Іранскі крызіс (з 2019 года)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Іранскі крызіс
Асноўны канфлікт: Другая халодная вайна
B52 in al udeid base may 2019.jpg
Амерыканскі бамбардзіроўшчык B52 на ваеннай базе ў Катары, 12 мая 2019.
Дата з 5 мая 2019 года
Месца Ірак, Персідскі заліў Армузскі праліў, Гібралтарскі праліў, Аманскі заліў, Чырвонае мора
Прычына Выхад Ірана і ЗША з «ядзернай здзелкі»
Праціўнікі
International Maritime Security Construct Logo (Transparent).png Міжнародная кааліцыя па бяспецы на моры:

пры падтрымцы:
Flag of Poland.svg Польшча[2]
Flag of Kuwait.svg Кувейт[3]
Flag of Pakistan.svg Пакістан[3]
Flag of Egypt.svg Егіпет[4][5]
Flag of Japan.svg Японія[6][7]
Flag of South Korea.svg Рэспубліка Карэя[8]

Flag of Iran.svg Іран
InfoboxHez.PNG Хезбала
Ірак Сілы народнай мабілізацыі
Houthis emblem.svg Хусіты
пры падтрымцы:
Flag of Russia.svg Расія[9][10][11]
Flag of the People's Republic of China.svg Кітай[10][12]
Flag of Syria.svg Сірыя[13]
Flag of North Korea.svg КНДР[14][15]
Flag of Iraq.svg Ірак[16]
Дзяржава Палесціна Дзяржава Палесціна[17]
Flag of Venezuela.svg Венесуэла[18][19]
Flag of Cuba.svg Куба[20]
Камандуючыя
Злучаныя Штаты Амерыкі Дональд Трамп
Злучаныя Штаты Амерыкі Марк Эспер
Вялікабрытанія Барыс Джонсан
Саудаўская Аравія Салман ібн Абдэль Азіз ас-Сауд
Іран Алі Хаменеі
Іран Хасан Рухані
Іран Амір Хатамі
Іран Касем Сулеймані
InfoboxHez.PNG Хасан Насрала
Ірак Абу Махдзі Аль-Мухандзіс
Сілы бакоў
Злучаныя Штаты Амерыкі: 120 000 ваеннаслужачых, 12 F-22 Raptor, 4 B52, 1 ударная група авіяносцаў
Вялікабрытанія: 2 фрэгата, 1 эсмінец
Аўстралія: 200 ваеннаслужачых, 1 фрэгат
Саудаўская Аравія: 90 ваеннаслужачых, 10 ЗРК

Японія: 1 эсмінец, 2 патрульных самалёта
Рэспубліка Карэя: 300 ваенных, 1 эcмінец, 1 верталёт

Іран: 523 000 ваеннаслужачых
InfoboxHez.PNG: 3500—5000 апалчэнцаў
Ірак: 80 000—100 000 апалчэнцаў
Страты
Злучаныя Штаты Амерыкі: 80 ваенных загінулі (па дадзеных Ірана), 1 самалёт і 2 БПЛА знішчаны, 1 марак знік без вестак, 1 цывільны забіты
Вялікабрытанія: 1 танкер захоплены, 23 марака арыштаваны
Аб'яднаныя Арабскія Эміраты: 1 танкер пашкоджаны, 1 танкер затрыманы
Саудаўская Аравія: 2 танкера пашкоджаны

Японія: 1 гандлёвае судна пашкоджана

Іран: 5 ваенных забітыя, 1 танкер захоплены і 1 пашкоджаны, 1 дрон збіты
Ірак: 34 забітых апалчэнцаў
Агульныя страты
Украіна: 1 грамадзянскі авіялайнер збіты, 9 украінскіх членаў экіпажа і 167 грамадзянскіх асоб загінулі, у тым ліку 82 з Ірана, 57 з Канады, 10 з Швецыі, 7 з Афганістана і 3 з Вялікабрытаніі.
Flag of Norway.svg Нарвегія: 2 гандлёвых судна пашкоджаны
Flag of the Philippines.svg Філіпіны: 1 судна затрымана, 7 членаў экіпажа арыштываны[21]
Ірак 1 гандлёвы карабель затрыманы[22]

Іранскі крызіс 2019 года, таксама крызіс у Персідскім заліве і амерыкана-іранскі канфлікт — надзвычайна напружанае палітычнае, дыпламатычнае і ваеннае супрацьстаянне паміж Іранам і саюзнымі яму групоўкамі з аднаго боку, і ЗША і іх стратэгічнымі саюзнікамі ў рэгіёне з другога. Адносіны паміж імі абвастрыліся пасля выхаду Тэгерана і Вашынгтона з «ядзернай здзелкі» (афіцыйная назва — Сумесны ўсёабдымны план дзеянняў).

