Другая халодная вайна

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Другая халодная вайна
Cold War II montage (2014-2020).jpgПа гадзіннікавай стрэлцы, з верхняга левага кута: Еўрамайдан; сцягі АР Крым і Расіі над будынкам Вярхоўнага Савета АРК; Блокпост украінскіх войскаў на Данбасе; Аляксандр Лукашэнка і «Нармандская чацвёрка» ў Мінску; парад расійскіх ваенных на авіябазе Хмеймім; сустрэча Кім Чэн Ына і Мун Чжэ Іна на Карэйскім саміце; Хуан Гуайдо прамаўляе заяву падчас палітычнага крызісу ў Венесуэле; пахаванне Касема Сулеймані; Дональд Трамп і Лю Хэ падпісваюць пагадненне аб першай фазе здзелкі аб урэгуляванні двухбаковых гандлёвых спрэчак; пратэстная акцыя ў Мінску.
Дата 6 сакавіка 2014 (афіцыйна ААН абвясціла 23 красавіка 2018) — цяперашні час
Месца Свет
Прычына
Праціўнікі
Flag of Russia.svg Расія
Flag of the People's Republic of China.svg КНР

SCO logo.svg ШАС
Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg АДКБ
Flag of the Eurasian Economic Union.svg ЕАЭС

Члены ААН:

Непрызнаныя/часткова прызнаныя дзяржавы:

Органы і структуры:

Арганізацыі і рухі:

і іншыя

Flag of the United States.svg ЗША
NATO flag.svg НАТА
Flag of Europe.svg Еўрапейскі саюз

Члены ААН:

Непрызнаныя/часткова прызнаныя дзяржавы:

Органы і структуры:

і іншыя


Займалі розныя бакі:

Другая халодная вайна[1][2] (або Новая халодная вайна[3][4], або Халодная вайна 2.0[5][6][7]) — тэрмін, які выкарыстоўваецца шэрагам публіцыстаў для абазначэння новага стану палітычнай і ваеннай напружанасці паміж супрацьстаяўшымі геапалітычнымі сіламі, прычым адзін блок, як звычайна лічыцца, узначальвае Расія і Кітай[8], а другі — ЗША, ЕС і НАТА. Гэта паралель з падзеямі першай Халоднай вайны — супрацьстаяння паміж Заходнім блокам, узначаленым ЗША, і Усходнім блокам на чале з Савецкім Саюзам. Фармальнай спускавым кручком Другой халоднай вайны стаў палітычны крызіс на Украіне 2013—2014 гадоў. На Захадзе тэрмін выкарыстоўваўся раней[9] для абазначэння другой фазы Халоднай вайны, гэта значыць падзей пасля 1985 года. Пасля Крымскага крызісу ЗША, Вялікабрытанія, Канада і шэраг іншых краін увялі санкцыі супраць Расіі. У гэты час на ўсходзе Украіны пачынаюцца баявыя дзеянні паміж урадавай арміяй з аднаго боку і фарміраваннямі паўстанцаў (у асноўным прыхільнікаў самаабвешчаных ДНР і ЛНР — Данецкай і Луганскай Народных Рэспублік) — з другога. Украінскі ўрад абвінаваціла Расію ў падтрымцы сепаратысцкіх настрояў у краіне[10].

Затым пачалося павелічэнне ваеннай прысутнасці ЗША ў Усходнееўрапейскім рэгіёне[11], а таксама ўзмацненне актыўнасці блока НАТА паблізу расійскай тэрыторыі[12], што негатыўна адбілася на адносінах Захаду і Расіі.

У 2015 годзе некаторыя, уключаючы прэзідэнта Сірыі Башара Асада, расцэньвалі ваенную аперацыю Расіі ў Сірыі як апасродкаваную вайну паміж Расіяй і ЗША[13][14] і нават як «прота-сусветную вайну»[15]. У студзені 2016 года высокапастаўленыя чыноўнікі Вялікабрытаніі выказалі занепакоенасць відавочна разгортваецца ў Еўропе «Новай халоднай вайной»[16]. Зрэшты, у лютым 2016 года на Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы генеральны сакратар НАТА Енс Столтэнберг заяўляў, што НАТА і Расія не знаходзяцца ў рэжыме халоднай вайны, хоць ужо і не ў тым партнёрстве, якога дасягнулі пасля заканчэння Халоднай вайны[17]. У верасні 2016 года на пытанне, ці магчыма, што свет ўступіў у Новую халодную вайну, міністр замежных спраў РФ Сяргей Лаўроў заявіў, што цяперашняя напружанасць ня супастаўная з той, што была ў гады Халоднай вайны. Ён паказаў на адсутнасць ідэалагічных рознагалоссяў паміж ЗША і Расіяй і заявіў, што канфлікты больш не разглядаюцца з пункту гледжання біпалярнай міжнароднай сістэмы[18]. Зрэшты, з канца 2016 года сталі выказвацца думкі, што становішча яшчэ больш небяспечнай за[19]. Халоднай вайны, а то і наогул з’яўляецца «прамым канфліктам»[20].

23 красавіка 2018 года генеральны сакратар ААН Антоніу Гутэрыш афіцыйна абвясціў аб пачатку новай халоднай вайны[21].

Міжнародная абстаноўка[правіць | правіць зыходнік]

Пасля распаду Савецкага Саюза ЗША сталі адзінай звышдзяржавай, пашырыўшы свой эканамічны і палітычны ўплыў[22]. Расія і іншыя былыя савецкія рэспублікі ў той час перажывалі заняпад у многіх сферах. У сувязі з падзеннем былога ладу яны выпрабавалі цяжкую эканамічную сітуацыю, спалучаную з палітычнымі пераўтварэннямі і ваеннымі канфліктамі[23]. Між тым, адносіны паміж Масквой і Вашынгтонам значна палепшыліся. Больш таго, амерыканскі кірунак стаў пераважным у расійскай знешняй палітыцы[24]. Гэтым партнёрскім адносінам, аднак, нанеслі значную шкоду ваенная кампанія НАТА супраць Югаславіі (сакавік—чэрвень 1999 года)[25] і пашырэнне блока на усход.

У 2000-я гады ЗША, пасля тэрактаў у Нью-Ёрку ў 2001 годзе, пачынаюць шырокую кампанію па барацьбе з тэрарызмам. Першапачаткова яны разгортваюць вайну супраць Талібану ў Афганістане. У 2003 годзе пад удар трапіў іракскі рэжым Садама Хусейна, якога амерыканскія ўлады абвінавачвалі ў пасобніцтве тэрарыстам і наяўнасці зброі масавага паражэння. Па выніку, Штаты разам з саюзнікамі ўварваліся ў Ірак і зрушылі ўрад[26]. Расійскія ўлады і грамадства хоць і падтрымлівалі ідэю барацьбы з тэрарыстычнай пагрозай, але часам крытыкавалі амерыканскія кампаніі, звязваючы гэта са спробай Белага дома павялічыць магутнасць і ўзяць пад кантроль багатыя рэсурсамі краіны[27][28].

У гэты ж перыяд Расія актыўна змагаецца з сепаратызмам у Чачні. Канфлікт, які пачаўся ў 1994 годзе, першапачаткова ішоў няўдала для Масквы, але пачынаючы з 1999 года расійскай арміі ўдалося пераламаць ход вайны і ўжо ў 2009 канчаткова здушыць супраціў баевікоў[29]. У жніўні 2008 года краіна прыніла ўдзел у грузіна-паўднёваасяцінскім канфлікце, дзе атрымала поспех. Інфармацыя аб гэтых падзеях з'яўляецца вельмі супярэчлівай, паколькі на Захадзе і Грузіі вінаватай у тым, што адбылося з’яўляецца Расія, у той час як яна сама абгрунтавала ўдзел нападам на сваіх міратворцаў[30].

Супярэчнасць па грузіна-асяцінскага канфлікту стала найбуйнейшым палітычным канфліктам памiж Расіяй і Злучанымі Штатамі да 2014 года.

