як будучы кароль Нарвегіі Олаф I Тругвасан(руск.) бел. правёў дзяцінства і юнацтва ў Ноўгарадзе. Маці Олафа, Астрыд, бегла ад забойцаў мужа ў Ноўгарад да конунга Вальдэмара (Уладзіміра), у якога служыў яе брат Сігурд(нарв.) бел., але па дарозе яна з дзіцём была захоплена разбойнікамі ў Эстоніі. Сігурд, збіраючы падаткі ў Эстоніі па загаду Уладзіміра, сустрэў выпадкова Олафа і выкупіў яго з рабства. Олаф рос пад заступніцтвам Уладзіміра, пазней быў узяты ў дружыну, дзе карыстаўся папулярнасцю сярод воінаў[12].

Кіеўскае княжанне[правіць | правіць зыходнік]

Прыход на кіеўскі сталец[правіць | правіць зыходнік]

Пасля гібелі ў 972 годзе князя Святаслава Кіевам кіраваў Яраполк. У 977 годзе разгарэлася міжусобная вайна паміж Яраполкам і яго братамі[1]. Удзельны драўлянскі князь Алег(руск.) бел., адыходзячы ў баі з Яраполкам, быў раздушаны ў рове коньмі, што падалі. Уладзімір пры гэтай звесці бег да ярла Нарвегіі Хокану Магутнаму(руск.) бел.. Усёй Руссю стаў кіраваць Яраполк Святаславіч.

Тым часам Уладзімір у Скандынавіі набраў з Дабрыняй варажскае войска і ў 980 годзе вярнуўся ў Ноўгарад, выгнаўшы пасадніка Яраполка[1].

Уладзімір захапіў Полацк, які перайшоў на бок Кіева, перабіўшы сям'ю варажскага кіраўніка горада Рагвалода[1]. Яго дачку Рагнеду, прасватаную перш за Яраполка, ён сілай узяў у жонкі[1]. Затым з вялікім варажскім войскам аблажыў Кіеў, дзе замкнуўся Яраполк. Па версіі летапісу ваявода Яраполка Блуд, падкуплены Уладзімірам, прымусіў Яраполка бегчы ў маленькі гарадок Родзень(руск.) бел., напалохаўшы мецяжом кіяўлян. У Родзене Уладзімір прывабіў Яраполка на перамовы, дзе два варага «паднялі яго мячамі пад пазухі». Цяжарную жонку Яраполка, былую грэчаскую манашку[13], Уладзімір узяў у наложніцы.

Калі варажскае войска запатрабавала сабе за службу даніну з кіяўлян, Уладзімір абяцаў ім, але праз месяц адмовіўся, а варагаў адаслаў на службу ў Канстанцінопаль параіўшы візантыйскаму імператару развесці тых па розных месцах. Частку варагаў Уладзімір пакінуў сабе для кіравання гарадамі.

Паводле летапісу Уладзімір увакняжыўся ў Кіеве ў 980 годзе[1]. Паводле самага ранняга Жыція Уладзіміра манаха Якава(руск.) бел. («Памяць і пахвала князю Уладзіміру», 2-я палова XI стагоддзя) гэта здарылася 11 чэрвеня 978 года. З шэрагу храналагічных меркаванняў здаецца больш верагоднай дата 978, а дата 980 атрымана, мабыць, пры другаснай расстаноўцы гадавой сеткі ў летапісе шляхам няправільнага пераліку. Так летапісец згадаў[14] пра 37 гадоў праўлення Уладзіміра, што таксама паказвае на 978, як год прыходу Уладзіміра да ўлады.

Паганскае праўленне[правіць | правіць зыходнік]

Новы князь кіеўскі (стаў велічны таксама Хазарскім тытулам каган(руск.) бел.[15]) прыняў меры да рэфармацыі паганскага культу. Узвёў у Кіеве капішча[16] з ідаламі шасці галоўных багоў славянскага паганства (Пяруна, Хорса(руск.) бел., Даждзьбога, Стрыбога, Сімаргла(руск.) бел. і Мокашы, без Вялеса), таксама ёсць звесткі, што князь ўвёў, падобна скандынавам, практыку чалавечых ахвярапрынашэнняў багам.[17].

Паколькі ёсць ускосныя звесткі пра сімпатыі ранейшага князя Яраполка да хрысціянскай веры і яго кантакты з лацінскім Захадам, то вельмі верагодна здагадка пра паганскую рэакцыю пры Уладзіміры, то ёсць барацьбе з хрысціянствам, якое раней сцвярджалася ў Кіеве. Археалагічным пацвярджэннем гэтага можа служыць знаходка на месцы Уладзімірава пантэона рэшткаў каменнага будынка са слядамі фрэскавага жывапісу — па ўсёй бачнасці царквы, якая існавала пры Яраполку. Падчас ганенняў ў Кіеве загінулі адны з першых хрысціянскіх пакутнікаў на Русі — варагі Фёдар і Ян.

Аповесць мінулых часоў так перадае лад жыцця Уладзіміра да хрышчэння:

«Быў жа Уладзімір пераможаны пажадлівасцю, і былі ў яго жонкі […], а наложніц было ў яго 300 у Вышгарадзе, 300 у Белгарадзе і 200 на Берастове, у сяльцы, якое завуць цяпер Берастовым. І быў ён ненасытны ў блудзе, прыводзячы да сябе замужніх жанчын і разбэшчваў дзяўчат».

Праваслаўныя крыніцы сцвярджаюць, што пасля хрышчэння князь вызваліў ад шлюбных абавязкаў ўсіх былых паганскіх жонак. Рагнедзе ён прапанаваў абраць мужа, але яна адмовілася і прыняла манаскі пострыг[18][19]

Хрышчэнне[правіць | правіць зыходнік]

Вялікі князь Уладзімір абірае рэлігію. І. Эгінк(руск.) бел., 1822

Летапіснае апавяданне пра «выбары вер» («выпрабаванні вер») Уладзімірам носіць легендарны характар​​. Да двара выклікаліся прапаведнікі ісламу, іўдаізму, заходняга «лацінскага» хрысціянства, але Уладзімір пасля гутаркі з «грэчаскім філосафам» спыніўся на праваслаўі. Нягледзячы на агіяграфічны трафарэт, у апавяданні ёсць гістарычнае зерне. Так, Уладзімір кажа «немцам»: «Иде́те опять, яко отцы наши сего не прияли суть» (гэта значыць ідзіце назад, бо нашы бацькі гэтага не прынялі). У гэтым можна бачыць водгукі падзей 962 года, калі германскі імператар дасылаў у Кіеў епіскапа(руск.) бел. і святароў па просьбе княгіні Вольгі. Ці не прынятыя на Русі, яны «еле спаслись»[20].

