Эрнэст Хемінгуэй

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Эрнест Хемінгуэй (1939)
Ernest Hemingway Signature.svg

Эрнэст Мілер Хемінгуэй (англ.: Ernest Miller Hemingway; 21 ліпеня 1899 — 2 ліпеня 1961) — амерыканскі пісьменнік і журналіст. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў галіне літаратуры (1954).

Біяграфічныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 21 ліпеня 1899 года ў горадзе Оук-Парк паблізу Чыкага (штат Ілінойс) у сям'і ўрача і опернай спявачкі.

У 1917, калі ЗША ўступілі ў Першую сусветную вайну, ён толькі скончыў школу. У армію з-за кепскага зроку Эрнэста не ўзялі, і ён уладкаваўся ў адну з газет рэпарцёрам. У 1918 Хемінгуэй у складзе транспартнага корпуса добраахвотнікам трапляе на фронт, удзельнічае ў баях на поўначы Італіі, дастаўляе ў шпіталь параненых. 8.7.1918 ён сам цяжка паранены: 26 асколкаў снарада, што разарваўся побач, прашылі яго цела, ногі ператварыліся ў крывавую мешаніну. Але нават у такім стане ён выратоўвае іншага параненага, італьянскага салдата, дацягнуўшы яго да бліжэйшага бліндажа. Пасля перанесеных у міланскім шпіталі дванаццаці аперацый давялося нанава вучыцца хадзіць. У 1922—28 жыў у Парыжы.

3 1919 Э. Хемінгуэй зноў працуе карэспандэнтам, наведвае шматлікія «гарачыя» кропкі, асвятляе ў сваіх рэпартажах грэка-турэцкую вайну, рэвалюцыйныя падзеі на Кубе, усталяванне фашызму ў Італіі, грамадзянскую вайну ў Іспаніі. Ён бярэ непасрэдны ўдзел у барацьбе іспанскіх рэспубліканцаў супраць франкістаў, пад будучыя ганарары набывае для рэспубліканскай арміі санітарныя машыны і медыкаменты.

З 1939 на Кубе.

У час Другой сусветнай вайны Э. Хемінгуэй дапамагае стварыць прыватнае агенцтва па барацьбе з фашыстамі, штаб якога размяшчае ў сваёй сядзібе Фінка Віхія; на сваёй аснашчанай зброяй яхце «Пілар» палюе на нямецкія падводныя лодкі. У 1944—45 пісьменнік знаходзіцца ў Еўропе, адкуль дасылае франтавыя рэпартажы, удзельнічае ў высадцы саюзнікаў у Нармандыі, вызваленні Парыжа і іншых баявых дзеяннях.

Пасля вайны Хемінгуэй вяртаецца на Кубу, адкуль здзяйсняе падарожжы ў Італію, Іспанію, Францыю, афрыканскія краіны.

У планах — новыя кнігі, аднак здароўе хутка пагаршаецца, усё часцей даюць аб сабе знаць наступствы раненняў, перанесеных асабістых драм, дэпрэсій, аўтааварый і авіякатастроф, пасля якіх Хемінгуэй цудам заставаўся жывым (газеты свету неаднойчы распаўсюджвалі чуткі пра яго смерць). 2 ліпеня 1961 года Эрнэст Хемінгуэй заўчасна пайшоў з жыцця.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Свае сілы ў літаратуры Э. Хемінгуэй спрабаваў яшчэ вучнем, літаратурную дзейнасць пачаў як журналіст (1917). Сапраўдны ж яго дэбют як пісьменніка адбыўся ў 1923, калі ў Парыжы выйшла яго першая кніга «Тры апавяданні і дзесяць вершаў». Там жа ў 1924 пабачыў свет зборнік апавяданняў «У наш час». 3 1926 Э. Хемінгуэй друкуецца на радзіме: у Нью-Ёрку выходзяць яго раманы «Веснавыя воды» (1926), «I ўзыходзіць сонца (Фіеста)» (1926), «Бывай, зброя!» (1929), кніга апавяданняў «Мужчыны без жанчын» (1927; у т.л. «Няскораны», 1926).