Перадгісторыя[правіць | правіць зыходнік]

15 ліпеня 2015 года Іран і краіны «шасцёркі» (ЗША, Францыя, Вялікабрытанія, Германія, Кітай і Расія) дасягнулі пагаднення па іранскай ядзернай праграме ў абмен на адмену санкцый супраць Ірана. Па пагадненні Іран павінен дапусціць інспектараў МАГАТЭ на свае ядзерныя аб’екты, краіны Захаду, у сваю чаргу, будуць пакрокава здымаць з Ірана санкцыі. Пагадненне павінна быць ратыфікавана ўсімі бакамі і адобрана Саветам Бяспекі ААН[23].

У кастрычніку 2017 года прэзідэнт ЗША Д. Трамп заявіў, што больш не будзе завяраць кангрэс у тым, што «Сумесны ўсёабдымны план дзеянняў» адпавядае інтарэсам краіны[24].

8 мая 2018 года Трамп абвясціў аб выхадзе краіны з пагаднення па іранскай ядзернай праграме. Амерыканскі прэзідэнт заявіў, што ЗША валодаюць доказамі таго, што Іран працягвае распрацоўку ядзернай зброі, тым самым парушаючы Сумесны ўсёабдымны план дзеянняў. Таксама ён анансаваў аднаўленне санкцый супраць Тэгерана[25].

8 мая 2019 года (у гадавіну выхаду ЗША з пагаднення) Іран у адказ на дзеянні ЗША, згодна з параграфа 26 СУПД, абвясціў аб першым этапе спынення выканання шэрагу пунктаў ядзернай здзелкі (у частцы, якая тычыцца запасаў узбагачанага ўрану і цяжкай вады). У прыватнасці, Іран перавысіў значэнне запасаў нізкаўзбагачанага ўрану, усталяванае на адзнацы ў 300 кілаграм. 7 ліпеня 2019 года Тэгеран абвясціў аб другім этапе скарачэння абавязацельстваў па СУПД. Іран заявіў, што пачынае працэс узбагачэння ўрану на ўзроўні вышэй прадугледжаных ядзернай здзелкай 3,67%[26].

Храналогія[правіць | правіць зыходнік]

2019[правіць | правіць зыходнік]