Звесткі пра пасольстве ў Харэзм рускага кіраўніка 2-й паловы X стагоддзя (імя з арабскага аднаўляецца як Уладзімір), які жадаў, каб яго краіна прыняла іслам, захаваліся ў арабскіх і персідскіх крыніцах. Так сярэднеазіяцкі лекар і гісторык аль-Марвазі(англ.) бел. (пачатак XII ст.) паведамляе:

«І калі яны звярнуліся ў хрысціянства, рэлігія прытупіла іх мячы, і вера закрыла ім дзверы занятку, і вярнуліся яны да цяжкай жыцця і беднасці, і скараціліся ў іх сродкі існавання. Тады захацелі яны стаць мусульманамі, каб дазволены быў ім набег і святая вайна і вяртанне да таго, што было раней. Тады паслалі яны паслоў да правіцеля Харэзма, чатырох чалавек з набліжаных іх цара, таму што ў іх незалежны цар і называецца іх цар Уладзімір — падобна на тое, як цар цюрак называецца Хакан […] І прыйшлі паслы іх у Харэзм і паведамілі пасланне іх. І ўзрадаваўся Харэзмшах рашэнню іх звярнуцца ў іслам, і паслаў да іх навучыць іх законам ісламу. І звярнуліся яны ў іслам»[21][22].

Гутарка Уладзіміра з грэчаскім філасафам пра хрысціянства. Радзівілаўскі летапіс, л. 49 об.

Паводле летапісу ў 987 годзе Уладзімір на савеце баяраў прыняў рашэнне аб хрышчэнні «па законе грэчаскім».

У наступным 988 годзе ён захапіў Корсунь (Херсанес у Крыме) і запатрабаваў у жонкі сястру візантыйскіх імператараў Васіля II(руск.) бел. і Канстанціна VIII Ганну(руск.) бел., пагражаючы ў адваротным выпадку пайсці на Канстанцінопаль. Імператары пагадзіліся, запатрабаваўшы ў сваю чаргу хрышчэнне князя, каб сястра выйшла за адзінаверцаў. Атрымаўшы згоду Уладзіміра, візантыйцы даслалі ў Корсунь Ганну са святарамі. Уладзімір разам са сваёй дружынай прайшоў абрад хрышчэння[1], пасля чаго здзейсніў цырымонію шлюбу і вярнуўся ў Кіеў, дзе адразу ж загадаў перакуліць паганскія ідалы.

Руіны Херсанеса і сабор Св. Уладзіміра

Згодна манаху Якаву[23], больш ранняй крыніцы, чым «Аповесць мінулых часоў», князь Уладзімір хрысціўся ў 988 годзе, узяў Корсунь на 3- й год пасля хрышчэння з мэтай захопу хрысціянскіх святынь і толькі потым патрабаваў сабе жонку ад візантыйскіх імператараў.

Сірыйскі гісторык XI стагоддзя Ях'я Антыяхійскі выкладае гісторыю хрышчэння па-іншаму. Супраць візантыйскага імператара Васіля II(руск.) бел. збунтаваўся яго ваеначальнік Варда Фока(руск.) бел., які атрымаў некалькі перамог.

«…і заахвоціла яго [імператара Васіля] патрэба паслаць да цара русаў — а яны яго ворагі, — каб прасіць іх дапамагчы яму ў гэтым яго становішчы. І пагадзіўся ён на гэта. І яны паміж сабою дамовіліся аб сваяцтве і ажаніўся цар русаў на сястры цара Васіля, пасля таго як ён паставіў яму ўмову, каб ён хрысціўся і ўвесь народ яго краіні, а яны народ вялікі […] І паслаў да яго цар Васіль пасля мітрапалітаў і епіскапаў і яны ахрысцілі цара […] і калі было вырашана паміж імі справа аб шлюбе, прыбылі войскі русаў таксама і злучыліся з войскамі грэкаў, якія былі ў цара Васіля, і выправіліся ўсе разам на барацьбу з Вардам Фокам морам і сушай.»[24]

Па Ях'ю злучаныя сілы русаў і грэкаў разграмілі войскі Фокі пад Хрысопалем(руск.) бел.[25] у канцы 988 года, а ў красавіку 989 года саюзнікі ў бітве пад Абідас(руск.) бел.[26] пакончылі з Вардам Фокам. Арабскі гісторык пачатку XIII стагоддзя Ібн аль-Асір(руск.) бел. таксама паведаміў аб хрышчэнні русаў ў версіі, блізкай да Ях'і Антыёхіі, але адносіў падзею да 986 года, прычым цар русаў у яго аповядзе спачатку хрысціўся, потым ажаніўся і тады пайшоў ваяваць з Вардам Фокам.

Пра памеры рускай ваеннай дапамогі Візантыі і хрышчэнні паведамляе таксама армянскі гісторык Стэфан Таронскі(руск.) бел., сучаснік князя Уладзіміра:

«Тады ўвесь народ Рузаў [русаў], які там быў [у Арменіі, каля 1000] падняўся на бой; іх было 6 000 чалавек — пешых, узброеных дзідамі і шчытамі, — якіх прасіў цар Васіль у цара Рузаў у той час, калі ён выдаў сястру сваю замуж за апошняга. У гэты ж самы час Рузы паверылі ў Хрыста.»[22]

Дэталі храналогіі — на якім этапе апісваных падзей Уладзімір прыняў хрышчэнне, ці адбылося гэта ў Кіеве, у горадзе Васіліве або Корсуні — былі згубленыя ў Русі яшчэ ў пачатку XII стагоддзя, у часы складання «Аповесці мінулых часоў», пра што летапісец прама паведамляе. Тым больш дыскусійнае гэтае пытанне ў сучаснай гістарыяграфіі. Датай Хрышчэння Русі традыцыйна лічыцца, што ў летапісах 988 года, хоць гістарычныя сведчанні паказваюць на 987 як год хрышчэння самога князя Уладзіміра і 989 як год Хрышчэння Русі.

Асноўныя складнікі сюжэтнай лініі Корсунскай легенды, у якой адлюстраваны падзеі Уладзімірава хрышчэння, літаральна супадаюць з павер'ямі, звязанымі са святой крыніцай і цудатворнай іконай Прасвятой Багародзіцы ў с. Будзяцічы(укр.) бел. на Валыні (атаясамліваецца з месцам нараджэння Уладзіміра). Гэта акалічнасць сведчыць аб тым, што ў Будзяцічах функцыянавалі легенды пра Свяціцеля Русі[27][28].

У хрышчэнні Уладзімір прыняў імя Васіль, у гонар дзейснага візантыйскага імператара Васіля II(руск.) бел., паводле практыкі палітычных вадохрышчаў таго часу.

«Хрышчэнне Уладзіміра». Фрэска В. М. Васняцова

У Кіеве хрышчэнне народа прайшло параўнальна мірна, у той час як у Ноўгарадзе, дзе хрышчэньнем кіраваў Дабрыня, яно суправаджалася паўстаннямі народа і прыгнётам іх сілай. У Растоўска-Суздальскай зямлі, дзе мясцовыя славянскія і фіна-вугорскія плямёны захоўвалі ў сілу аддаленасці пэўную аўтаномію, хрысціяне заставаліся меншасцю і пасля Уладзіміра (аж да XIII стагоддзя паганства панавала ў вяцічаў).

Вадохрышча суправаджалася установай царкоўнай іерархіі. Русь стала адной з мітраполій(руск.) бел. (Кіеўскай) Канстанцінопальскага патрыярхату. Дыяцэзія была створана таксама ў Ноўгарадзе, а па некаторых даных — у Белгарадзе-Кіеўскім(руск.) бел. (не блытаць з сучасным Белгарадам), Пераяслаў-Хмяльніцкі(руск.) бел. і Чарнігаве. Не перашкаджаў Уладзімір і дзейнасці заходніх прапаведнікаў. Калі яго сын Святаполк ўзяў жонку з Польшчы, разам з ёй каля 1000 г. прыбыў Райнберн, біскуп Кольберга (Калобжэга(руск.) бел.), які пазней скончыў жыццё ў вязніцы[29]. Пры дапамозе нямецкага місіянера Бруна фон Кверфурта, асабіста сустракаўся з Уладзімірам, у 1007 годзе была заснаваная дыяцэзія ў печанегаў, па ўсёй бачнасці недаўгавечная.