Адначасова ішло ўзмацненне эканомікі Кітая. Нямала важную ролю тут адыгралі заходнія кампаніі, якія ў 1990-я актыўна пераносілі вытворчасць у гэтую краіну з-за таннасці. Абапіраючыся на замежную прамысловасць, Кітай паступова ўзмацняў сваю. У той жа час рэспубліка стала адным з найбуйнейшых цэнтраў прамых капіталаўкладанняў[31]. Услед за эканамічным узмацненнем рушыла і геапалітычнае. Пекін пачаў актыўна інвеставаць у замежныя праекты, пашыраючы таксама там свой бізнэс, а ў некаторых выпадках разгортваючы ваенную прысутнасць. Найбольшых поспехаў Кітай дасягнуў на афрыканскім кантынгенце, дзе ў некаторай ступені ўдалося падцесніць традыцыйна панаваўшых еўрапейцаў[32]. Ужо ў сярэдзіне 2010-х Пекін стаў галоўным эканамічным канкурэнтам ЗША[33].

На Блізкім Усходзе працягваліся складаныя супрацьстаянні, якія пачаліся яшчэ ў другой палове XX стагоддзя. Тут перапляліся канфлікты Ізраіля і Палесціны, шыітаў і сунітаў, суфітаў і салафітаў, арабскіх сацыялістаў і ісламскіх рэспубліканістаў, ліберальнай апазіцыі і старых рэжымаў, Саудаўскай Аравіі і Ірана. Сітуацыя ў рэгіёне яшчэ больш абвастрылася пасля пачатку ваенных дзеянняў спачатку ў Іраку, а пазней і ў Лівіі, Сірыі, Ліване і Емене, а таксама чарады рэвалюцыйных хваляванняў 2010—2012 гадоў, вядомай як «Арабская вясна»[34][35].

Глабальныя супрацьстаянні[правіць | правіць зыходнік]

Прарасійскія тэрыторыі (у 1992—2014 гадах) адзначаны чырвоным колерам.
ЗША (аранжавы) и Кітай (зялёны).

Яшчэ 10 лютага 2007 года на 43-й Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы Уладзімір Пуцін абвінаваціў Злучаныя Штаты ў «амаль нічым не стрымлівым ўжыванні ваеннай сілы ў міжнародных справах». Пуцін таксама абвінаваціў Злучаныя Штаты ў спробе стварыць аднапалярны свет, кіраваны Вашынгтонам..Выступ быў шырока раскрытыкаваны амерыканскімі і еўрапейскімі аналітыкамі, якія абвінавацілі Пуціна ў развязванні новай халоднай вайны. У Расіі распаўсюджана меркаванне, што падобныя выказванні з’явіліся ў адказ на меры, прынятыя НАТА, для ўстаноўкі ракетнага шчыта ў краінах-членах NATA, такіх як Польшча і Чэхія. Па словах ЗША і ЕС, шчыт быў пастаўлены не супраць Расіі, а для абароны Еўропы ад магчымых удараў з боку Паўночнай Карэі і Ірана[36].

Абвастрэння напружанасці паміж Расіяй і Захадам, якое распачало новую Халодную вайну, пачалося ў 2014 годзе падчас Еўрамайдана, далучэння Крыма да Расіі і пратэстаў на паўднёвым усходзе Украіны, якія рушылі за зменай улады ў лютым таго ж года. Прыкметы халоднай вайны сталі яшчэ больш відавочнымі падчас узброенага канфлікту на ўсходзе Украіны, разгляданага на Украіне і на Захадзе як ваенная агрэсія Расіі, асабліва пасля крушэння Boeing 777 у ліпені 2014 года ў раёне Данецка. На гэтым фоне ў жніўні 2014 года бaкі ўвялі[37][38] эканамічныя, фінансавыя і дыпламатычныя санкцыі ў дачыненні да адзін аднаго, прычым першым дзейнічаў Захад.

Кіраўніцтвам Расіі быў прыняты шэраг мер па абароне краіны ад магчымых інфармацыйных нападаў з боку Захаду. Комплекс гэтых мерапрыемстваў уключае ў сябе: забеспячэнне ўстойлівай работы расійскага сегмента сеткі[39][40], перанос сервераў, на якіх захоўваюцца персанальныя дадзеныя, на тэрыторыю краіны[41], наладжванне ўзаемадзеяння з найбуйнейшымі ВПН-сэрвісамі[42], а таксама іншыя мерапрыемствы.

Становішча значна ўскладнілася, калі прэзідэнт Дональд Трамп у 2019 годзе абвясціў аб выхадзе з дагавора аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці, што прывяло да пачатку хуткага развіцця Вашынгтона ў галіне ваенных ракет. Гэта зрабіла зноў папулярнай праблему ядзернай зброі[43][44].

Адначасова шэраг палітолагаў на Захадзе[45][46][47] адзначыў аб напружанасці ў стасунках паміж ЗША і Кітаем. Размовы аб Новай халоднай вайне паміж Захадам і Кітаем рэзка ўзраслі з узмацненнем ваеннай актыўнасці ў Паўднёва-Кітайскім мора[48] і разгортвання амерыканскага супрацьракетнага комплексу THAAD ў Паўднёвай Карэі[49]. Зрэшты, у Кітаі падобную характарыстыку адносін адпрэчваюць, паказваючы на ​​эканамічную ўзаемасувязь Кітая і ЗША, а таксама на відавочную цану Новай халоднай вайны для такіх буйных ядзерных дзяржаў[50].

Аднак з прыходам да ўлады Дональда Трампа сітуацыя значна пагоршылася. Новы прэзідэнт ЗША бачыў у Пекіне сур’ёзную эканамічную пагрозу, таму пачаў паступовы перанос вытворчасці з Кітая ў Штаты, а таксама развязаў супраць краіны «гандлёвую вайну» і наклаў шэраг санкцый. Разам з тым, Вашынгтон падтрымаў пратэсты ў Ганконгу ў 2019—2020 гадах, якія прынеслі сур’ёзныя праблемы для Кітая.

Еўропа[правіць | правіць зыходнік]

Украінскі крызіс[правіць | правіць зыходнік]

Пратэстуючыя ў Кіеве.

21 лістапада 2013 года, за некалькі дзён да саміту ў Вільні, Кабінет Міністраў Украіны вырашыў прыпыніць працэс падрыхтоўкі да заключэння Пагаднення аб асацыяцыі паміж Украінай і Еўрапейскім Саюзам. Распараджэнне пра гэта было афіцыйна апублікаванае прэм'ер-міністрам Украіны Мікалаем Азаравым.[51][52]. У той жа дзень ад 1 да 2 тысяч чалавек, незадоволенных рашэннем урада, выйшлі на Майдан Незалежнасці, дзе правялі мітынг у падтрымку еўраінтэграцыі[53].

Пратэстныя хваляванні раслі з кожным днём. У студзені—лютым пратэсты перараслі ў вулічныя беспарадкі і сутыкненні з шматлікімі ахвярамі[54][55][56]. Адзначаўся раскол украінскага грамадства, калі праціўнікі і прыхільнікі еўраінтэграцыі падзяліліся практычна пароўну[57]. 22 лютага сітуацыя канчаткова склалася на карысць апазіцыі, калі прэзідэнт Віктар Януковіч збег у Расею, а ўлада ў краіне дасталася яго апанентам[58].

Большасцю незадаволеных былым урадам складала парламенцкая і грамадзянская апазіцыя («Бацькаўшчына»), «Свабода» і іншыя), аднак вылучаліся і ультраправыя нацыяналістычныя арганізацыі, напрыклад, «Правы сектар», якія перыядычна абвінавачваліся ў нецярпімасці (у асаблівасці да рускамоўнаму насельніцтву) і экстрэмізме[59]. Адным з галоўных герояў для іх з’яўляўся Сцяпан Бандэра, які ў гады Другой сусветнай вайны ўзначальваў Украінскую паўстанцкую армію (УПА). Дадзеная асоба з’яўляецца прадметам спрэчак у гістарычнай супольнасці, паколькі ён ваяваў як супраць савецкіх, так і нямецкіх войскаў, але пры гэтым у першы час супрацоўнічаў з Рэйхам. У той жа час, УПА адказная за здзяйсненне Валынскай разні[60].

