Віслава Шымборска

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Віслава Шымборска

Віслава Шымборска (2 ліпеня 1923, па-польску: Wisława Szymborska — 1 лютага 2012, Кракаў) — польская паэтэса, эсэістка, літаратурны крытык і перакладчыца французскай літаратуры з пакалення калумбаў. Лаўрэатка Нобелеўскай прэміі ў галіне літаратуры за 1996 год.

Змест

Біяграфічныя звесткі [правіць]

Віслава Шымборска жыве пачынаючы з 1931 г. у Кракаве, дзе яна ў 1931 годзе скончыла школу. З 1945 па 1948 гг. вывучала польскую літаратуру і сацыялогію ў Ягелонскім універсітэце, але так яго і не скончыла. У 1948 годзе выйшла замуж за Адама Влодэка, з якім яна разышлася ў 1954 годзе. Некалькі пазней уступіла ў шлюб з пісьменнікам і паэтам Корнэлам Філіповічам, якога не стала ў 1990 годзе. Да 1966 года Шымборска была членам Польскай Аб’яднанай Рабочай партыі (PZPR). Але пазней яна дыстанцавалася ад сацыялізма. У 1980-х далучылася да апазіцыйнай арганізацыі «Салідарнасць» (Solidarność) і працавала ў польскім самавыданні Arka і ў часопісе «Культура», які выдаваўся ў Парыжы.

Творчасць [правіць]

Першы верш «Шукаю слова» (Szukam słowa) быў апублікаваны ў сакавіку 1945 года ў штодзённым выданні «Польскі дзённік» (Dziennik Polski). Напрыканцы 1940-х выданню сборніка паэзіі Шымборскай было адмоўлена па ідэалагічным матывам, у выніку чаго паэтэса пачала збліжацца з сацыялістычным рэалізмам. Яе першы паэтычны зборнік выйшаў у 1952 годзе пад назвай «Для таго жывем» (Dlatego żyjemy), у сборнік уваходзілі вершы з такімі назвамі як «Ленін», «Мы вітаем будаўніцтва сацыялістычнага горада». Духам сацыялістычнага рэалізму пранікнуты таксама і яе другі зборнік вершаў «Пытанні да сябе» (Pytania zadawane sobie). Пазней паэтэса адзначала, што тэматыка і стыль яе першых двух зборнікаў былі яе «юнацкім грашком». Значным крокам наперад у творчым літаратурным станаўленні Шымборскай стаў яе зборнік вершаў «Прызывы да Еці» (Wołanie do Yeti), які выйшаў у 1957 годзе.

Юлія Хартвіг, Віслава Шымборска і Анна Палоні

У лірыцы Шымборска аддае перавагу свабоднаму вершу, напісанаму простай, незамыславатай мовай. Вядомы нямецкі літаратурны крытык Марсэл Райх-Ранікі характэрызаваў Шымборску як «найвыбітнейшую паэтэсу сваёй краіны, чыя надзвычай прадуманая, іранічная лірыка мае некаторую скіраванасць ў бок філасофскай лірыкі».

Узнагароды [правіць]

У 1954 г. Шымборска была ўзнагароджана Літаратурнай прэміяй Кракава, у 1963 г. прэміяй польскага thumbстэрства культуры, у 1990 г. прэміяй Зігмунда Каленбаха, у 1991 г. прэміяй Гётэ, у 1995 г. прэміяй Гердэра. У тым жа годзе Віслава Шымборска атрымала ганаровы доктарскі тытул познаньскага Універсітэта імя Адама Міцкевіча. У 1996 годзе побач з прэміяй польскага ПЭН-клуба і прэміяй Самуэля Багуміля Ліндэ, Шымборска была ўзнагароджана Нобелеўскай прэміяй «за яе творчасць, якая іранічна-дасканала раскрывае гістарычную і біялагіную сувязь у фрагментах чалавечай рэчаіснасці»

Асноўныя творы [правіць]

  • Dlatego żyjemy (1952)
  • Pytania zadawane sobie (1954)
  • Wołanie do Yeti (1957)
  • Sól (1962)
  • 101 wierszy (1966)
  • Sto pociech (1967)
  • Wiersze wybrane (1967)
  • Poezje wybrane (1967)
  • Wszelki wypadek (1972)
  • Wielka liczba (1976)
  • Ludzie na moście (1986)
  • Poezje: Poems (edycja dwujęzyczna polsko-angielska) (1989)
  • Lektury nadobowiązkowe (1992)
  • Koniec i początek (1993)
  • Widok z ziarnkiem piasku (1996)
  • Sto wierszy — sto pociech (1997)
  • Chwila (2002)
  • Rymowanki dla dużych dzieci (2003)
  • Dwukropek (2005)
  • Tutaj (2009)

Беларускія пераклады [правіць]

  • Свет, варты вяртання: Лірыка / Пер. з пол. і камент. Н. Мацяш. — Мн.: Мастац. літ., 1991. — (Паэзія народаў свету).
  • Хвіля: вершы на польскай мове і ў перакладзе на беларускую Ніны Мацяш / Віслава Шымборска. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2005. — 67 с.