Ваенныя паходы[правіць | правіць зыходнік]

На працягу ўсяго свайго валадарства вёў войны, наогул паспяховыя; іх вынікам было ўмацаванне Кіеўскай Русі, значна аслабелай пасля паражэння Святаслава ў вайне з Візантыяй (970971).

Уладзімір ідзе ў паход на вяцічаў. Мініяцюра з Радзівілаўскага летапісу

У 981 годзе (па іншай версіі, якая зыходзіць з больш ранняй даты ўзвядзенне на прастол Уладзіміра і палітычнага становішча ў Польшчы — 979) Уладзімір ваяваў з польскім князем Мешка I за прыгранічную тэрыторыі. У выніку ён атрымаў Галічыну і Чырвоную Русь з гарадамі Чэрвена(руск.) бел. і Пшамысль(руск.) бел..

У 981982 Уладзімір здзейсніў паход на вяцічаў, які скончыўся абкладаннем данінаюю.

У 983 Уладзімір заваяваў балта-літоўскае племя ятвягаў і ўстанавіў кантроль над Судовіяй, што адкрывала шлях да Балтыкі.

У 984 Уладзімір здзейсніў паход на радзімічаў, чые землі ляжалі паміж Кіевам і Наўгародскай зямлёй. Заваяванне радзімічаў аб'яднала паўночныя і паўднёвыя рэгіёны Русі.

У 985 Уладзімір ваяваў з «балгарамі». Некаторыя даследчыкі ідэнтыфікуюць іх з дунайскі балгарамі, аднак па «Памяці і пахвале» праціўнікам Уладзіміра былі «срэбныя», гэта значыць волжскімі булгарамі(руск.) бел.. Атрымаўшы перамогу, Уладзімір заключыў з булгарамі мір на выгадных для Русі умовах. У тым жа 985 ён абклаў данінай Хазарыю.

У 988 годзе Уладзімір меркавана заваяваў зямлі Таманскага паўвострава.

У 988989 аблога Корсунь у Крыму. Па Аповесці мінулых часоў горад здаўся пасля працяглай аблогі, калі рускія перакапалі трубы, па якіх у горад паступала вада з калодзежаў. Затым візантыйскія імператары даслалі сваю сястру Ганну(руск.) бел. замуж за Уладзіміра, пасля чаго ён вярнуў горад Візантыі і па вяртанні ў Кіеў прыступіў да хрышчэння народа.

У 991 годзе паход у Днястроўскія землі супраць белых харватаў(руск.) бел..

У 992 паспяховая вайна з Польшчай за Чэрвенскую Русь.

Старажытнаруская дзяржава (светлазялёным колерам) у эпоху Уладзіміра Вялікага

У 994997 Уладзімір паўтарыў паход супраць волжска-камскіх булгар(руск.) бел. і рушыў на Паўночны Каўказ.

Уладзімір вёў актыўную знешнюю палітыку: за час кіравання ім было заключана мноства дагавораў з кіраўнікамі розных краін. Гэта былі: Стэфан I (кароль Венгрыі), Баляслаў I Храбры (кароль Польшчы), Баляслаў II(руск.) бел. (кароль Чэхіі), Сільвестр II (Папа Рымскі), Васіль II(руск.) бел. (імператар Візантыі).

Пасля 988 года войны з заходнімі дзяржавамі спыніліся, але ўвесь час свайго ўладарства Уладзімір вёў войны з печанегамі, якія арганізоўвалі пастаянныя набегі: у 990, 992 на Пераяслаў-Хмяльніцкі(руск.) бел., 993, у 996 адбылася бітва у Васілева, у 997 напад на Кіеў, у 1001, у 1013 адбылося польска-печанежскае ўварванне на Русь.

Пад яго кіраўніцтвам былі створаныя новыя і ўмацаваны старыя крэпасці на памежных з качэўнікамі рэках Дзясна, Асцёр, Трубеж, Сула, Стугна; гарнізоны набіраліся з «лепшых мужоў» з ліку наўгародцаў, крывічаў і вяцічаў; будаваліся вартавыя курганы. Па паўднёвых і паўднёва-ўсходніх межах тагачаснай Русі, на правым і левым баку Дняпра, выведзеныя былі шэрагі земляных акопаў і вартавых «застаў», каб стрымліваць напады качэўнікаў.

Паміж сабою ўмацаванні звязваліся сістэмай валоў і тынаў, утвараючы, урэшце, на поўдні зямель Русі несуцэльную ўмацаваная лінію. Кіеў пры Уладзіміры быў абкружаны асобнымі умацаваннямі, падобных сваім прызначэннем да пазнейшых фортаў у крэпасцях.

Па сведчанні візантыйскага імператара Канстанціна VII Багранароднага(руск.) бел., печанегі вандравалі на адлегласці аднаго дня шляху ад Русі.

Успаміны пра печанежскую вайну ўжо праз стагоддзе праз прынялі эпічныя формы (легенда пра Белгародскі кісель, пра Мікіту Кажамяку(руск.) бел. і іншыя).

У 10061007 гг. праз Кіеў праязджаў нямецкі місіянер Бруна Кверфуртскі, накіроўваючыся да печанегаў для пропаведзі Евангелля. Ён спыніўся пагасціць у князя Уладзіміра, якога ў лісце да імператара Генрыха II называе сіньёраў русаў (лац.: senior Ruzorum). Князь Уладзімір ўгаворваў місіянера не ездзіць да печанегаў, кажучы, што ў іх ён не знойдзе душ для выратавання, а хутчэй сам загіне ганебную смерць. Князь не мог угаварыць Бруна і падахвоціўся праводзіць яго са сваёй дружынай (лац.: cum exercitu) да меж сваёй зямлі, «якія ён з усіх бакоў асланіў моцным частаколам на вельмі вялікім працягу па прычыне падарожных каля іх непрыяцеляў». Верагодна, Бруна гаварыў пра Зміевы валы, даўжыня якіх у Кіеўскай вобласці складае каля 800 кіламетраў.

Заканадаўства і чаканка манеты[правіць | правіць зыходнік]

Злотнік(руск.) бел. Уладзіміра. Асабовы бок з партрэтам князя.

Усе законы Уладзімір прымаў пры ўзгадненні са сваім саветам, які складаўся з яго дружыны (ваенных начальнікаў) і старэйшын, прадстаўнікоў розных гарадоў. Званы былі разам з баярамі і пасаднікамі і «старейшины по всем градом».

Вялікія гарады былі ўладкованыя па-вайсковаму, утваралі кожны суцэльны арганізаваны полк, які зваўся тысячай, якая дзяліліся на сотні і дзесяткі. Тысячай камандаваў выбраны горадам, а потым прызначаны князем тысяцкі, сотнямі і дзесяткамі таксама выбарныя соцкія і дзясяцкія.

Старцы, або старэйшыны, гарадскія з'яўляюцца аб руку з князем, разам з баярамі, у справах кіравання, як і пры ўсіх прыдворных урачыстасцях, утвараючы быццам бы земскую арыстакратыю побач з княжацкай служылай.