Вышэйпералічаныя факты прывялі да таго, што ў Расіі і сярод праціўнікаў Еўрамайдана беспарадкі прадстаўляліся як пранацысцкія, падтрыманыя з Захаду[61]. Апошняе зацвярджэнне пацверджана тым фактам, што фінансуемы з бюджэту ЗША Нацыянальны фонд падтрымкі дэмакратыі заявіў у сваёй справаздачы, што выдадзеныя ім гранты згулялі важную ролю на пачатковым этапе падзей 2013—2014 гадоў[62].

На гэтым фоне асноўным эпіцэнтрам хваляванняў становіцца Крым, Адэса і паўднёвы ўсход Украіны. У гэтых рэгіёнах пераважалі як рускамоўныя украінцы, так і этнічныя рускія, якія, па якія склаліся абставінах, пераважна не падтрымлівалі Еўрамайдан.

Краіны, якія ўвялі санкцыі супраць Расіі ў сувязі з яе дзеяннямі ў адносінах да Украіны[63]:      Краіны ЕС      Іншыя краіны      Рacія

У канцы лютага і пачатку сакавіка ў Крыме спачатку з’яўляюцца расійскія вайскоўцы, якія практычна без ахвяр раззбройваюць украінскую армію, а затым, 16 сакавіка, праводзяць рэферэндум па пытанні далучэння да Расіі. Пры яўцы ў 84,17%[64], 96,57 % прагаласавалі «за»[65]. Ужо 18 сакавіка быў падпісаны Дагавор аб уключэнні Рэспублікі Крым у склад Расійскай Федэрацыі. Ва Украіне і ў большасці сусветнай супольнасці гэтыя соыбтия выклікалі негатыўную рэакцыю. Далучэнне Крыма было ўспрынятая як анексія і акупацыя. Услед за гэтым заходнія краіны наклалі эканамічныя санкцыі супраць краіны, што выклікала аналагічную рэакцыю ад Расіі[66].

Байцы ўзброеных фарміраванняў самаабвешчанай ДНР.

У гэта жа час былі праведзены рэферэндумы аб незалежнасці Данецкай і Луганскай абласцей. У выніку былі абвешчаныя дзве дзяржавы — Данецкая і Луганская народныя рэспублікі. 8 красавіка ўкраінская армія разгортвае ваенную аперацыю супраць сепаратыстаў. У першы паўгода канфлікту поспех быў то ў паўстанцкіх фармаванняў, то ў урадавай арміі. Пазней у Мінску, пры намаганнях шэрагу краін, пачаўся працэс па ўрэгуляванні, у ходзе чаго быў падпісаны шэраг пагадненняў па спыненні агню, адводзе ад лініі фронту цяжкага ўзбраення і абмене палоннымі. Па стане на пачатак 2020 года, канфлікт з’яўляецца «замарожаным», хоць уздоўж лініі судакранання перыядычна адбываюцца баі.

Па сцвярджэнні Украіны[67], на баку апалчэнняў удзельнічаюць расійскія ўзброеныя сілы, хоць сама Расія гэтыя абвінавачваньні абвяргае[68][69].

Падзеі ў Каталоніі[правіць | правіць зыходнік]

На працягу доўгага часу мясцовыя ўлады Каталоніі перыядычна уступалі ў канфрантацыю з уладамі Іспаніі, патрабуючы пашырыць аўтаномію. У прыватнасці, у 2014 годзе ў Каталоніі быў праведзены апытанне аб палітычным будучыні Каталоніі.

У кастрычніку 2017 года ў Каталоніі прайшоў рэферэндум, на якім большасць прагаласавала за выхад са складу Іспаніі. Праз месяц каталонскі парламент прыняў рэзалюцыю аб незалежнасці, але вынікі рэферэндуму афіцыйныя iспанскiя ўлады яе не прызналі. Хутка парламент Каталоніі прызнаў рашэнне іспанскага ўрада аб сваім роспуску і спыніў дзеяннi да правядзення датэрміновых выбараў[70].

У 2019 годзе супраць некаторых палітыкаў, што выступалі за аддзяленне Каталоніі, пачаліся рэпрэсіі. Дзевяці лідарам Каталоніі Вярхоўны суд вынес прысуд па абвінавачванні ў мецяжы, яшчэ траiм выпiсаны штрафы. Самы вялікі туржэны тэрмін атрымаў былы віцэ-прэзідэнт генералітэту Арыёль Жункерас: яго асудзілі на 13 гадоў за падбухторванне да паўстання і растрату[71]. Былы кіраўнік женералiтэта Каталоніі Карлес Пучдэмон, які з 2018 года жыве ў Бельгіі, назваў прысуды варварствам[72].

14 кастрычніка, пасля вынясенне прысудаў Вярхоўнага суда, пачаліся беспарадкі, якія суправаджаліся перакрыццем дарог і чыгуначных шляхоў[73]. Нязгодныя спрабавалі блакаваць работу барселонскага аэрапорта Эль-Прата. Паліцыянты вымушаны былi ўжыць сілу, выкарыстаўшы дубінкі, слёзатачывы газ, вадамёты і гумовыя кулі. Па падліках, толькі ў Барселоне на акцыі пратэсты выйшлі каля 40 тыс. чалавек.

26 лістапада каталонскі парламент Каталоніі прыняў рэзалюцыю, у якой асудзіў прысуд Вярхоўнага суда ў дачыненні да палітыкаў, якія маюць дачыненне да правядзення рэферэндуму аб незалежнасці ў кастрычніку 2017 года. Таксама ён запатрабаваў права галасаваць па пытанні пра самавызначэнне іспанскай аўтаномнай супольнасці, нягледзячы на ​​папярэднія рашэнні Канстытуцыйнага суда[74].

У гэтыж час былі затрыманыя расіянін і ўкраінец ў правінцыі Жырона, калі яны ехалі на Mercedes з беларускімі нумарамі да мяжы Францыі. У сумцы аднаго з іх выявілі гранату М-75 расійскай вытворчасці. У пасольстве Расіі ў Іспаніі заявілі, што мясцовыя ўлады не паведамлялі аб затрыманні. Газета El Pais напісала, што суд Іспаніі пачаў расследаванне дзейнасці дыверсійнай групы ГРУ, якая нібыта дзейнічала ў краіне падчас рэферэндуму аб незалежнасці Каталоніі. Па дадзеных выдання, расследаванне вядзецца ў дачыненні да нейкай групоўкі пад назвай «падраздзяленне 29155», якую разведслужбы шэрагу заходніх краін звязваюць з нібыта дэстабілізацыяй у Еўропе[75]. Кіраўнік МЗС Іспаніі Хасэп Барэль заявіў, што яго расійскі калега Сяргей Лаўроў запэўніў, што нічога не ведае пра меркаваныя спробы РФ пры дапамозе спецслужбаў паўплываць на ўнутрыпалітычныя падзеі ў Каталоніі[76].

5 снежня дэпутат Еўрапейскага парламента Жорзі Каньяс звярнуўся да Еўракамісіі з пытаннем пра тое, якім чынам плануецца аказваць супрацьдзеянне ўмяшанню Расіі ў справы краін ЕС, у тым ліку і ў падзеі ў Каталоніі[77].

Пратэсты ў Беларусі[правіць | правіць зыходнік]

Блізкі ўсход[правіць | правіць зыходнік]

Канфлікты ў Сірыі і Іраку[правіць | правіць зыходнік]

ІД на піку сваёй магутнасці.

