Самалі

Федэратыўная Рэспубліка Самалі
Федэратыўная Рэспубліка Самалі
	Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ; جمهورية الصومال الفدرالية
Сцяг	Герб
	Гімн: «Qolobaa Calankeed»
Дата незалежнасці	1 ліпеня 1960 (ад Вялікабрытаніі, Італіі)
Афіцыйныя мовы	самалійская, арабская
Сталіца	Магадыша
Найбуйнейшыя гарады	Магадыша
Форма кіравання	федэратыўная парламенцкая рэспубліка
Прэзідэнт ; Прэм'ер-міністр	Хасан Шэйх Махмуд ; Абдзі Фарах Шырдон
	Тэрыторыя
• Агулам	637,657 км² (44-я ў свеце)
	Насельніцтва Самалі
• Ацэнка (2012)	10,085,638 чал. (86-я)
• Шчыльнасць	16,12 чал./км² (199-е месца)
	ВУП (ППЗ)
• разам (2010)	5,896 млрд дол. (163-е месца)
• На душу насельніцтва	600 дол. (224-е месца)
Назвы жыхароў	самалійцы
Валюта	самалійскі шылінг
Інтэрнэт-дамен	.so
Код ISO	SO
Код МАК	SOM
Тэлефонны код	+252
Часавы пояс	+3
Аўтамабільны рух	справа[d]
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Самалі́ (самал.: Soomaaliya, араб. الصومال‎) — краіна ва ўсходняй частцы Афрыкі, размешчана на Самалійскім паўвостраве. Мае выхад да Індыйскага акіяну. На паўночным захадзе мяжуе з Джыбуці, на захадзе з Эфіопіяй, на паўднёвым захадзе з Кеніяй.

У выніку грамадзянскай вайны паўночная частка краіны ў 1991 абвясціла незалежнасць пад назвай Самаліленд, іншая частка аддзялілася пад назвай Пунтленд. На тэрыторыю Самалі былі ўведзены замежныя міратворчыя сілы.

Гісторыя

Чалавек насяляе тэрыторыю сучаснага Самалі з часоў палеаліту. З VII ст. да н.э. Самалі ў зоне ўплыву араба-мусульманскай цывілізацыі, паступова тут пашыраўся іслам. На ўзбярэжжы ўзніклі буйныя гарады Барбара, Магадыша, Бараўэ, Марка і інш. Унутраныя раёны насялялі шматлікія плямёны самалі, якія не мелі ўстойлівых дзяржаўных утварэнняў. З канца XV ст. ў Самалі праніклі партугальцы, якія падпарадкавалі прыбярэжныя гарады. У XVII ст. іх выгналі туркі, якія сталі кантраляваць гарады на поўначы Самалі; поўдзень Самалі ўвайшоў у сферу ўплыву Амана. У выніку каланіяльнай экспансіі ў канцы XIX ст. тэрыторыя рассялення самалійскіх плямён падзелена на некалькі частак: паўночныя раёны адышлі да Вялікабрытаніі як пратэктарат Самалілэнд, паўднёвыя і ўсходнія — да Італіі як Італьянскае Самалі, заходнія раёны (Агадэн) — Эфіопіі. У 2-ю сусветную вайну Італьянскае Самалі ў 1941 г. акупіравана брытанскай арміяй. У 1949 г. ААН перадала былое Італьянскае Самалі пад апеку Італіі на 10 гадоў. 21 чэрвеня 1960 г. абвешчана незалежнасць Самалілэнда, 1 ліпеня 1960 г. — Італьянскага Самалі; у той жа дзень абое Самалі аб'яднаны ў адзіную Самалійскую Рэспубліку. Унутранае становішча дзяржавы было нестабільнае. Пасля забойства першага прэзідэнта А.А.Шэрмарка (1969 г.) уладу захапілі ваенныя пад кіраўніцтвам генерала М.С.Барэ, які ўзначаліў Вярхоўны рэвалюцыйны савет; была абвешчана Самалійская Дэмакратычная Рэспубліка. Урад Барэ абвясціў курс на пабудову сацыялізму: нацыяналізаваны банкі, буйныя прадпрыемствы, праведзены іншыя захады сацыялістычнага характару, наладжаны цесныя сувязі з СССР. Адзінай дазволенай партыяй стала створаная ў 1976 г. Самалійская рэвалюцыйная сацыялістычная партыя пад кіраўніцтвам Барэ. Вайна 1977—1978 гг. з Эфіопіяй за правінцыю Агадэн, у якой СССР падтрымаў Эфіопію, прывяла да разрыву з СССР і пераарыентацыі Самалі на ЗША.

Пагаршэнне эканамічнага становішча Самалі разам з абвастрэннем міжпляменных супярэчнасцей прывяло ў канцы 1980-х г. да ўзброеных выступленняў супраць рэжыму Барэ, які ў 1991 г. быў вымушаны пакінуць краіну. Самалі стала арэнай барацьбы ўзброеных груповак (Самалійскі нацыянальны альянс, Самалійскі альянс выратавання і інш.) за ўладу.

Геаграфія

Зноскі

Спасылкі

На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Самалі