Уладзіміру прыпісваецца «Царкоўны статут(руск.) бел.», які вызначае кампетэнцыю царкоўных судоў. Доўгі час лічыўся падробкай XIII стагоддзя, аднак пазней узяў верх пункт гледжання, згодна з якой гэта сапраўдны статут Уладзіміра, але з пазнейшымі даданнямі і скажэннямі.

Па летапісу, Уладзімір спачатку і пагадзіўся з уяўленнямі херсанескага духавенства аб неабходнасці смяротнага пакарання, але потым, параіўшыся з баярамі і гарадскімі старцамі, усталяваў караць злачынцаў па старому звычаю, вірай(руск.) бел.. Некаторыя даследчыкі лічаць, што Уладзімір спрабаваў змяніць парадак атрымання пасад.

Уладзімір пачаў таксама чаканку манеты — залаты («злотнікаў(руск.) бел.») і срэбнай («срэбранікаў(руск.) бел.»), паўтарыўшы візантыйскія ўзоры таго часу. На большасці манет Уладзіміра намаляваны князь, які сядзіць на троне, і надпіс:

Срэбранік вялікага Кіеўскага князя Уладзіміра. Адэскі музе нумізматыкі(руск.) бел.

«Владимѣръ на столѣ»(Уладзімір на троне); ёсць варыянты з пагрудным малюнкам (гл. малюнак) і іншым тэкстам легенды, у прыватнасці, на некаторых варыянтах срэбранікаў паказана імя святога Васіля, у гонар якога Уладзімір быў названы ў хрышчэнні. Мяркуючы па няпоўнагалоснай форме слоў (не Володимѣръ, а Владимѣръ; не золото, а злато), манетныя майстры былі балгарамі. Злотнікі і срэбранікі сталі першымі манетамі, выпушчанымі на тэрыторыі Русі. Толькі на іх захаваліся прыжыццёвыя сімвалічныя выявы князя Уладзіміра, чалавека з невялікай барадой і доўгімі вусамі.

Па манетах вядомы і княжаскі знак(руск.) бел. Уладзіміра — знакаміты Трызуб(руск.) бел., прыняты ў XX ст. Украінай ў якасці дзяржаўнага герба. Выпуск манеты быў абумоўлены не сапраўднымі эканамічнымі патрэбамі — Русь выдатна абслугоўвалася візантыйскай і арабскай залатой і срэбнай манетай, — а палітычнымі мэтамі: манета служыла дадатковым знакам суверэнітэту хрысціянскага гаспадара.

Культурна-сацыяльная палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Часы Уладзіміра адзначаны пачаткам распаўсюджвання пісьменнасці на Русі — што звязана з Хрышчэннем. Як і многія іншыя прагрэсіўныя рэформы, праводзілася яна гвалтоўна:

«Пасылаў ён збіраць у лепшых людзей дзяцей і аддаваць іх у навучанне кніжнае. Маці ж дзяцей гэтых плакалі пра іх, бо не зацвердзіліся яшчэ яны ў веры і плакалі пра іх як пра мёртвых»[30].

Настаўнікамі выступалі не столькі візантыйцы, колькі балгары, у тым ліку тыя, што вучыліся на Афоне. Праз пакаленне на Русі выраслі ўжо выдатныя майстры слова і знаўцы літаратуры, такія, як адзін з першых рускіх пісьменнікаў мітрапаліт Іларыён Кіеўскі(руск.) бел..

Пры Уладзіміры пачынаецца маштабнае каменнае будаўніцтва на Русі, хоць першыя пабудовы, якія захаваліся, ставяцца да часу яго сына Яраслава. Закладзены гарады Уладзімір-на-Клязьме (990 г.), Белгарад (991 г.), Пераяслаў (992 г.) і многія іншыя.

Кіяўлян Уладзімір шчодра частаваў на балях кожную нядзелю, нават, паводле падання, загадаў развозіць на калёсах ежу і пітво для нямоглых і хворых. Асаблівую ўвагу аказваў дружыне, з якой раіўся пра справы дзяржаўныя і ваенныя, ні ў чым ёй не адмаўляў, кажучы: «Срэбрам і золатам не знайду сабе дружыны, а з дружынай здабуду срэбра і золата, як дзед мой і маці з дружынай дашукаўшы золата і срэбра.».

Сям'я і дзеці[правіць | правіць зыходнік]

Карціна А. П. Ласенка(руск.) бел. «Уладзімір і Рагнеда» на сюжэт летапіснага аповяду пра Рагнеду. 1770

Уладзімір быў да хрышчэння вядомы як «вялікі распуста» (лац.: fornicator maximus, па словах нямецкага храніста Цітмара Мерзебургскага), меў некалькі соцень наложніц ў Кіеве і ў загараднай рэзідэнцыі Берастове. Акрамя гэтага ён быў у некалькіх афіцыйных язычніцкіх шлюбах, у прыватнасці, з ужо згадвальнай Рагнедай, з «чахіняй» (на саюз з Чэхіяй ён, па некаторых дадзеных, абапіраўся ў барацьбе з Яраполкам, саюзнікам германскага імператара) і «балгарыняй» (з волжскіх або дунайскіх балгараў — невядома; па адной з версій, гэта была дачка цара дунайскіх балгараў Пятра, а Барыс(руск.) бел. і Глеб(руск.) бел. были дзецьмі ад яе). Акрамя таго, Уладзімір зрабіў наложніцай удаву свайго брата Яраполка, грэчаскую манашку, выкрадзеную Святаславам падчас аднаго з паходаў. Неўзабаве яна нарадзіла сына Святаполка, які лічыўся «ад двух бацькоў»; Уладзімір разглядаў яго як свайго законнага спадчынніка, у той час як сам Святаполк, паводле ўскосных звестак, лічыў сябе сынам Яраполка, а Уладзіміра — узурпатарам.

Пасля хрышчэння Уладзімір быў, як мяркуецца, у двух паслядоўных хрысціянскіх шлюбах — з візантыйскай царэўнай Ганнай і, пасля яе смерці ў 1011, з невядомай «мачахай Яраслава»[31], трапіўшай у палон да Святаполка ў 1018 годзе.

Дзеці (усяго 13 сыноў і не менш за 10 дачок):