У 2011 годзе ЗША вывелі ваенны кантынгент акупаванага імі Ірака, пакінуўшы там толькі некаторых ваенных спецыялістаў і прыватная ваенныя кампаніі. Аднак баявыя дзеянні працягваліся. Адначасова пачалася грамадзянская вайна ў Сірыі. Тады адбыліся баявыя сутыкненні паміж урадавымі сірыйскімі ўзброенымі сіламі прэзідэнта Башара Асада і рознага роду ўзброенымі групоўкамі, вядомымі на Захадзе як «сірыйская апазіцыя» або «Свабодная армія Сірыі». Урад Башара Асада атрымаў дапамогу Расіі, у той час як сірыйская апазіцыя была падтрымана Злучанымі Штатамі і Саудаўскай Аравіяй.

У 20142015 гадах значную частку гэтых краін захапілі баевікі «Ісламскай дзяржавы». Гэта прымусіла летам 14-га года кааліцыю на чале з ЗША вярнуцца ў краіну. Аднак у большасці ўдзел замежных сіл абмяжоўваўся каардынацыяй дзеянняў, авіяпадтрымкай і правядзеннем спецаперацый. Умяшаўся таксама суседні Іран[78]. У верасні 2015 года, пасля запрашэння прэзідэнта Башара Асада, Расія пачала ваенную аперацыю на тэрыторыі Сірыі. Паралельна на cірыйскай тэрыторыі праводзілася аперацыяй саюзнікаў ЗША, якая, акрамя ІД, была таксама накіравана і супраць урадавых сіл. У канцы 2017 года асноўныя сілы баевікоў былі разбітыя[79]. Нягледзячы на ​​паразу і страту кантролю над 99% тэрыторый, ІД працягвала браць на сябе адказнасць за тэракты і нарады[80]. У Сірыі да гэтага часу сітуацыя яшчэ больш была складанай з-за прамых і ўскосных сутыкненняў паміж Турцыяй, Расіяй, Іранам і ЗША, якія змагаюцца за свае інтарэсы ў рэгіёне. Расія імкнецца ўтрымаць лаяльны сабе ўрад у рамках вяртання былога ўплыву СССР, Іран — стаць рэгіянальнай дзяржавай і аб’яднаць увесь ісламскі свет, ЗША — зрынуць урад Асада і перахапіць тут ініцыятыву ў Расіі, Турцыя —ліквідаваць пагрозу ад курдскіх баевікоў і ўзяць пад кантроль былыя валоданне Асманскай імперыі[81].

Іранскі крызіс[правіць | правіць зыходнік]

15 ліпеня 2015 года Іран і краіны «шасцёркі» (ЗША, Францыя, Вялікабрытанія, Германія, Кітай і Расія) дасягнулі пагаднення па іранскай ядзернай праграме ў абмен на адмену санкцый супраць Ірана. Па пагадненні Іран павінен дапусціць інспектараў МАГАТЭ на свае ядзерныя аб’екты, краіны Захаду, у сваю чаргу, будуць пакрокава здымаць з Ірана санкцыі. Пагадненне павінна быць ратыфікавана ўсімі бакамі і адобрана Саветам Бяспекі ААН[82].

У кастрычніку 2017 года прэзідэнт ЗША Д. Трамп заявіў, што больш не будзе завяраць кангрэс у тым, што «Сумесны ўсеабдымны план дзеянняў» адпавядае інтарэсам краіны[83].

8 мая 2018 года Трамп абвясціў аб выхадзе краіны з пагаднення па іранскай ядзернай праграме. Амерыканскі прэзідэнт заявіў, што ЗША валодаюць доказамі таго, што Іран працягвае распрацоўку ядзернай зброі, тым самым парушаючы Сумесны ўсеабдымны план дзеянняў. Таксама ён анансаваў аднаўленне санкцый супраць Тэгерана[84].

8 мая 2019 года (у гадавіну выхаду ЗША з пагаднення) Іран у адказ на дзеянні ЗША, згодна з параграфа 26 СУПД, абвясціў аб першым этапе спынення выканання шэрагу пунктаў ядзернай здзелкі (у частцы, якая тычыцца запасаў узбагачанага ўрану і цяжкай вады). У прыватнасці, Іран перавысіў значэнне запасаў нізкаўзбагачанага ўрану, усталяванае на адзнацы ў 300 кілаграмаў. 7 ліпеня 2019 года Тэгеран абвясціў аб другім этапе скарачэння абавязацельстваў па СУПД. Іран заявіў, што пачынае працэс узбагачэння ўрану на ўзроўні вышэй прадугледжаных ядзернай здзелкай 3,67%[85].

Як вынік гэтага, пачалося нарошчванне амерыкана-брытанскага ваеннага кантынгенту ў Іраку, Афганістане і на Аравійскай паўвостраве.

27 снежня праіранскія апалчэнцы абстралялі амерыканскую базу К-1 у Іраку. Пасля гэтага інцыдэнту амерыканскія ВПС разбамбілі пяць аб’ектаў праіранскай міліцыі «Катаіб Хезбала» ў Сірыі і Іраку, што і паслужыла падставай да нападу шыітаў на дыпмісію. 31 снежня, у адказ на бамбаванні, апалчэнцы атакавалі пасольства ЗША ў Багдадзе. Дональд Трамп усклаў адказнасць за гэта на Іран. 3 студзеня 2020 года ВПС ЗША бамбавалі міжнародны аэрапорт Багдада, падчас чаго загінулі Касем Сулеймані — камандуючы атрадам «Кодс» іранскага Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі і Абу Махдзі Аль-Мухандзіс — камандзір іракскай групоўкі шыіцкіх апалчэнцаў «Сілы народнай мабілізацыі». Абодва былі абвінавачаны ЗША ў арганізaцыі атакі на дыпмісію. 8 студзеня Іран нанёс удар балістычнымі ракетамі па ваенна-паветранай базе Айн аль-Асад і базе ў Эрбілі на поўначы Ірака, дзе размешчаныя амерыканскія войскі. Бамбардзіроўка адбывалася двума хвалямі. За другім разам пацярпела трэцяя база ЗША — Кемп Кук. Адказнасць на сябе ўзяў Іранскі корпус вартавых рэвалюцыі. Адзначаецца, што спачатку былі выпушчаны больш за 10 ракет, а затым каля пяці. Тым часам пад Тэгеранам іранскія СПА памылкова збілі ўкраінскі авіялайнер, прыняўшы яго за амерыканскую крылатую ракету.

Падзеі снежня 2019 і студзеня 2020 года прывялі да надзвычайна напружанай ваенна-палітычнай сітуацыі, якая амаль не перарасла ў буйны ваенны канфлікт. Аднак праз некалькі тыдняў становішча амаль цалкам нармалізавалася.

Ізраільска-палесцінскі канфлікт[правіць | правіць зыходнік]

Канфлікт паміж ізраільцянамі і палесцінцамі пачаўся яшчэ ў 1940-я. Па стане на 2020 год, пад Ізраілем знаходзіцца не толькі прызнаная сусветнай супольнасцю яго тэрыторыя, але і акупаваныя Сектар Газа, Заходні бераг ракі Іардан і Галанскія вышыні. Дыпламатычную і матэрыяльную падтрымку палесцінскім сілам аказваюць Іран, Хезбала і розныя іншыя блізкаўсходнія сілы. Ізраіль карыстаецца дапамогай ЗША.