Спасылкі [правіць]

Нобелеўская прэмія па літаратуры

Сюлі-Прудом (1901) • Тэадор Момзен (1902) • Б'ёрнсцернэ Б'ёрнсан (1903) • Фрэдэрык Містраль / Хасэ Эчэгерай-і-Эйсагірэ (1904) • Генрык Сянкевіч (1905) • Джазуэ Кардучы (1906) • Джозеф Рэдзьярд Кіплінг (1907) • Рудольф Крыстаф Эйкен (1908) • Сельма Лагерлёф (1909) • Паўль Хейзэ (1910) • Морыс Метэрлінк (1911) • Герхарт Гаўптман (1912) • Рабіндранат Тагор (1913) • Рамэн Ралан (1915) • Карл Густаў Вернер фон Хейдэнстам (1916) • Карл Адольф Г'елеруп / Генрык Пантопідан (1917) • Карл Шпітэлер (1919) • Кнут Гамсун (1920) • Анатоль Франс (1921) • Хасінта Бенавентэ-і-Марцінес (1922) • Уільям Батлер Ейтс (1923) • Уладзіслаў Рэймант (1924) • Джордж Бернард Шоу (1925) • Грацыя Дэледа (1926) • Анры Бергсон (1927) • Сігрыд Унсет (1928) • Томас Ман (1929) • Сінклер Льюіс (1930) • Эрык Аксель Карлфельт (1931) • Джон Галсуорсі (1932) • Іван Бунін (1933) • Луіджы Пірандэла (1934) • Юджын Гладстан О'Ніл (1936) • Ражэ Мартэн дзю Гар (1937) • Перл Бак (1938) • Франс Эміль Сіланпяя (1939) • Іаганес Вільгельм Енсен (1944) • Габрыела Містраль (1945) • Герман Гесэ (1946) • Андрэ Жыд (1947) • Томас Стэрнз Эліят (1948) • Уільям Фолкнер (1949) • Бертран Артур Уільям Расэл (1950) • Пер Лагерквіст (1951) • Франсуа Марыяк (1952) • Уінстан Чэрчыль (1953) • Эрнэст Хемінгуэй (1954) • Хальдаўр Кільян Лакснес (1955) • Хуан Рамон Хіменес (1956) • Альбер Камю (1957) • Барыс Пастарнак (1958) • Сальваторэ Квазімада (1959) • Сен-Жон Перс (1960) • Іва Андрыч (1961) • Джон Стэйнбек (1962) • Гіоргас Сеферыс (1963) • Жан-Поль Сартр (1964) • Міхаіл Шолахаў (1965) • Шмуэль Іосеф Агнон / Нэлі Закс (1966) • Мігель Анхель Астурыяс (1967) • Кавабата Ясунары (1968) • Семюэл Бекет (1969) • Аляксандр Салжаніцын (1970) • Пабла Неруда (1971) • Генрых Тэадор Бёль (1972) • Патрык Уайт (1973) • Эйвінд Юнсан / Хары Эдмунд Марцінсан (1974) • Эўджэніа Мантале (1975) Сол Белоў (1976) • Вісентэ Алейксандрэ (1977) • Ісаак Башэвіс Зінгер (1978) • Адысеяс Элітыс (1979) • Чэслаў Мілаш (1980) • Эліяс Канеці (1981) • Габрыэль Гарсія Маркес (1982) • Уільям Голдынг (1983) • Яраслаў Сейферт (1984) • Клод Сімон (1985) • Воле Шайінка (1986) • Іосіф Бродскі (1987) • Нагіб Махфуз (1988) • Каміла Хасэ Села (1989) • Актавіо Пас (1990) • Надзін Гордымер (1991) • Дэрэк Уолкат (1992) • Тоні Морысан (1993) • Кэндзабура Оэ (1994) • Шэймас Хіні (1995) • Віслава Шымборска (1996) • Дарыа Фо (1997) • Жазэ Сарамага (1998) • Гюнтэр Грас (1999) • Гаа Сінцянь (2000) • Відзьядхар Сураджпрасад Найпал (2001) • Імрэ Кертэс (2002) • Джон Максвел Кутзее (2003) • Эльфрыдэ Елінэк (2004) • Гаральд Пінтэр (2005) • Архан Памук (2006) • Дорыс Лесінг (2007) • Жан-Мары ле Клезіё (2008) • Герта Мюлер (2009) • Марыа Варгас Льёса (2010) • Тумас Транстромер (2011) • Мо Янь (2012)

 
Узята з "http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Віслава_Шымборска&oldid=1515355"