  1. Ад «чахіні» (паводле «Сагі пра Олафа сына Тругві» — Алогіі, паводле Тацішчава — варажкі Аловы, «нарвежскай княжны Аловы»[32]):
    1. Вышаслаў, князь наўгародскі, старэйшы сын Уладзіміра. Памёр да смерці бацькі.
  2. Ад удавы Яраполка Святаславіча (паводле радаводаў — «грэкіні Прадзіславы» (жонка з каля 978):
    1. Святаполк Уладзіміравіч, князь тураўскі, потым кіеўскі. Магчыма быў сынам не Уладзіміра, а Яраполка Святаславіча, але Уладзімір прызнаў яго сваім сынам.
  3. Ад Рагнеды, дачкі полацкага князя Рагвалода (жонка з каля 977):
    1. Ізяслаў, князь полацкі. Летапіс ўтрымлівае маляўнічы аповяд пра тое, як маленькі Ізяслаў заступіўся за маці, паквапіўся на жыццё Уладзіміра, і быў адпраўлены з ёй на надзел ў Полацк. Памёр таксама пры жыцці бацькі, маладым, у 1001 годзе. Родапачынальнік полацкай галіны Рурыкавічаў.
    2. Мсціслаў; калі ён згадваецца ў некаторых версіях спісу сыноў Уладзіміра не па памылцы (імя Мсціслава паўторана двойчы, гл. ніжэй), то, хутчэй за ўсё, памёр у маленстве.
    3. Яраслаў Уладзіміравіч, князь растоўскі, пасля смерці Вышаслава — наўгародскі, пасля перамогі над Святаполкам — кіеўскі.
    4. Усевалад, князь Уладзіміра-Валынскі, часам атаясамліваецца з «Вісівальдам, конунгам з Гардарыкі», які загінулі ў Швецыі ў 993 годзе.
    5. Прадслава, зроблена наложніцай польскім князем Баляславам I Храбрым.
    6. Праміслава (пам. 1015), па некаторых крыніцах з 1000 г. жонка венгерскага прынца Ласла Лысага(руск.) бел.[33] (пам. 1029).
    7. Мсціслава, у 1018 г. сярод іншых дачок Уладзіміра была захоплена польскім князем Баляславам I Храбрым.
  4. Ад Адэлі (паводле позніх, не зусім надзейных звестках):
    1. Мсціслаў Тмутараканскі, князь тмутараканскі і чарнігаўскі, пасля паспяховай вайны з Яраславам кіраўнік паловы Русі; памёр у 1036, не пакінуўшы нашчадкаў.
    2. Станіслаў(руск.) бел., князь смаленскі (звесткі пра надзел Станіслава не зусім надзейныя). (Паводле некаторых радаслоўцаў — таксама «ад балгарыні»).
    3. Судзіслаў(руск.) бел., князь пскоўскі, у 10241059 у зняволенні, памёр у 1063, перажыўшы ўсіх братоў. (Паводле некаторых радаслоўцаў — таксама «ад балгарыні»).
  5. Ад «багемскай княжны» Мальфрыды (Паводле позніх звестак):[34]
    1. Святаслаў(руск.) бел., (пам. 1015), князь драўлянскі.
  6. Ад «балгарыні», паводле радаслоўцаў — «балгарскай княжны Мілалікі», некаторыя гісторыкі спрабавалі ідэнтыфікаваць яе з царэўнай Ганнай:
    1. Барыс(руск.) бел., князь растоўскі.
    2. Глеб(руск.) бел., князь мурамскі.
  7. Невядома, ад якой жонкі:
    1. Позвізд(руск.) бел., мяркуючы па паганскаму імя нарадзіўся да хрышчэння Уладзіміра. (Па некаторых радаслоўцах — таксама «ад балгарыні»).
    2. Марыя Дабранега (пам. 1087) — стала жонкай караля Польшчы Казіміра I.

Акрамя таго, ва Уладзіміра было яшчэ некалькі дачок, невядомых па імені. Усяго дачок Уладзіміра на 1018 г. было ў жывых не менш як 9, як мы ведаем з хронікі Цітмара. Дакладны лёс усіх іх невядомы.

Польскі гісторык Анджэй Попэ(польск.) бел. высунуў вельмі праўдападобную гіпотэзу, што жонка наўгародскага пасадніка Астраміра Феафана была дачкой Уладзіміра I Святаславіча і Ганны Візантыйскай. Акрамя таго, магчыма, дачкой Уладзіміра была жонка маркграфа Паўночнай маркі(руск.) бел. Бернхарда(англ.) бел. (пам. каля 1051) і маці маркграфа Вільгельма(руск.) бел. (пам. 1056).

Апошнія гады[правіць | правіць зыходнік]

У апошнія гады жыцця Уладзімір, верагодна, збіраўся змяніць прынцып атрымання пасада і завяшчаць ўладу любімаму сыну Барысу(руск.) бел.. Ва ўсякім разе, іменна Барысу ён даверыў сваю дружыну. Двое старэйшых сыноў, якія заставаліся ў жывых — Святаполк тураўскі і Яраслаў наўгародскі — амаль адначасова паўсталі супраць бацькі ў 1014 годзе. Таму, калі Уладзімір памёр ад хваробы ў загараднай рэзідэнцыі Берастове 15 ліпеня 1015, навакольныя схавалі яго смерць. Справа ў тым, што Святаполк знаходзіўся ў Кіеве: ён не павінен быў даведацца пра гэта раней гараджан, інакш паспрабаваў бы узурпаваць уладу. Цела князя, абгорнутае дываном, таемна вывезлі ноччу на санках і прывезлі ў Кіеўскую Дзесяціннай царквы(руск.) бел., дзе ён і быў пахаваны; мармуровыя саркафагі Уладзіміра і яго жонкі стаялі пасярэдзіне храма. Дзесяцінная царква разбураная манголамі ў 1240 годзе.

У 1632-36 гг. у Кіеве пры разборы руін былі выяўленыя старыя саркафагі, прынятыя мітрапалітам Пятром Магілай за пахаванні Уладзіміра і Ганны, а потым пасля здабывання парэшткаў закапаныя ізноў. Ідэнтыфікацыя грабніцы (або магільняў) была праведзена па надпісу, якая аднак відавочна позняга паходжання і змяшчае фактычныя супярэчнасці (датыроўка ад Нараджэння Хрыстова і т. п.). Месца пахавання было нанава раскапана М. Я. Яфімавым(руск.) бел. у 1826, сапраўды былі знойдзеныя саркафагі, але яны не адпавядалі апісанням XVII стагоддзя.

Рэшткі (мошчы), вынятыя з пахавання, былі раздадзеныя ў кіеўскія і маскоўскі саборы і да цяперашняга часу апынуліся страчанымі. Сучасныя даследчыкі сумняваюцца ў тым, што гэта сапраўды былі ракі Уладзіміра і Ганны.

Памяць пра Уладзіміра Хрысціцеля[правіць | правіць зыходнік]

Царкоўнае шанаванне[правіць | правіць зыходнік]

Уладзімір Святаславіч
Крещение Руси.jpg
Нараджэнне:

958

Смерць:

15 ліпеня 1015({{padleft:1015|4|0}}-{{padleft:7|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})
Q2657223?

Шануецца:

у Праваслаўнай і Каталіцкай царкве

Услаўлены:

не пазней XIV стагоддзя

У ліку:

роўнаапостальнага

Дзень памяці:

15 ліпеня (па грыгарыянскім і юліянскім календары)

Заступнік:

Украіны, Расіі

Працы:

Хрышчэнне Русі

Дакладных звестак пра пачатак царкоўнага шанавання (і фармальнай кананізацыі, калі такая была) князя Уладзіміра няма. Магчыма, Уладзіміра першапачаткова памінаюць разам з яго сынамі, святымі Барысам і Глебам[35]. Паводле ўскосных звестак, ужо ў першыя гады пасля яго смерці паўстала агіяграфічная традыцыя, прыпадабняе князя апосталу Паўлу, прычым жыційныя апавяданні пра зварот Уладзіміра (сляпога і цудоўным чынам вылечанага па малітвах хрысціян) сустракаюцца і ў заходнееўрапейскіх помніках гэтага часу. Ужо ў «Похвале кагану Владимиру» мітрапаліта Іларыёна(руск.) бел. называе князя «блажэнным» («О блаженый и треблаженый княже Володимерѣ, благовѣрне, и христолюбиве, и страннолюбче, мъзда твоа многа предъ Богомъ!»), хоць гісторыкі царквы прызнаюць яго словы хутчэй пажаданнем кананізацыі чым дзейсным фактам.