У 2018 годзе пачаталася кампанія «Вялікі марш вяртання» палесцінцаў на мяжы паміж Сектарам Газа і Ізраілем, арганізаваная рухам ХАМАС. Кампанія была запланавана і працягвалася на працягу шасці тыдняў, з 30 сакавіка 2018 года, гадавіны «дня Зямлі», і да 15 мая 2018 года, 70-ы Дзень Накба[86]. Сотні дэманстрантаў, агульная колькасць якіх склала ад 30 да 50 тысяч чалавек, пачынаючы з 30 сакавіка, уступалі ў сутычкі з вайскоўцамі Арміі абароны Ізраіля ля раздзяляльнага бар’еры на мяжы, закідваючы іх камянямі і бутэлькамі з запальнай сумессю і спрабуючы пашкодзіць загароды падпаленымі покрыўкамі. У адказ арміяй былі ўжытыя вадамёты і іншыя сродкі для разгону дэманстрацый, а ў шэрагу выпадкаў — і агонь на паразу, што прывяло да дзесяткаў чалавечых ахвяр сярод удзельнікаў маршу[87][88][89][90].

28 студзеня 2020 года на сайце Белага дома апублікаваны так званы «План ЗША па блізкаўсходнім урэгуляванні». Бачанне таго, як палепшыць жыццё палесцінцаў і ізраільцян» быў прэзентаваны ў Вашынгтоне прэзідэнтам Трампам ў прысутнасці прэм’ер-міністра Ізраіля Біньяміна Нетаньяху[91]. Аднак план распрацоўваўся без удзелу палесцінцаў і шмат у чым саступаў Ізраілю, што выклікала рэзкае абурэнне з боку кіраўніцтва Дзяржавы Палесціна i ісламскіх рухаў[92][93][94].

15 верасня ў Вашынгтоне заключаны ізраільска-эмірацкі і бахрэйнска-ізраільскі мірныя дагаворы. У міжнароднай супольнасці пагадненне было ўспрынята неадназначна. Іншыя манархіі рэгіёну, а таксама саюзнікі ЗША падтрымалі нармалізацыю адносін паміж краінамі[95][96]. Іран, Турцыя, Дзяржава Палесціна і іх саюзнікі раскрытыкавалі дакумент, паколькі ён пагражаў інтарэсам палесцінскіх арабаў[97][98].

6 мая 2021 года пачаліся сутыкненні паміж палесцінскімі дэманстрантамі і ізраільскай паліцыяй з-за запланаванага рашэння Вярхоўнага суда Ізраіля аб высяленні палесцінцаў у Шэйх-Джаррах, раёне Усходняга Іерусаліма. У ходзе сутыкненняў, супадальных са святамі Лейлат аль-Кадр і Днём Іерусаліма, паранены больш за 300 чалавек, у асноўным палесцінскія мірныя жыхары[99]. Атакі выклікалі міжнароднае асуджэнне і прывялі да адтэрміноўкі рашэння Вярхоўнага суда на 30 дзён, паколькі генеральны пракурор Ізраіля Авіхай Мандэльбліт імкнуўся знізіць напружанасць[100].

Вайна ў Емене[правіць | правіць зыходнік]

У пачатку 2004 г. адбылося паўстанне шыітаў на поўначы краіны з мэтай аднаўлення тэакратычнай манархіі, якая была ў Паўночным Емене да вайсковага перавароту 1962 г., а таксама супраць палітычнага хаўрусу Емена са Злучанымі Штатамі[101]. У 2009 г. распачаліся баявыя дзеянні паміж шыітамі і ўрадавымі войскамі Емена і Саудаўскай Аравіі. Кіраўніцтва Емена абгрунтавала ўварванне Саудаўскай Арабіі смерцю двух памежнікаў, забітых паўстанцамі. У 2010 г. было заключана перамір'е, але на наступны год сітуацыя пачала пагаршацца: сутыкненні паміж шыітамі і сунітамі аднавіліся. На тэрыторыі Емена чынна распачала дзеянні «Аль-Каіда». У 2014 годзе, не без ўдзел Ірана[102], у краіне ўспыхнула наймагутнае паўстанне супраць дзейных уладаў. Каб дапамогу свецкай рэспубліканскаму ўраду Абд Рабу Мансур аль-Хадзі, Саудаўская Аравія збірае кааліцыю і ўрываецца ў Емен[103]. Саудзіты таксама спрабавалі не дапусціць прыходу да ўлады праіранскага руху «Ансар Алах», больш вядомага як «Хусіты». Адначасова абвастраецца праблема з ісламістамі і паўднёваеменскімі сепаратыстамі, якія знаходзяцца пад пачаткам Паўднёвага Пераходнага Савета і атрымліваюць заступніцтва ад ААЭ[104][105].

Усходняя Азія[правіць | правіць зыходнік]

Карэйскі крызіс[правіць | правіць зыходнік]

У 20172018 гг. на Карэйскім паўвостраве адбыўся палітычны крызіс. Ён стаў вынікам ўдасканалення КНДР свайго патэнцыялу ў галіне ядзернай зброі і ракетных тэхналогій, што ўзмацніла напружанасць у адносінах са Злучанымі Штатамі і іх саюзнікамі. У гэтым годзе Паўночная Карэя паспяхова правяла серыю выпрабаванняў міжкантынентальных балістычных ракет (МБР), стварыла вадародную бомбу і атрымала магчымасць дастаўкі ядзерных боегаловак да тэрыторыі ЗША.

Сітуацыя балансавала на мяжы буйнамаштабнага канфлікту, чаму сведчылі якія гучалі пагрозы нападу на ЗША і іх саюзнікаў з боку ўрада КНДР, а таксама заявы амерыканскага боку аб гатоўнасці знішчыць Паўночную Карэю.

Сітуацыя нармалізавалася ў красавіку 2018 года, пасля саміту лідараў Паўночнай і Паўднёвай Карэяй у памежным пункце перамоваў Пханмунджом.

Памежныя канфлікты Індыі[правіць | правіць зыходнік]

У новай Халоднай вайне Індыя займае розныя пазіцыі з прычыны яе няпростага становішча. Яна адначасова супрацоўнічае з Масквой і Вашынгтонам, але пры гэтым знаходзіцца ў канфлікце з Кітаем і Пакістанам, якія хоць і знаходзяцца ў розных лагерпях, але з'яўляюцца практычна стратэгічнымі саюзьнікамі. Так, у 2019 годзе адбыліся прыгранічныя сутыкненні паміж узброенымі сіламі Iндыі і Пакістана ў Кашміры. Гэты рэгіён з'яўляецца спрэчным паміж дзвюма краінамі[106]. У 2020 годзе меліся ўзброеныя сутыкненні паміж Індыяй і КНР вакол спрэчнага рэгіёну Аксайчын[107].

Паўднёвая і Паўночная Амерыка[правіць | правіць зыходнік]

Калумбійскі канфлікт[правіць | правіць зыходнік]

Калумбійскі канфлікт пачаўся прыкладна ў 1964 годзе і з’яўляецца асіметрычнай вайной нізкай інтэнсіўнасці паміж калумбійскім урадам, ваенізаванымі групамі, злачыннымі сіндыкатамі і левымі партызанамі, такімі як Рэвалюцыйныя ўзброеныя сілы Калумбіі — Армія народа і Армія нацыянальнага вызвалення, якія змагаюцца адзін за адным, каб узмацніць свой уплыў на тэрыторыі Калумбіі. У вайне ўскосна ўдзельнічаюць альбо ўдзельнічалі Венесуэла[108][109][110][111], Эквадор[112][113], Куба і Беларусь[114], якія падтрымліваюць левых партызан у барацьбе з уладамі, што знаходзяцца пад амерыканскім пратэктаратам[115]. Непасрэдная цікавасць венесуэльскага боку крыецца ў адрозненні эканамічных і палітычных сістэм, ідэалагічнай супрацьстаянні левых і правых, супрацоўніцтве калумбійцаў з апазіцыяй і барацьбе з уплывам ЗША, які ёсць у суседняй краіне[116].