  • 5 мая: саветнік па нацыянальнай бяспецы ЗША Джон Болтан абвясціў, што ЗША разгортвае ўдарную групу авіяносца «Абраам Лінкальн» і чатыры бамбардзіроўшчыка B-52 на Блізкім Усходзе, каб «паслаць яснае і беспамылковае паведамленне» Ірану пасля паведамленняў ізраільскай разведкі пра меркаваны іранскім змове з мэтай паслаблення ЗША ў рэгіёне[27][28].
  • 7 мая: дзяржсакратар ЗША Майк Пампеа здзейсніў нечаканы паўночны візіт у Багдад пасля адмены сустрэчы з канцлерам Германіі Ангелай Меркель. Пампеа сказаў прэзідэнту Ірака Бархаму Салеху і прэм'ер-міністру Адзілy Абдул-Махдзі, што яны нясуць адказнасць за абарону амерыканцаў у Іраку.
  • 8 мая: саветнік аяталы Хаменеі заявіў, што Іран упэўнены, што ЗША не хочуць і не могуць пачаць вайну з Іранам. Тым часам Цэнтральнае камандаванне ВПС ЗША абвясціла, што некалькі знішчальнікаў F-15C Eagle былі перебазаванымі на Блізкі Усхож, каб «абараніць інтарэсы ЗША ў рэгіёне»[29].
  • 10 мая: Злучаныя Штаты разгарнулі марскі транспартны карабель USS Arlington і ЗРК «Пэтрыёт» ў рэгіёне. Пентагон заявіў, што нарошчванне ваеннай сілы было выклікана «падвышанай гатоўнасцю Ірана да правядзення наступальных аперацый»[30].
  • 13 чэрвеня: два амерыканскіх нафтавых танкера падвергліся нападу каля Армузскага праліва, у выніку адзін з іх загарэўся і страціў кіраванне. Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп абвінаваціў у тым, што здарылася Іран, які адмаўляе дачыненне да нападаў на танкеры і абвінаваціў Вашынгтон у прапагандзе «іранафобскай» кампаніі.
  • 20 чэрвеня: амерыканскі ваенны беспілотнік быў збіты іранскімі ВПС. прэзідэнт Ірана Хасан Рухані заявіў, што той парушыў іх паветраную прастору. Затым Трамп адмяніў адказ удары па Іране: па яго словах, яму далажылі, што могуць загінуць 150 чалавек[31].
  • 4 ліпеня: Каралеўскія марскія пяхотнікі з атрада спецназа «42 Commando» захапілі супертанкер ля ўзбярэжжа Гібралтара, які перавозіў іранскую нафту ў Сірыю. Урад Ірана паабяцаў адказаць на захоп нафтавага танкера[32].
  • 10 ліпеня: Фрэгат Каралеўскага флоту HMS «Montrose» адагнаў тры іранскіх катары, якія спрабавалі спыніць камерцыйнае судна «British Heritage»[31].
  • 11 ліпеня: Паліцыя Гібралтара заявіла, што арыштавала капітана і стардапом іранскага супертанкера «Грэйс-1» у сувязі з парушэннем санкцый ЕС у дачыненні да Сірыі. Праз два дні прадстаўнікі паліцыі паведамілі, што капітан, старпом і два другіх памочніка капітана судна былі вызвалены пад заклад без прад’яўлення абвінавачвання.
  • 13 ліпеня: у тэлефоннай размове з міністрам замежных спраў Ірана Махамадам Джавадам Зарыфам міністр замежных спраў Джэрэмі Хант прапанаваў пайсці на саступкі датычна вызвалення «Грэйс-1» у абмен на гарантыі, што Тэгеран не будзе парушаць санкцыі ЕС у дачыненні да ўрада Асада ў Сірыі.