Раннія творы Э. Хемінгуэя ў большасці сваёй належаць да літаратуры так званага страчанага пакалення. Гэтае найменне атрымалі маладыя ўдзельнікі Першай сусветнай вайны; жорстка падманутыя фалынывымі лозунгамі пра «доблесць», «барацьбу ў імя вялікай нацыі», яны, калі апынуліся пад гарматным агнём, хутка пачыналі цверазець, адчуваць сябе ахвярамі жудаснай гульні моцных гэтага свету. Траўміраваная свядомасць, скептыцызм, адзінота, паглыбленасць ва ўласны фізічны і душэўны боль не дазвалялі ім прыстасавацца да мірных абставін, забыць пра смерць таварышаў і свае ўласныя пакуты. У рамане «I ўзыходзіць сонца (Фіеста)» Хемінгуэй і паказвае бязрадаснае існаванне тых, па чыім лёсе бязлітасна прайшлася вайна і для каго яна па сутнасці так ніколі і не закончыцца. Якраз Хемінгуэй увёў паняцце «страчанае пакаленне» ў сусветны літаратурны ўжытак, выкарыстаўшы словы «Усе вы — страчанае пакаленне» ў якасці аднаго з двух эпіграфаў да гэтага рамана (па першапачатковай задуме, ён павінен быў называцца «Страчанае пакаленне»). Гісторыю ж самога паняцця пісьменнік распавёў пазней, у пасмяротна выдадзенай кнізе ўспамінаў «Свята, якое заўсёды з табой» (1964). Да тэмы «страчанага дакалення» Хемінгуэй звернецца і ў рамане «Бывай, зброя!», прычым тут у полі яго зроку будзе менавіта чалавек на вайне.

У лірычных адступленнях кніг нарысаў «Смерць пасля поўдня» (1932) і «Зялёныя пагоркі Афрыкі» (1935) выказаў свае этычныя, эстэтычны і грамадскія погляды.

Паступова ўласцівыя хемінгуэеўскім героям настроі «страчанасці», адзіноты пачынаюць змяняцца больш актыўнай жыццёвай пазіцыяй. Ужо цэнтральны персанаж рамана «Мець і не мець» (1937) прамаўляе перад смерцю наступныя словы: «Чалавек адзін не можа. Нельга цяпер, каб чалавек адзін». Гэтая думка знойдзе развіццё ў «іспанскіх» творах Э. Хемінгуэя: у п'есе «Пятая калона» і кінасцэнарыі «Іспанская зямля» (абодва 1938), рамане «Па кім звоніць звон» (1940), эліграфам да якога пісьменнік узяў словы англійскага паэта XVII ст. Джона Дона: «Няма чалавека, які быў бы, як востраў, сам па сабе: кожны чалавек ёсць частка Мацерыка, частка Сушы, і калі Хваляй знясе ў мора Берагавы Уцёс, меншай стане Еўропа, і тое ж будзе, калі змые край Мыса або разбурыць Замак твой ці Сябра твайго; смерць кожнага Чалавека прымяншае і мяне, бо я адзіны з усім Чалавецтвам, а таму не пытайся ніколі, па кім звоніць Звон: ён звоніць па Табе». Галоўны герой рамана, амерыканец Роберт Джордан, са зброяй у руках абараняе іспанскую рэспубліку і гіне, перакананы: «Свет — добрае месца, і за яго варта змагацца...».

3 напісанага Э. Хемінгуэем пасля Другой сусветнай вайны вылучаюцца раманы «За ракой у ценю дрэў» (1950), «Астравы ў акіяне» (незавершаны, апубл. 1970). Мужнасць і непахіснасць простага чалавека ў змаганні з прыродай у аповесці-прытчы «Стары і мора» (1952).

Мастацкая палітра празаіка надзвычай разнастайная і багатая. Бясспрэчны рэаліст, ён часам выкарыстоўвае і элементы рамантычнай эстэтыкі. Чалавек «татальнага дзеяння», Э. Хемінгуэй любіў людзей рамантычнага складу; па сутнасці, рамантыкамі з'яўляюцца і многія яго героі, якія прытрымліваюцца раз і назаўсёды абранага для сябе маральнага «кодэкса», паводле якога чалавек мусіць перамагаць уласную слабасць, вышэй за ўсё ставіць гонар і годнасць, быць высакародным і справядлівым нават у адносінах да ворага.