Венесуэльскі крызіc[правіць | правіць зыходнік]

У студзені 2019 года зацягнутая палітычны крызіс у Венесуэле перайшоў у больш вострую фазу — у выніку дзеянняў апазіцыі, інсьпіраваных амерыканскай адміністрацыяй[117], у краіне ўзніклі два цэнтра ўлады. Спікер апазіцыйнай Нацыянальнай асамблеі Хуан Гуайдо на фоне шматтысячных мітынгаў пратэсту, якія пачаліся пасля інаўгурацыі Нікаласа Мадура на другі прэзідэнцкі тэрмін, абвясціў сябе выконваючым абавязкі прэзідэнта[118]. Сам дзеючы прэзідэнт заявіў, што застанецца на сваёй пасадзе да заканчэння пакладзенага яму тэрміну ў 2025 годзе.

Падзеі ў Венесуэле справакавалі абвастрэнне чарговага супрацьстаяння Расіі і ЗША, якія абвінавацілі адзін аднаго ў спробах ўмяшання ў сітуацыю[119].

Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп літаральна праз лічаныя хвіліны пасля сімвалічнай прысягі Гуайдо прызнаў яго в. а. кіраўніка дзяржавы. Нікаласа Мадура Трамп назваў «нелегітымным» лідарам, заявіўшы, што будзе «працягваць выкарыстоўваць увесь дыпламатычны і эканамічную вагу ЗША для таго, каб змагацца за аднаўленне венесуэльскай дэмакратыі»[120]; у адказ Мадура разарваў дыпламатычныя адносіны з ЗША[121].

Адміністрацыя ЗША неадкладна пачала стварэнне шырокай міжнароднай кааліцыі па змене рэжыму ў Каракасе[122]. ЗША заявілі, што гатовыя рэзка ўзмацніць жорсткасць санкцыі супраць Венесуэлы, а таксама «разгледзяць усе варыянты дзеянняў», калі ўлады Венесуэлы прыменяць сілу супраць апазіцыі[123].

Улады Венесуэлы 3 мая 2020 года захапілі групу наймітаў, якія збіраліся зладзіць у краіне пераварот. Паводле інфармацыі міністэрства ўнутраных спраў Венесуэлы, яны прыбылі з Вялікабрытаніі на хуткасных катарах. Восем з іх былі забітыя, а 13 — затрыманыя. Прэзідэнт Венесуэлы Нікалас Мадура заявіў, што найміты збіраліся яго забіць. Паводле яго слоў, яны праходзілі падрыхтоўку ў Калумбіі, іх фінансавалі калумбійскія і амерыканскія ўлады. Калумбія і ЗША абверглі гэтыя абвінавачванні[124].

Пратэсты ў ЗША[правіць | правіць зыходнік]

Праваахоўнікі спрабуюць разагнаць дэманстрантаў у Сіэтле, 25 ліпеня. Тут пратэстоўцы выкарыстоўваюць парасоны як шчыты ад дубінак і гранат са слёзатачывым газам.

У маі 2020 года ЗША ахапілі беспарадкі, што былі выкліканы чарговым інцыдэнтам, калі ад дзеянняў белага паліцэйскага загінуў злачынец-афраамерыканец. Усяго ў пратэстных акцыях прынялі ўдзел 15—26 мільёнаў чалавек, закрануўшы 2000 гарадоў як у Амерыцы, так і ў 60 іншых дзяржавах, што робіць гэтую хвалю беспарадкаў самай буйнай у гісторыі Злучаных Штатах. Акрамя мірных акцый мітынгі суправаджаюцца нападамі на сілавікоў, актамі рабаванняў і марадзёрства, якія прывялі да ўводу ў некаторых рэгіёнах каменданцкай гадзіны і мабілізацыі ў дапамогу паліцыі Нацыянальнай гвардыі (рэзервовага кампанента Узброеных сіл). Адначасова на вуліцы выйшлі праціўнікі апазіцыі і грамадзяне, якія спрабавалі абаранніцца ад злачыннасці, што ўзрасла на фоне пратэстаў. Як і ў некаторых іншых выпадках, тут падымалася тэма расізму і паліцкага гвалту. Аднак таксама вялікую ролю адыгралі эканамічныя цяжкасці і ўнутрыпалітычная барацьба напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў.

На фоне масавых беспарадкаў і пратэстаў ажывіліся рухі за правы розных меншасцяў, якія ў апошнія гады набылі экстрэмісцкі характар, у тым ліку актывісты ад прадстаўнікоў нетрадыцыйнай сэксуальнай арыентацыі і негроіднай расы. Адзначалася, што іх ідэалогія ў апошнія гады змянілася з барацьбы за роўнасць і талерантнасць да зваротнай і часам гвалтоўнай дыскрымінацыі, стаўшы значна радыкальнай. Падчас пратэстаў з’явіліся патрабаванні па пашырэнні ільгот, завышэнні ацэнак і адтэрміноўцы экзаменаў для афраамерыканцаў у ВНУ ЗША. Адсюль пачалася кампанія нападаў на помнікі дзеячаў, якія так ці інакш звязаныя з рабствам і эксплуатацыяй чарнаскурых, а таксама агрэсіўная рэакцыя часткі актывістаў на лозунг «Усе жыцця важныя» замест «Жыцця чорных важныя»[125][126][127][128].

Былы саветнік па нацыянальнай бяспецы ў адміністрацыі экс-прэзідэнта ЗША Барака Абамы Сьюзан Райс у эфіры CNN выказала здагадку, што да беспарадкаў падчас акцый пратэсту можа быць датычная «расійская фабрыка троляў», ад чым перадае Fox News[129]. 1 чэрвеня прэс-сакратар прэзідэнта РФ Дзмітрый Пяскоў заявіў, што якія-небудзь інсінуацыі па прычынах масавых беспарадкаў у ЗША з’яўляюцца няправільнымі і памылковымі[130]. Тады жа пасол ЗША у Зімбабвэ быў выкліканы на размову з ўрадам краіны з-за выказвання дзеючага саветніка па нацбяспецы Роберта О’Браена. Той заявіў, што гэтая афрыканская дзяржава можа быць датычна да масавых беспарадкаў[131].

Інфармацыйны аспект[правіць | правіць зыходнік]