  • 17 ліпеня: Прадстаўнікі ЗША заявілі, што падазраюць Іран у захопе Панамскага нафтавага танкера, які рухаўся з Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў і праходзіў праз Армузскі праліў. Пазней Іран заявіў, што яго Рэвалюцыйная гвардыя затрымала замежны нафтавы танкер і яго каманду з 12 чалавек за кантрабанду паліва з краіны.
  • 18 ліпеня: Трамп заявіў, што карабель ВМС ЗША «Boxer» збіў іранскі беспілотнік, што пралятаў за тысячу ярдаў (менш за кіламетр) ад ваеннага карабля, праігнараваўшы папераджальныя сігналы. Іранскія ваенныя чыноўнікі адмаўлялі, што страцілі свой беспілотнік у Армузскім праліве.
  • 19 ліпеня: байцы КВІР затрымалі брытанскі нафтавы танкер Stena Impero, які належыць кампаніі Stena Bulk & Northern Marine Management у Армузскім праліве. Рашэнне прынята з-за парушэнні суднам міжнародных нормаў[32].
  • 16 жніўня: міністр замежных спраў Польшчы Яцак Чапутовіч заявіў, што Варшава падтрымлівае ваенную місію ЗША ў Персідскім заліве і гатова аказаць дапамогу[2].
  • 25 жніўня: стала вядома, што найноўшы ракетны эсмінец Defender ВМФ Вялікабрытаніі накіроўваецца ў раён Персідскага заліва. Карабель далучыцца да фрэгатаў Kent і Montrose, якія знаходзяцца ў рэгіёне з мэтай застрашвання Ірана.
  • 3 верасня: ЗША ўвялі санкцыі супраць іранскіх даследчага інстытута астранаўтыкі, касмічнага агенцтва і цэнтра даследавання космасу[33].
  • 14 верасня: ідэалагічныя саюзнікі Ірана хусіты здзейснілі пры дапамозе БПЛА напад на саудаўскія нафтаперапрацоўчыя заводы ў Абкайку і Хурайсе. Атака выклікала часовае падзенне здабычы саудаўскай нафты ўдвая (з 9,8 мільёна барэляў да 4,1 мільёна барэляў), што адпавядае 5% у свеце здабыча нафты[34]. ЗША абвясцілі, што за інцыдэнтам варта Тэгеран, але ніякіх доказаў не далі[35].
  • 21 верасня: прэзідэнт ЗША Дональд Трамп ухваліў адпраўку на Блізкі Усход дадатковых войскаў. Між тым, кіраўнік Пентагона Марк Эспер заявіў, што ўсе амерыканскія сілы, размешчаныя на ваенна-марской базе ў Бахрэйне, будуць сфакусаваныя на супрацьракетнай абароне[36].
  • 11 кастрычніка: у 60 мілях ад партовага горада Джыда ў Чырвоным моры двума саудаўскімі ракетамі быў атакаваны іракскі нафтавы танкер. Адбыўся выбух, у выніку чаго два рэзервуара для нафты. Ахвяр і пацярпелых няма[37].
  • 7 лістапада: ваенна-марская кааліцыя пад кіраўніцтвам ЗША пачала аперацыю ў Бахрэйне па ахове суднаходных маршрутаў каля праблемных іранскіх тэрытарыяльных вод[38].
  • 27 снежня: Абстрэл амерыканскай базы К-1 у Iраку. ЗША ўсклалі адказнасць на апалчэнне «Катаіб Хезбала».
  • 31 снежня: Атака на пасольства ЗША ў Багдадзе. Дональд Трамп усклаў адказнасць за гэта на Іран. За некалькі дзён да інцыдэнту амерыканскія ВПС разбамбілі пяць аб’ектаў «Катаіб Хезбала» і іншых шыіцкіх рухаў у Сірыі і Іраку, што і паслужыла падставай да нападу шыітаў на дыпмісію.