Згодна з сербскім пралогам XIV стагоддзя, узыходзячым да старажытнарускім арыгіналаў сярэдзіны XII стагоддзя, афіцыйнае прызнанне Уладзіміра святым да сярэдзіны XII стагоддзя яшчэ не адбылося[36]. Рускія летапісы таксама замоўчваюць пра кананізацыю Уладзіміра Хрысціцеля.

Першыя надзейныя звесткі пра афіцыйнае шанаванне Уладзіміра як святога роўнаапостальнага ставяцца да XIV стагоддзя: усе Пралогі і богаслужбовыя кнігі таго часу маюць памяць св. Уладзіміра пад 15 ліпеня. Шэраг даследчыкаў вылучаў гіпотэзу, што пачатак шанавання мог быць звязаны з перамогай наўгародцаў ў Неўскай бітве (1240)(руск.) бел., якая адбылася 15 ліпеня, але ў многіх старажытных спісах[37] жыція Аляксандра Неўскага (пам. 1263) у пераліку святых дня Неўскай бітвы якраз адсутнічае імя Уладзіміра. Верагодна, кананізацыя магла адбыцца ў 2-й палове XIII стагоддзя, паколькі менавіта гэтым перыядам часу датуецца Пралог з устаўкай з праложнага жыція святога Уладзіміра[36].

У 1635 мітрапаліт Кіеўскі Пётр Магіла здабыў мошчы Уладзіміра з руін Дзясяціннай царквы, што мяркуе пачатак шанавання яго парэшткаў.

Увага да дня памяці св. Уладзіміра было прыцягнута царкоўна-грамадскімі імпрэзамі з нагоды 900-годдзя Хрышчэння Русі ў 1888. Указам Святога Сінода(руск.) бел. 1888, «для запечатления навсегда в благоговейной памяти православных чад русской Церкви имени Просветителя русского народа», дзень памяці св. Уладзіміра вызначана аднесці да святаў, якія маюць у Статуце знак крыжа ў паўколе — «имже бдение совершается»; да таго належыла паліялейная служба. Тады ж будуюцца ў Расіі Князь-Уладзімірскія храмы, найбольш выдатны з якіх — Уладзімірскі сабор у Кіеве(руск.) бел..

У рускай эміграцыі(руск.) бел. царкоўнае шанаванне князя ва ўмовах распачатай у 1929 у ў СССР татальнай ліквідацыі(руск.) бел. арганізаванай царкоўнасці набыло пэўнае палітычнае гучанне[38]; 18/31 снежня 1929 года Архіерэйскі Сінод (Руская праваслаўная царква за мяжой), паводле даклада мітрапаліта Антонія (Храпавіцкага), пастанавіў «усталяваць дзень Св. Роўнаапостальнага Князя Уладзіміра, асветніка Русі, (15 ліпеня ст. ст.) агульным рускім царкоўна-нацыянальным святам і прасіць архіпастыраў і пастыраў Рускай Праваслаўнай Зарубежнай Царквы ў гэты дзень асабліва адзначыць значэнне рускай праваслаўнай культуры і ў царкоўнай і дзяржаўнай жыцця рускага дзяржавы. <…>»[39].

Паколькі князь Уладзімір жыў да расколу хрысціянскай царквы (схізмы 1054), ён шануецца і каталікамі.

«Цар Уладзімір». Святочная мінея(руск.) бел. 1619 года

Руская Царква здзяйсняе яго памяць у дзень яго прадстаўлення — 15 ліпеня па Юліянскім календары. У той жа дзень, 28 ліпеня па Грыгарыянскім календары, святкуюць яе рымакаталікі; св. Уладзімір лічыцца заступнікам украінскіх і расійскіх каталікоў.

З 2002 Святы роўнаапостальны вялікі князь Уладзімір лічыцца нябесным заступнікам унутраных войскаў МУС Расіі(руск.) бел.. Яго вобраз асвячоны ў Галоўнай іконе ўнутраных войскаў, якая захоўваецца ў Праабражэнскай царквы Храма Хрыста Збавіцеля. Пачынанне па здабыццю ўнутранымі войскамі МУС Расіі асабліва ўшанаванай абразы і святых заступнікаў воінскіх калектываў Благаслаўляючы Патрыярхам Маскоўскім і ўсяе Русі Алексіем II[40].

24 чэрвеня 2008 года на Архірэйскім Саборы РПЦ Патрыярх Аляксій II ў сваім дакладзе сказаў: «Сёння ў агульнацаркоўным календары дзень 15/28 ліпеня, калі мы шануем памяць роўнаапостальнага князя Уладзіміра, „идолы поправшаго и всю Российскую землю Святым Крещением просветившаго“ (Называнне(руск.) бел. святому), нават не вылучаны чырвоным колерам і разглядаецца як „сярэдняе“ свята. Але Хрышчэнне Русі, здзейсненае святым князем, духоўным правадыром нашага народа і героем нашых народных былін, стала найвялікшай падзеяй айчыннай гісторыі, без якой не нарадзілася б у ёй усё лепшае і ўзвышанае, што непарыўна звязана з праваслаўнай верай. Мяркую, што дзень вялікага князя Уладзіміра трэба і адзначаць як вялікае свята.»[41].

Былінны і фальклорны вобраз[правіць | правіць зыходнік]

Андрэй Пятровіч Рабушкін(руск.) бел.. «Уладзімір Краснае Сонейка і яго жонка Апраксія Каралевішна». 1895. Ілюстрацыя да кнігі «Рускія былінныя волаты»

У былінах вядомы пад імем Уладзіміра Краснае Сонейка(руск.) бел., «ласкавага князя Уладзіміра». Да часу яго кіравання ставяцца подзвігі трох волатаў(руск.) бел.. Тыповы вобраз князя Уладзіміра ў былінах — зборны: у ім аб'яднаны рысы некаторых пазнейшых кіраўнікоў, а гістарычная дакладнасць, магчыма, скажоная.

Парныя вобразы Уладзіміра (у хрышчэнні — Васіля) і яго маці Малушы прадстаўлены ва украінскіх калядных фальклорных постацях Васіля і Маланкі (Меланкі, Міланкі). У царкоўным календары дзень св. Маланні завяршае гадавы круг, дзень св. Васіля яго пачынае. Гэта каляндарная акалічнасць зблізіла ў народным уяўленні святога Васіля Вялікага і прападобную Меланню рымлянку, ператварыўшы іх ва ўстойлівую фальклорную пару, захаваўшы не толькі згадкі пра рэальных гістарычных персанажаў (Уладзіміры і Малушу), але і цэлы шэраг дэталяў, якія адлюстроўваюць прававыя нормы X стагоддзя і характарызуюць тагачасны побыт[42].

Гарады, помнікі, ордэны[правіць | правіць зыходнік]

Князь Уладзімір на грашовых купюрах і манетах[правіць | правіць зыходнік]

Князь Уладзімір I намаляваны на чатырох розных украінскіх банкнотах наміналам 1 грыўна(руск.) бел. (19952007) і дзьвух манетах.

Князь Уладзімір у філатэліі[правіць | правіць зыходнік]

Князь Уладзімір I намаляваны на паштовых марках і канвертах.