Асаблівасцю Другой халоднай вайны з’яўляецца яе ярка выражаны інфармацыйны аспект[4]. У адрозненні ад халоднай вайны XX стагоддзя інфармацыя стала больш шырока даступная, галоўным чынам дзякуючы Інтэрнэту, калі з’явілася магчымасць карыстацца альтэрнатыўнымі крыніцамі і меркаваннямі, што зрабіла прапаганду больш майстэрскай[132]. Узнікла патрэба не хаваць свае праблемы і паразы, а менавіта прызнаваць і тлумачыць для ўласнага насельніцтва[133]. Пры гэтым, колькасць неправеранай і няслушнай інфармацыі не толькі не скарацілася, але і ўзрасла[132].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Dmitri Trenin Welcome to Cold War II. Graham Holdings (4 сакавіка 2014). Праверана 4 лютага 2015.
  2. As Cold War II Looms, Washington Courts Nationalist, Rightwing, Catholic, Xenophobic Poland, Huffington Post, 15 October 2015.
  3. Simon Tisdall The new cold war: are we going back to the bad old days?. Guardian News and Media Limited (19 лістапада 2014). Праверана 4 лютага 2015.
  4. 4,0 4,1 Philip N. Howard Social media and the new Cold War. Reuters Commentary Wire (1 жніўня 2012). Праверана 2 жніўня 2016.
  5. Cold war 2.0: how Russia and the west reheated a historic struggle (28 October 2016). Праверана 24 кастрычніка 2016.
  6. Eve Conant Is the Cold War Back?. National Geographic Society (12 верасня 2014). Праверана 4 лютага 2015.
  7. Проханов А. А., Глазьев С. Ю. Холодная война 2.0. Стратегия русской победы. — М.: Книжный мир, 2015. — 384 с. ISBN 978-5-8041-0745-2.
  8. A New Cold War, Yes. But It's With China, Not Russia. Праверана 16 красавіка 2016.
  9. Edwards, Paul N. (1996). "Computers and Politics in Cold War II". The Closed World: Computers and the Politics of Discourse in Cold War America. Massachusetts Institute of Technology. p. 276. ISBN 9780262550284. https://books.google.com/books?id=LkJgQOR4s4oC&lpg=PA275&dq=%22cold%20war%20ii%22&pg=PA276#v=onepage&q=%22cold%20war%20ii%22&f=false. Retrieved on 20 January 2017. 
  10. Про Заяву Верховної Ради України «Про визнання Україною юрисдикції Міжнародного кримінального суду щодо скоєння злочинів проти людяності та воєнних злочинів вищими посадовими особами Російської Федерації та керівниками терористичних організацій „ДНР“ та „ЛНР“, які призвели до особливо тяжких наслідків та масового вбивства українських громадян»
  11. НАТО спешно отстраивает новые базы в Прибалтике
  12. НАТО спешно отстраивает новые базы в Прибалтике
  13. U.S. Weaponry Is Turning Syria Into Proxy War With Russia , The New York Times (12 October 2015). Праверана 14 кастрычніка 2015.
  14. U.S., Russia escalate involvement in Syria , CNN (13 October 2015). Праверана 17 кастрычніка 2015.
  15. Untangling the Overlapping Conflicts in the Syrian War , The New York Times (18 October 2015). Праверана 19 кастрычніка 2015.
  16. Russia accused of clandestine funding of European parties as US conducts major review of Vladimir Putin's strategy / Exclusive: UK warns of "new Cold War" as Kremlin seeks to divide and rule in Europe (16 January 2016). Праверана 17 студзеня 2016.
  17. Russian PM Medvedev says new cold war is on. BBC. Праверана 13 лютага 2016.
  18. Foreign Minister Sergey Lavrov’s remarks and answers to questions at a meeting with students and faculty at MGIMO University, Moscow, September 1, 2016 (1 September 2016). Праверана 8 верасня 2016.
  19. World entering era 'more dangerous than Cold War′ as Russian power grows, former MI6 boss warns (12 October 2016). Праверана 28 кастрычніка 2016.
  20. Russia, US move past Cold War to unpredictable confrontation (18 October 2016). Праверана 28 кастрычніка 2016.
  21. Генсек ООН объявил о начале новой холодной войны‍. РИА Новости (23 красавіка 2018).
  22. Ответ МИДа ошарашил дипломата США: “Ваша гегемония осталась в 90-х…”
  23. Ершов Б.А. Последствия распада СССР / Б.А. Ершов, Е.В. Зименкова // Международный журнал гуманитарных и естественных наук. — 2016. — №3. — С. 20-22.
  24. Российско-американские отношения в 1992—1996 годах. Справка // РИА Новости, 04.04.2011
  25. Реакция России на предстоящую военную операцию НАТО оказалась беспрецедентно резкой Архівавана 4 сакавіка 2016 года. Gazeta.ru, 24 марта 1999.
  26. Трынаццатая гадавіна страшнай трагедыі // Андрэй Нікалаенка, Белтэлерадыёкампанія, 11 верасня 2014
  27. Война в Ираке: цели и результаты кампании // Ірына Сатарава, Аргументы и факты, 19 сакавіка 2013
  28. ВЛАДИМИР ПУТИН: ВОЙНА В ИРАКЕ - ПОЛИТИЧЕСКАЯ ОШИБКА // Независимая газета, 21 марта 2003
  29. Война в Чечне – черная страница в истории России
  30. Грузино-южноосетинский конфликт
  31. Экономическое развитие КНР в 90-е гг.
  32. Новая империя: зачем Китай в XXI веке «колонизирует» Африку // Недвижимость Onliner, 14 августа 2018
  33. Кто кого: Китай или США?
  34. Социально-демографический анализ Арабской весны
  35. Густерин П. В. Затяжная «весна» Арабского Востока
  36. Выступление и дискуссия на Мюнхенской конференции по вопросам политики безопасности , kremlin.ru (2007-02-10). Праверана 18 снежня 2017.
  37. U.S. and other powers kick Russia out of G8 , CNN (25 March 2014). Праверана 7 жніўня 2014.
  38. Johanna Granville, «The Folly of Playing High-Stakes Poker with Putin: More to Lose than Gain over Ukraine.» 8 May 2014.
  39. Названа задача законопроекта о защите интернета в РФ от внешних угроз
  40. Защита от внешних угроз. Зачем в России создают устойчивый интернет
  41. Власти обещают не допустить прекращения работы авиакомпаний из-за переноса серверов в Россию
  42. Роскомнадзор потребовал от VPN-сервисов подключиться к ФГИС
  43. Дзяржсакратар ЗША абвясьціў пра выхад з ракетнай дамовы з Расеяй, Радыё Свабода, 1-02-2019
  44. ЗША выходзяць з Дамовы аб ракетах сярэдняй дальнасці, уцягваюць Расію ў гонку ўзбраенняў, Наша Ніва, 21-10-2018
  45. Gelernter, David Welcome To Cold War II (3 красавіка 2009).
  46. Jagannathan, Raghavan Is the Cold War really over? Well, Cold War II is here (24 жніўня 2011).
  47. Kapila, Subhash United States Cannot Afford Two Concurrent Cold Wars – Analysis (25 лютага 2016). (Click here for original publication)
  48. US v China: is this the new cold war?. Праверана 16 красавіка 2016.
  49. US v China: is this the new cold war?. Праверана 16 красавіка 2016.
  50. Kor Kian Beng China warming to new Cold War? (22 жніўня 2016).
  51. Уряд прийняв розпорядження про призупинення процесу підготовки до укладання Угоди про асоціацію з ЄС (укр.) . Урядовий портал. Праверана 21 лістапада 2013.
  52. Азаров відмовився від Угоди про асоціацію з ЄС (укр.) . Українська правда. Праверана 21 лістапада 2013.
  53. Противники приостановки евроинтеграции Украины вышли на улицы Киева // Newsru.com, 22.11.2013 http://www.newsru.com/world/22nov2013/ukr.html
  54. ГПУ: низці осіб повідомили про підозру в убивстві правоохоронців під час Євромайдану // Радiо Свобода, 12 лютого 2018
  55. Під час протистоянь на Майдані загинуло 17 силовиків, - Москаль — Еспресо.TV, 21 травня 2014
  56. Участники Евромайдана собираются жить в захваченной КГГА — Новости Киева на 1+1 — ТСН.ua.
  57. Украинский раскол
  58. Экс-охранник рассказал, как Януковича в феврале-2014 вывозили в Крым
  59. Дело № АКПИ14-1292С (руск.) . Верховный Суд Российской Федерации (17 лістапада 2014). Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2015.
  60. Ґжеґож Мотика, Антипольська акція ОУН-УПА, Український Альманах 2003. — Варшава, 2003
  61. Срок за фото Брежнева. Как на Украине построили фашизм и не заметили этого // Андрей Сидорчик, Аргументы и факты, 18 ноября 2020
  62. [1][2]