2020[правіць | правіць зыходнік]

  • 3 студзеня: Авіяўдар ВПС ЗША па міжнародным аэрапорце Багдада, у час чаго загінулі Касем Сулеймані — камандуючы атрадам «Кодс» іранскага Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі — і Абу Махдзі Аль-Мухандзіс — камандзір іракскай групоўкі шыіцкіх апалчэнцаў «Сілы народнай мабілізацыі».
  • 4 студзеня: Ля будынка пасольства ЗША адбыўся выбух. Інфармацыі аб забітых і параненых няма. Разам з тым, бліжэйшыя тэрыторыі штаба сіл бяспекі Ірака падвергнуліся мінамётнаму абстрэлу. Адзначаецца, што інцыдэнт адбыўся на поўначы краіны ў правінцыі Найнава. Удакладняецца, што невядомыя абстралялі ўрадавыя будынкі каля штаба, якія выкарыстоўваюцца ваеннымі ЗША. Акрамя таго, ракетным ударам падвергліся квартал аль-Джадрыя і таксама размешчаная на поўначы ваенная база «Балада», якую выкарыстоўвалі амерыканскія сілы[39].
  • 5 студзеня: Урад Ірана аб’явіў, што адмаўляецца ад апошніх абмежаванняў па ядзернай здзелцы, заключанай у 2015 годзе Іранам і шасцёркай міжнародных пасярэднікаў. Тэгеран заяўляе, што гатовы вярнуцца да выканання абавязацельстваў у выпадку зняцця санкцый, а таксама напрамую звязвае сваё рашэнне з забойствам Сулеймані. Іранскія ўлады дадалі, што працягнуць супрацоўніцтва з МАГАТЭ і вернуцца да выканання сваіх абавязацельстваў па ядзернай здзелцы, калі санкцыі ў дачыненні да краіны будуць знятыя, а інтарэсы краіны будуць улічаныя[40]. Разам з тым у Іраку ў правінцыі Анбар шыітамі быў збіты амерыканскі БПЛА Boeing ScanEagle 2[41]. У гэты жа дзень Трамп заявіў, што ЗША ўзялі на прыцэл 52 іранскіх аб’екта, уключаючы аб’екты культурнай спадчыны. Гэтая заява выклікала занепакоенасць шэрагу палітыкаў і экспертаў, якія паказалі, што наносіць ўдары па такім аб’ектам забараняе міжнароднае права[42].
  • 6 студзеня: Пасля таго, як у парламенце Ірака пачаўся разгляд пытання аб вывадзе замежных войскаў, Дональд Трамп заявіў, што армія ЗША не пакіне краіну, пакуль іракскія ўлады не заплацяць.
  • 7 студзеня: Парламент Ірана прызнаў Пентагон тэрарыстычнай арганізацыяй, а таксама ўсіх камандзіраў, агентаў і іншых асоб, якія маюць дачыненне да смерці Касема Сулеймані. Фактычна ўся армія ЗША была прызнана тэрарыстычнай арганізацыяй.
  • 8 студзеня: Іран нанёс удар балістычнымі ракетамі па ваенна-паветранай базе Айн аль-Асад і ў Эрбілі на поўначы Ірака, дзе размешчаныя амерыканскія войскі. Бамбардзіроўка адбывалася двума хвалямі. За другім разам пацярпела трэцяя база ЗША — Кемп Кук. Адказнасць на сябе ўзяў Іранскі корпус вартавых рэвалюцыі. Адзначаецца, што спачатку былі выпушчаны больш за 10 ракет, а затым каля пяці[43]. Загінула 80 амерыканскіх ваенных[44]. Тым часам пад Тэгеранам іранскія СПА памылкова збілі ўкраінскі авіялайнер, прыняўшы яго за амерыканскую крылатую ракету.
  • 10 студзеня: Адміністрацыя Дональда Трампа абвясціла аб узмацненні жорсткасці існуючых эканамічных санкцый супраць Ірана [45][46].
  • 14 студзеня: Амерыканская ваенная база Эт-Таджы на поўнач ад Багдада падвергнулася ракетнай атацы. Па дадзеных некаторых СМІ, па ваенных аб’ектах было выпушчана 8 ракет з сістэм залпавага агню, пры гэтым палова з іх разарвалася на тэрыторыі самой базы, астатнія — у яе ваколіцах. Не менш за трох іракцаў былі паранены. Вайскоўцы ЗША не пацярпелі. Аб’екту нанесены матэрыяльны ўрон[47].
  • 20 студзеня: Абстрэл амерыканскай дыпмісіі ў Багдадзе, ахвяр няма[48].
  • 27 студзеня: На тэрыторыі амерыканскай дыпмісіі ў Багдадзе ўпалі тры ракеты, адна з іх трапіла ў рэстаран. Некалькі чалавек пацярпелі пры абстрэле. Пасля нападу верталёты эвакуіравалі з тэрыторыі пасольства людзей. Амерыканскія ўлады абвінавацілі ў гэтым праіранскія сілы[48].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. U.S. Central Command welcomes Albania's participation in the International Maritime Security Construct (IMSC) (1 лістапада 2019). Праверана 1 лістапада 2019.
  2. 2,0 2,1 Польша поддерживает военную миссию США в Персидском заливе
  3. 3,0 3,1 Saudi oil attacks: All the latest updates
  4. Egypt detains Iran oil tanker, arrests 6 for espionage (9 ліпеня 2019).
  5. Saudi-Emirati-Egyptian Alliance Steering US Middle East Policy.
  6. Япония направит эсминец и патрульный самолет в Оманский залив//Интернет-портал «Российской газеты», 27.12.2019