Заліў Уладзіміра[правіць | правіць зыходнік]

У гонар князя Уладзіміра быў названы заліў Уладзіміра(руск.) бел. Японскага мора (Прыморскі край, Ольгінскі раён(руск.) бел.)[44].

Князь Уладзімір на знаках палітычных арганізацый[правіць | правіць зыходнік]

Рэлігійны значок РФП(руск.) бел. для праваслаўных з выявай Святога Уладзіміра

Згодна з Палажэннем № 65 Расійскай фашысцкай партыі(руск.) бел. «Аб рэлігійным значку У. Ф. П.(руск.) бел.» кожны фашыст павінен быў насіць рэлігійны значок той рэлігіі, да якой ён належаў. Праект рэлігійнага значка нацыянальна-мяншынственнай арганізацыі павінен быў выпрацоўвацца заснавальнікамі рэлігіі і зацвярджацца Вярхоўным Саветам УФП. Рэлігійным значком Праваслаўных Расійскіх фашыстаў з'яўлялася выява Св. Роўнаапостальнага Князя Уладзіміра на шчыце блакітнага фону, абрамленага ўладзімірскай стужкай(руск.) бел.[45].

Князь Уладзімір у белетрыстыцы[правіць | правіць зыходнік]

У эпоху «Уладзіміра-сонца», абмаляванага па «Гісторыі дзяржавы Расійскага» Карамзіна, адбываецца дзеянне «Руслана і Людмілы(руск.) бел.» Пушкіна.

Свае творы Уладзіміру I таксама прысвячалі Феафан Пракаповіч(руск.) бел., Я. Б. Княжнін(руск.) бел., Ф. П. Ключароў(руск.) бел., М. М. Хераскаў, А. С. Грыбаедаў і А. М. Мураўёў(руск.) бел.[46].

Князь Уладзімір з'яўляецца цэнтральным персанажам шэрагу гістарычных раманаў: «Голуб над Понтам» («Калі паў Херсанес») Антаніна Ладзінскага(руск.) бел., «Уладзімір» Сямёна Склярэнкі(руск.) бел., «Князь Уладзімір» Юрыя Нікіціна(руск.) бел., «Дачка імператрыцы» Міхаіла Казоўскага(руск.) бел. (1999), «Паганец» (2009) і «Княжава Русь» (2010) Аляксандра Мазіна(руск.) бел. і іншых. У раманах «Князь» (2005) і «Герой» (2006) Аляксандра Мазіна згадваецца пра нараджэнне і дзяцінства Уладзіміра.

Князь Уладзімір ў кінематографе[правіць | правіць зыходнік]

Уладзімір Святаславіч з'яўляецца адным з персанажаў фільма «Яраслаў Мудры»(руск.) бел. (Масфільм / Кінастудыя імя Даўжэнкі(укр.) бел., 1981); яго ролю выканаў Пётр Вельямінаў(руск.) бел..

У 1983 годзе на кінастудыі імя Даўжэнкі(укр.) бел. (Кіеў) зняты фільм «Легенда пра княгіню Вольгу(руск.) бел.», у якім аповяд вядзецца праз прызму ўспамінаў Уладзіміра. Ролю Уладзіміра ў ім сыграў Іван Мікалайчук(руск.) бел..

У 1993 годзе рэжысёр Юрый Тамашэўскі(руск.) бел. зняў поўнаметражны мастацкі фільм «Уладзімір Святы» (у галоўнай ролі Уладзіслаў Стржэльчык(руск.) бел.).

У 2005 годзе выйшаў фільм «Сага старажытных булгар. Лесвіца Уладзіміра Краснае Сонейка(руск.) бел.», дзе Уладзіміра сыграў Андрэй Сухаў.

У 2006 па матывах жыццяпісу св. Уладзіміра быў зняты паўнаметражны мультфільм «Князь Уладзімір(руск.) бел.».

Іншае[правіць | правіць зыходнік]

Маскоўскі аўтазавод Масквіч(руск.) бел. выпускаў Масквіч-2142R5 «Князь Уладзімір»(руск.) бел..