  63. Крыніцы, на падставе якіх была створана карта, гл. у апісанні малюнка
  64. Crimea Votes to Secede From Ukraine as Russian Troops Keep Watch // The New York Times, 17.03.2014
  65. Сайт «Общекрымский референдум»
  66. Шесть лет санкций против России. Главное // РБК, 31 янв 2020
  67. Paul Roderick Gregory International Criminal Court: Russia's Invasion Of Ukraine Is A 'Crime,' Not A Civil War (англ.) . Праверана 6 ліпеня 2020.
  68. Заявление МИД России по событиям на Украине на сайте МИД России, 29.08.2014
  69. Песков: не стоит преувеличивать влияние Путина на ополченцев Донбасса Архіўная копія ад 1 кастрычніка 2015 на Wayback Machine :: РосБизнесКонсалтинг
  70. Парламент Каталонии признал решение испанских властей о своем роспуске , Газета.Ru . Праверана 30 кастрычніка 2017.
  71. Более 70 полицейских пострадали во время акций протеста в Каталонии
  72. Третий день в Барселоне бушуют беспорядки из-за приговоров каталонским лидерам // Tut.by, 16 октября 2019
  73. В испанском МВД прокомментировали беспорядки в Каталонии // РИА Новости, 19 октября 2019
  74. [3]
  75. В Испании задержали россиянина и украинца по делу о влиянии ГРУ на референдум в Каталонии — El Mundo // The Insider, 24 ноября 2019
  76. Лавров заявил, что ничего не знает о якобы вмешательстве России в дела Каталонии // Интерфакс, 23 ноября 2019
  77. «Скрыть беспомощность»: как в ЕП подняли вопрос о «российском вмешательстве» в Каталонии // RT, 5 декабря 2019
  78. https://youtu.ru/tQPQ0sod71A
  79. В Сирии празднуют победу над запрещенной группировкой ИГИЛ (7 снежня 2017). Праверана 18 снежня 2017.
  80. Почему Ирак отторг демократию по-американски (руск.) . vz.ru. Праверана 18 студзеня 2019.
  81. Сирийский конфликт: чего хотят США, Россия, Турция и Иран?
  82. Достигнуто соглашение по ядерной программе Ирана (руск.) . В мире. Русская служба Би-би-си (14 ліпеня 2015). Праверана 15 ліпеня 2015.
  83. Трамп отказался одобрить ядерную сделку с Ираном BBC
  84. Трамп объявил о выходе США из сделки по Ирану (руск.) . Корреспондент (8 мая 2018). Праверана 8 мая 2018.
  85. В Иране назвали условие возвращения к обязательствам по СВПД (2019-07-07). Праверана 11 ліпеня 2019.
  86. Gaza: Refugees call for right of return in mass protests // Al-Jazeera
  87. «Великий марш возвращения»: шесть палестинцев погибли в ходе массовых протестов на границе сектора Газа. RT (30 сакавіка 2018). Праверана 8 красавіка 2018.
  88. Марш возвращения вывел тысячи палестинцев на кровопролитный бой с Израилем. РИА Новости (30 сакавіка 2018). Праверана 8 красавіка 2018.
  89. Josef Federman, Gaza violence is latest salvo in war of narratives (англ.) . Associated Press / The Telegraph (6 красавіка 2018). Праверана 9 красавіка 2018.
  90. David Wainer, Michael Arnold and Saud Abu Ramadan Palestinians Clash With Israeli Troops for Second Week in Gaza (англ.) . bloomberg.com (7 красавіка 2018).
  91. Белый дом опубликовал предложения по "сделке века" на Ближнем Востоке (руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  92. Аббас назвал заговором план Трампа по ближневосточному урегулированию. ТАСС. Праверана 29 студзеня 2020.
  93. ХАМАС: "сделка века" Трампа нарушает международное право (руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  94. ХАМАС призвал палестинские движения сплотиться против "сделки века" (руск.) . РИА Новости (28 студзеня 2020). Праверана 29 студзеня 2020.
  95. Нормализация отношений Израиля и Бахрейна. Реакции ОАЭ, Египта и ПА, NEWSru.co.il
  96. Оман поддержал мирный договор между Израилем и Бахрейном, NEWSru.co.il
  97. Рамалла отзывает посла из Бахрейна, Турция осуждает мирный договор, NEWSru.co.il
  98. Иран: Бахрейн стал соучастником преступлений сионистского режима, NEWSru.co.il
  99. Ben Zion More than 300 Palestinians hurt in Jerusalem holy site clash (10 мая 2021).
  100. Kingsley. Israeli Court Delays Expulsion of Palestinian Families in East Jerusalem (en-US) (2021-05-09). Праверана 10 мая 2021.
  101. Густерин П. В. Йеменская республика и её города. М., 2006, с. 57.
  102. Iranian support seen crucial for Yemen's Houthis , Reuters (15 December 2014). Праверана 19 лютага 2015.
  103. Пять лет войны в Йемене: Удастся ли саудитам найти выход из противостояния
  104. Бойня в Йемене ведет к мировой войне | Колокол России
  105. Сателлиты ОАЭ захватили контролируемую властями провинцию в Йемене | NEWSru.co.il
  106. India Hits Main Jaish Camp In Balakot, "Non-Military" Strike: Government. NDTV.com.
  107. Война из-за «Белого оврага»: как Индия и Китай готовятся к схватке
  108. Venezuela's relations with terrorism and FARC exposed. Infovenezuela.org. Архівавана з першакрыніцы 17 лютага 2015. Праверана 14 кастрычніка 2014.
  109. Martinez, Michael. Study: Colombian rebels were willing to kill for Venezuela's Chavez , CNN (May 10, 2011). Праверана 21 красавіка 2014.
  110. Colombia: Chavez funding FARC rebels , USA Today (March 4, 2008). Праверана 21 красавіка 2014.
  111. Padgett, Tim. Chávez and the Cash-Filled Suitcase , TIME (September 3, 2008). Праверана 28 сакавіка 2014.
  112. Эквадор отвергает обвинения Колумбии в поставках оружия для колумбийских партизанРИА Новости, 1 октября 2003
  113. “Es evidente que Correa tuvo vínculos con las Farc” — elespectador, 1 марта 2009
  114. Венесуэла собиралась поставлять колумбийским повстанцам белорусское оружиеКомсомольская правда, 4 февраля 2015
  115. Priest, Dana. Covert action in Colombia: U.S. intelligence, GPS bomb kits help Latin American nation cripple rebel forces , The Washington Post (2013-12-21). Праверана 30 снежня 2013.
  116. ВЕНЕСУЭЛА vs КОЛУМБИЯ ⭐ Кто сильнее? СРАВНЕНИЕ АРМИЙ⭐ Fuerza Armada Bolivariana, Ejército Colombiano] // Army Blog, Youtube, 5 апреля 2020
  117. WSJ узнала о старте «секретного плана» Гуаидо после звонка из Вашингтона // РБК, 26.01.2019
  118. Военные не поддержали переворот в Венесуэле. Россия встала на сторону Николаса Мадуро // «Коммерсантъ» от 24.01.2019
  119. «Развитие кризиса в Венесуэле диктуется не имеющим тормозов грубым внешним воздействием». Глава латиноамериканского департамента МИД РФ о различиях политики Москвы и Вашингтона // Газета «Коммерсантъ» от 24.01.2019
  120. «Лидер оппозиции Венесуэлы объявил себя президентом. Его признал Трамп» // Би-би-си, 24.01.2019
  121. Помпео: США сделают все для безопасности своих дипломатов в Венесуэле // РИА, 25 янв 2019
  122. «Venezuela crisis: Guaidó hints at 'amnesty' for Maduro», BBC. 25.01.2019
  123. В Венесуэле удвоилось число президентов. Лидер оппозиции Хуан Гуаидо при поддержке США объявил себя главой // Газета «Коммерсантъ» № 12 от 24.01.2019
  124. «Они играли в Рэмбо» Ветеран американского спецназа попытался устроить переворот в Венесуэле
  125. В США белую девушку убили за слова «все жизни важны // Комсомольская правда, 13 июля 2020
  126. В США требуют квот для афроамериканцев в высших учебных заведениях
  127. Погромы на Западе превращаются в революцию двоечников
  128. В США набирает обороты движение, требующее признать потомков рабов отдельной нацией
  129. Белый дом заподозрил Россию и Китай в причастности к беспорядкам в США. Праверана 1 чэрвеня 2020.
  130. https://iz.ru/1018207/2020-06-01/peskov-prokommentiroval-zaiavleniia-o-prichastnosti-rf-k-protestam-v-ssha?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile
  131. Zimbabwe summons US envoy over White House adviser’s comment (1 June 2020). Праверана 1 чэрвеня 2020.
  132. 132,0 132,1 https://youtu.ru/syL9S89pgdw
  133. https://youtu.ru/h2NF-5Ec9Mc, https://youtu.ru/SExH7IPIEJY

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]