  7. Японія виділить додатково понад 500 млн єн на утримання контингенту Сил самооборони на Близькому Сході//China Radio Internationa, 2020-01-15
  8. Воинский контингент «Чхонхэ» отправится в Ормузский пролив с собственной миссией//KBS WORLD Radio, 2020-01-21
  9. EDT, Tom O'Connor On 6/25/19 at 1:47 PM Russia warns the U.S. and Israel that Iran is its "ally" and was right about drone shoot down (25 чэрвеня 2019).
  10. 10,0 10,1 Iran Says Russia and China Are Offering Fighter Jets in Show of Support Against US.
  11. Как Россия поддержит Иран в санкционной войне с США
  12. Китай встал вместе с Россией на защиту Ирана
  13. Угрозы США не помеха. Сирия продолжит поддерживать Иран
  14. https://www.nknews.org/2019/09/the-september-14-drone-attack-on-saudi-oil-fields-north-koreas-potential-role/
  15. https://nationalinterest.org/blog/buzz/why-do-yemeni-houthi-rebels-have-north-korean-missiles-86821
  16. https://www.aljazeera.com/news/2020/01/iraqi-parliament-calls-expulsion-foreign-troops-200105150709628.html
  17. https://www.dw.com/en/palestinian-leader-abbas-says-agreements-with-israelis-to-stop/a-49753004
  18. https://www.investopedia.com/articles/investing/082115/who-are-irans-biggest-allies-and-why.asp
  19. https://nypost.com/2020/01/11/how-venezuela-could-help-iran-mount-an-attack-against-america/
  20. http://www.radiocubana.cu/noticias-de-la-radio-cubana/68-noticias-nacionales/27285-cuba-condena-energicamente-bombardeo-estadounidense-en-irak
  21. Iran seizes Iraqi oil tanker smuggling fuel in Gulf: TV (4 жніўня 2019).
  22. https://www.reuters.com/article/us-mideast-iran-tanker/iran-seizes-iraqi-oil-tanker-smuggling-fuel-in-gulf-tv-idUSKCN1UU08Y
  23. Достигнуто соглашение по ядерной программе Ирана (руск.) . В мире. Русская служба Би-би-си (14 ліпеня 2015). Праверана 15 ліпеня 2015.
  24. Трамп отказался одобрить ядерную сделку с Ираном BBC
  25. Трамп объявил о выходе США из сделки по Ирану (руск.) . Корреспондент (8 мая 2018). Праверана 8 мая 2018.
  26. В Иране назвали условие возвращения к обязательствам по СВПД (2019-07-07). Праверана 11 ліпеня 2019.
  27. Bolton: U.S. sending Navy strike group to Iran to send "clear message" , Axios (6 May 2019).
  28. Israel passed White House intelligence on possible Iran plot , Axios (6 May 2019).
  29. Eagles move as part of dynamic force deployment. U.S. Air Forces Central Command (8 мая 2019). Праверана 25 мая 2019.
  30. Pentagon bolsters force in Middle East with Marines and missiles to confront Iran , USA Today (10 May 2019).
  31. 31,0 31,1 Иранский танкерный кризис: Ми-6 ищет следы причастности Путина к захвату британского судна (The Mirror, Великобритания)
  32. 32,0 32,1 Иран заявил о задержании британского танкера
  33. Зариф назвал санкции США против космических ведомств Ирана бесполезными
  34. Houthi drone attacks on 2 Saudi Aramco oil facilities spark fires Аль-Джазіра
  35. The Latest: Trump calls Saudi crown prince after attack Washington Post
  36. Трамп решил перебросить дополнительные войска на Ближний Восток Interfax, 21 сентября 2019 года
  37. Атакованный иранский танкер истекает нефтью и загрязняет Красное море // Вести.ру, 11 октября 2019
  38. US-led coalition launches procedure to secure Gulf waters. Праверана 7 лістапада 2019.
  39. Окрестности штаба сил безопасности Ирака подверглись обстрелу - Газета.Ru, 4 января
  40. Иран вышел из ядерной сделки и грозит США военным ударом
  41. Американцы потеряли беспилотник в Ираке: обломки стали трофеем шиитского ополчения — Военное обозрение, 5 января 2020
  42. Трамп вновь пригрозил нанести удар по иранским культурным объектам // РИА Новости, 6 января 2020
  43. Иран разбомбил военные базы США в Ираке: Трамп в ярости. Все детали
  44. .Иранское ТВ: В результате ракетной атаки на базы США погибли 80 человек - Наша ніва, 8 января 2020
  45. US imposes new sanctions on Iran , CNN (10 January 2020).
  46. Treasury Targets Iran's Billion Dollar Metals Industry and Senior Regime Officials , Treasury.gov (10 January 2020).
  47. Па ваеннай базе ЗША ў Іраку нанеслі ракетны ўдарБелтэлерадыёкампанія, 15 студзеня 2020
  48. 48,0 48,1 [1]