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Рурык, князь Наўгародскі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ігар Рурыкавіч, вялікі князь Кіеўскі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ефанда
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Святаслаў Ігаравіч, вялікі князь Кіеўскі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Вольга, княгіня Кіеўская
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Уладзімір Святаславіч, вялікі князь Кіеўскі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Малк Любечанін
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Малуша
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Владимир Святославич // Биографический справочник — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 117. — 737 с.
  2. Сынам рабы Уладзіміра назвала дачка варага Рагнеда. У скандынаўскіх сагах часам рабынямі называліся жанчыны ў свіце ўдзельных правіцеляў. Брат рабы Малушы, Дабрыня, кіраваў Ноўгарадам пры малалетнім Уладзіміры
  3. «Летапісец Пераяслаўля Суздальскага» (XIII ст.) паведамляе аб 73-гадовым узросце князя да часу яго скону (ПСРЛ. Т. 41. С. 44). Аднак гісторыкі не давяраюць гэтай інфармацыі, паколькі іншыя даты Летапісца моцна разыходзяцца з храналогіяй «Аповесці мінулых гадоў». Так год смерці князя пазначаны як 1035.
  4. Александров А. А. Ольгинская топонимика, выбутские сопки и руссы в Псковской земле // Памятники средневековой культуры. Открытия и версии. СПб., 1994. С. 22-31.: [1]
  5. Владимир Красно Солнышко рождён в Гомеле? // Брянский регион.- Брянск, 26.01.11
  6. Диба Ю. Літописне Будятино (про місце народження князя Володимира Святославовича та розташування найдавнішої церкви Пресвятої Богородиці) // П'яті «Ольжині читання(руск.) бел.». Пліснеськ. 7 травня 2010 року. Львів-Броди, 2011, с.23-28.[2]
  7. Диба Ю. Історично-географічний контекст літописного повідомлення про народження князя Володимира Святославовича: Локалізація Будятиного села // Княжа доба. Історія і культура. Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип`якевича НАН України. — Вип. VI. — С. 37-70
  8. ПСРЛ. Т. 9, с. 35; Т. 37, с. 60
  9. Прозоровский Д. О родстве св. Владимира по матери // Записки Императорской Академии наук. — СПб., 1864. — т. V, кн. I. — С. 19
  10. Перхавко В.Б., Сухарев Ю.В. Воители Руси IX-XIII вв. — Москва: Вече, 2006. — С. 56. — ISBN 5-9533-1256-3.
  11. Паводле «Аповесці мінулых часоў» Яраполк і Алег адмовіліся ад княжання ў Ноўгарадзе, верагодна з прычыны вальнадумства і незалежнасці наўгародцаў
  12. Олав Трюггвасон: Джаксон Т. Четыре норвежских конунга на Руси: из истории русско-норвежских политических отношений последней трети X — первой половины XI в. — М.: Языки русской культуры, 2002.
  13. Жонку Яраполку прывёў яго бацька Святаслаў з паходу на Візантыю ў 970 годзе
  14. Аповесці мінулых часоў. Год 6360 (852).
  15. «Слова пра закон і ласку(руск.) бел.» Іларыёна(руск.) бел.. Гл. падрабязней Рускі каганат(руск.) бел..
  16. Як мяркуецца, гэты пантэон знойдзены археолагамі ў 1977 годзе
  17. Старажытныя русы практыкавалі паганскія ахвяры, забіваючы захопленых палонных. Асаблівую вядомасць атрымалі ахвярапрынашэння русаў пры Паход русі на Царград, 860(руск.) бел. і падчас аблогі візантыйскімі войскамі крэпасці Дарастол(руск.) бел., дзе замкнуўся Святаслаў ў 971.
  18. Прыкладна ў 987 Рагнеда вырашылася адпомсціць за зробленае і забіць мужа, вялікага князя кіеўскага Уладзіміра. Аднак гэтая спроба завяршылася няўдачай. За замах на вялікага князя Рагнедзе пагражала смерць. Паводле легенды, разгневаны Уладзімір загадаў жонцы прыбрана апрануцца і ўзяў у рукі меч, аднак на крык прыбег іх першынец Ізяслаў і стаў на абарону маці таксама з мячом у руках. Уладзімір не змог забіць Рагнеду на вачах сына. Замест гэтага ён загадаў саслаць іх абодвух у полацкую вотчыну — горад у вярхоўях ракі Свіслач, названы Ізяслаўль. Александр Парменов. Равноапостольный Князь Владимир. Часть 2: Крещение Руси [[#endnote_{{{1}}}|*]]
  19. Ольга Богданова. СВЯТОЙ ВЛАДИМИР И КРЕЩЕНИЕ РУСИ [[#endnote_{{{1}}}|*]]
  20. Звесткі пра заходнюю місію ў Кіеў у 962 ўтрымліваюцца ў хроніцы прадаўжальнікаў Рэгінона(руск.) бел.. Гісторыкі мяркуюць, што няўдача місіі была выкліканая антыхрысціянскімі перакананнямі Святаслава, які толькі прыступіў да самастойнага праўлення.
  21. С. П. Толстов. По следам древнехорезмийской цивилизации. Ч. II. Гл. Х (руск.) 
  22. 22,0 22,1 М. Брайчевский, Утверждение христианства на Руси, гл. IV (руск.) 
  23. «Память и похвала князю Владимиру», XI стагоддзе
  24. Яхъя Антиохийский, Летопись. ч.4 (руск.) 
  25. Горад на малаазійскім ўзбярэжжы Басфора насупраць Канстанцінопаля
  26. горад на малаазійскім ўзбярэжжа праліва Гелеспонт
  27. Диба Ю. Інтерпретація Корсунської легенди в Будятицькій традиції вшанування Святого джерела // Старий Луцьк (Матеріали наукової конференції «Любартівські читання», 30-31 березня 2012 р.).- Луцьк, 2012.- Вип. 8.- С. 26-39 [3]
  28. Терський С. Культ Св. Володимира у переказах та легендах Волині: Питання походження та поширення // Словянський вісник. Збірник наукових праць.- Рівне, 2012.- Вип. 13.- С. 108—111
  29. Титмар Мерзебургский, Хроника. ч.7
  30. Аповесць мінулых часоў, 988 год
  31. Аб мачысе Яраслава вядома толькі са слоў Цітмара Мерзебургскага. Не выключана, што гаворка ішла аб адной з жонак Уладзіміра ў дахрысціянскі перыяд. Рускія летапісы пра 2-і шлюб замоўчваюць. М. Баўмгартэн лічыў яе дачкой графа Куна Ёнінгенскага, але гіпотэза не падтрымліваецца іншымі гісторыкамі.
  32. Родословная книга Всероссiйскаго дворянства. // Составилъ В. Дурасов. — Ч. I. — Градъ Св. Петра, 1906.
  33. Сустракаецца памылковае ўказанне, што мужам быў Андраш I(руск.) бел., аднак ён ажаніўся з яе пляменніцай Настассяй Яраслаўнай(руск.) бел.
  34. Малфрадзь згадваецца сярод памерлых членаў княжацкага сямейства пад 1000 годам без ўказання яе сваяцтва, Тацішчаў лічыў яе іншай «чахіняй», жонкай Уладзіміра («Малфреда княжна боемская»). Часам гісторыкі атаясамляюць яе з Малушай, маці Уладзіміра
  35. Б. А. Успенскі(руск.) бел. лічыць фразу ў берасцяной грамаце XI стагоддзя з пералікам святых: «Бориса и Глеба, оца Василья» — згадваннем бацькі братоў, князя Уладзіміра, які прыняў у хрышчэнні імя Васіль.
  36. 36,0 36,1 Г. Федотов, Канонизация святого Владимира. Журнал московской патриархии, 1999, № 7
  37. Рэдакцыі жыція Аляксандра Неўскага ў Наўгародскім I і Пскоўскім II летапісах
  38. У сваім «Звароце» мітрапаліт Антоній (Храпавіцкі)(руск.) бел. пісаў, у прыватнасці: «<…> Цяпер, калі ў Расіі чырвоны інтэрнацыянал, які пранікае і ў эміграцыю, разбурае нашы храмы і манастыры і раз'ядае рускі царкоўна-нацыянальны арганізм, імкнучыся знішчыць духоўна і нацыянальна рускі народ, асабліва неабходна супрацьпаставіць гэтаму ўсталяванне царкоўна-нацыянальнага свята. <…>»(Зварот Старшыні Архірэйскага Сінода Рускай Праваслаўнай Царквы ў замежжы Высокаправялебнага Антонія, Мітрапаліта Кіеўскага і Галіцкага ад 2/15 студзеня 1930. // «Церковныя Вѣдомости» (Архірэйскага Сінода, Каралеўства С. Х. С.). 1 (14) — 15 (28) студзеня 1930, № 1 і 2 (188—189), стар. 1.
  39. «Церковныя Вѣдомости» (Архіерэйскага Сінода, Каралеўства С. Х. С.). 1 (14) — 15 (28) студзеня 1930, № 1 и 2 (188—189), стар. 2.
  40. Святой Владимир — небесный покровитель внутренних войск МВД России (руск.) 
  41. Доклад Святейшего Патриарха Московского и всея Руси Алексия II на Архиерейском Соборе Русской Православной Церкви. // 17. Современные вызовы церковному единству и ответ на них. На официальном сайте МП 24 июня 2008 г. (руск.) 
  42. Диба Ю. Образ матері святого князя Володимира Малуші в українській обрядовій поезії // Минуле і сучасне Волині та Полісся. Християнство в історії і культурі Володимира-Волинського та Волині. Науковий збірник. Випуск 47. Матеріали XLVII Всеукраїнської наукової історико-краєзнавчої конференції. — Луцьк, 2013. — С. 212—227 (укр.) 
  43. Над горой своей Владимир поднял чёрный крест… в журнале «Отрок.ua»
  44. Заліў Уладзіміра на карце.
  45. К. У. Радзаеўскі(руск.) бел.. Завяшчанне Рускага фашыста(руск.) бел.. М., ФЭРИ-В, 2001
  46. Гончарова О. М. Смысловое пространство русской культуры: Память. Традиция. Текст. — СПб.: Изд-во РХГИ, 2005. — С. 78; Минчик С. С. Грибоедов и Крым. — Симферополь: Бизнес-Информ, 2011. — С. 116—145; Хохлова Н. А. Об А. Н. Муравьеве и его поэтическом сборнике «Таврида» // Муравьев А. Н. Таврида. — СПб.: Наука, 2007. — С. 249—250.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Русская военная сила. История развития военного дела от начала Руси до нашего времени. Т.1. — М., 1892.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons

Шаблон:Праваслаўныя святы