Пісьменнік з павагай ставіўся да замежнай і амерыканскай літаратурнай традыцыі. У той жа час, імкнучыся да стварэння «простай, сумленнай прозы пра чалавека», ён лічыў, што для сапраўднага мастака «кожная кніга павінна быць пачаткам, новай спробай дасягнуць недасягальнага, яшчэ не здзейсненага іншымі». Менавіта проза бачылася яму «самым цяжкім пісьменніцкім хлебам», бо празаік заўсёды стаіць перад «неабходнасцю зрабіць вымысел больш праўдзівым за рэальнае жыццё». Стрыманая, «спартанская» манера пісьма Хемінгуэя прымушае чытача дадумваць, чытаць «паміж радкамі», суадносіць тэкст з падтэкстам. Славуты ж хемінгуэеўскі падтэкст, што паўстае з асобных, знешне нязначных, але заўсёды вельмі выразных і дакладных дэталяў, з кароткіх «сечаных» фраз, літаратуразнаўцы вызначаюць як «прынцып айсберга» і ў гэтай сувязі цытуюць вядомыя словы самога аўтара:

"

Калі пісьменнік добра ведае тое, пра што піша, ён можа пакінуць па-за тэкстам шмат з таго, што ведае, і калі ён піша праўдзіва, чытач адчуе ўсё пакінутае па-за тэкстам гэтаксама моцна, як калі б пісьменнік пра гэта распавёў. Велічнасць руху айсберга ў тым, што ён толькі на адну восьмую частку ўзвышаецца над паверхняю вады.

"

Э. Хемінгуэй — мастак-псіхолаг, майстар пабудовы дыялогу і маналога, стварэння адпаведнай атмасферы, настрою, пейзажу. Аддаючы перавагу факту, ён пазбягаў знарочыстых эфектаў і пафаснасці. Пры гэтым яго творы адметныя глыбокім лірызмам і драматычнасцю, насычаны сімволікай, характары герояў пераканаўчыя, а партрэты запамінальныя і непаўторныя.

Беларскі літаратуразнаўца Іван Саверчанка пісаў:

"

Яркім мастацкім словам і выверанай думкай Эрнэст Хемінгуэй імкнуўся выканаць высакародную і гуманную місію — удасканаліць свет і грамадства, зменшыць колькасць зла на зямлі, абараніць канкрэтнага чалавека і яго законнае права на годнае жыццё, дапамагчы нацыям у змаганні за гістарычную перспектыву.

"

Аўтар шматлікіх апавяданняў, рэпартажаў, кінасцэнарыяў і інш. Майстар дыялога і ўнутранага маналога. Яго творы адметныя драматызмам, экспрэсіўнасцю, сугестыўнасцю аповеду з глыбокім падтэкстам, насычаны біблейскімі матывамі і вобразамі-сімваламі. Надзвычай патрабавальны да сябе, Э. Хемінгуэй перапісваў многія старонкі сваіх кніг па некалькі дзесяткаў разоў, у выніку чаго давёў распрацаваны ім самабытны стыль да дасканаласці. Уклад празаіка ў абнаўленне і ўзбагачэнне літаратуры вельмі істотны, нездарма яго эстэтычныя адкрыцці параўноўваюць з адкрыццямі А. Эйнштэйна.

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Аповесці[правіць | правіць зыходнік]

Беларускія пераклады[правіць | правіць зыходнік]

На беларускую мову творы Э. Xемінгуэя пераклалі А. Асташонак, А. Бутэвіч (Максім Валошка), В. Воранаў, В. Гардзей, Ю. Гаўрук, П. Марціновіч, Я. Міклашэўскі, В. Небышынец.

  • Бывай, зброя / Пер. з англ. А. Бутэвіча. — Мн., 1996;
  • Вельмі кароткае апавяданне / Пер. з англ. В. Воранава // «Далягляды», 3 мая 2010;
  • Забойцы: Апавяданне / Пер. з англ. А. Асташонка // Крыніца № 11-12, 1992. — С. 46-49;
  • Індзейскі пасёлак: Апавяданне / Пер. з англ. А. Асташонка // Крыніца № 9 (3), 1994. — С. 97-98;
  • І ўзыходзіць сонца (Фэст): Раман / Пер. з англ. Ю. Гаўрука. — Мн.: Маст. літ., 1976;
  • Па кім звоніць звон: Раман / Пер. з англ. В. Небышынца. — Мн.: Маст. літ., 1991;
  • Стары і мора / Пер. з англ. В. Небышынца;
  • Стары чалавек і мора / Пер. з англ. П. Марціновіча.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Лявонава Е. Хемінгуэй // БЭ ў 18 т. Т. 17. — Мн., 2003.
  • Лявонава Е. Эрнэст Хемінгуэй // Беларуская літаратура: дапам. для вучняў 11-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. і рус. мовамі навучання. — Мн., 2009.