Самалі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Федэратыўная Рэспубліка Самалі
Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya
جمهورية الصومال الفدرالية
Flag of Somalia.svg Герб Самалі
Сцяг Самалі Герб Самалі
Location Somalia AU Africa.svg
Гімн: «Qolobaa Calankeed»
Дата незалежнасці 1 ліпеня 1960 (ад Вялікабрытаніі, Італіі)
Афіцыйныя мовы cамалійская, арабская
Сталіца Магадыша
Найбуйнейшыя гарады Магадыша
Форма кіравання федэратыўная парламенцкая рэспубліка
Прэзідэнт
Прэм'ер-міністр
Хасан Шэйх Махмуд
Абдзі Фарах Шырдон
Плошча
• Усяго
44-я ў свеце
637.657 км²
Насельніцтва
• Ацэнка (2012)
Шчыльнасць

10.085.638 чал. (86-я)
16,12 чал./км²  (199-я)
ВУП (ППЗ)
  • Разам (2010)
  • На душу насельніцтва

$5,896 млрд  (163-ы)
$600  (224-ы)
Этнахаронім cамалійцы
Валюта самалійскі шылінг
Інтэрнэт-дамен .so
Код ISO SO
Тэлефонны код +252
Часавыя паясы +3

Самалі́ (самал.: Soomaaliya, араб. الصومال‎‎) — краіна ва ўсходняй частцы Афрыкі, размешчана на Самалійскім паўвостраве. Мае выхад да Індыйскага акіяну. На паўночным захадзе мяжуе з Джыбуці, на захадзе з Эфіопіяй, на паўднёвым захадзе з Кеніяй.

У выніку грамадзянскай вайны паўночная частка краіны ў 1991 абвясціла незалежнасць пад назвай Самаліленд, іншая частка аддзялілася пад назвай Пунтленд. На тэрыторыю Самалі былі ўведзены замежныя міратворчыя сілы.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Чалавек насяляе тэрыторыю сучаснага Самалі з часоў палеаліту. З VII ст. да н.э. Самалі ў зоне ўплыву араба-мусульманскай цывілізацыі, паступова тут пашыраўся іслам. На ўзбярэжжы ўзніклі буйныя гарады Барбара, Магадыша, Бараўэ, Марка і інш. Унутраныя раёны насялялі шматлікія плямёны самалі, якія не мелі ўстойлівых дзяржаўных утварэнняў. З канца XV ст. ў Самалі праніклі партугальцы, якія падпарадкавалі прыбярэжныя гарады. У XVII ст. іх выгналі туркі, якія сталі кантраляваць гарады на поўначы Самалі; поўдзень Самалі ўвайшоў у сферу ўплыву Амана. У выніку каланіяльнай экспансіі ў канцы XIX ст. тэрыторыя рассялення самалійскіх плямён падзелена на некалькі частак: паўночныя раёны адышлі да Вялікабрытаніі як пратэктарат Самалілэнд, паўднёвыя і ўсходнія — да Італіі як Італьянскае Самалі, заходнія раёны (Агадэн) — Эфіопіі. У 2-ю сусветную вайну Італьянскае Самалі ў 1941 г. акупіравана брытанскай арміяй. У 1949 г. ААН перадала былое Італьянскае Самалі пад апеку Італіі на 10 гадоў. 21 чэрвеня 1960 г. абвешчана незалежнасць Самалілэнда, 1 ліпеня 1960 г. — Італьянскага Самалі; у той жа дзень абое Самалі аб'яднаны ў адзіную Самалійскую Рэспубліку. Унутранае становішча дзяржавы было нестабільнае. Пасля забойства першага прэзідэнта А.А.Шэрмарка (1969 г.) уладу захапілі ваенныя пад кіраўніцтвам генерала М.С.Барэ, які ўзначаліў Вярхоўны рэвалюцыйны савет; была абвешчана Самалійская Дэмакратычная Рэспубліка. Урад Барэ абвясціў курс на пабудову сацыялізму: нацыяналізаваны банкі, буйныя прадпрыемствы, праведзены іншыя захады сацыялістычнага характару, наладжаны цесныя сувязі з СССР. Адзінай дазволенай партыяй стала створаная ў 1976 г. Самалійская рэвалюцыйная сацыялістычная партыя пад кіраўніцтвам Барэ. Вайна 1977—1978 гг. з Эфіопіяй за правінцыю Агадэн, у якой СССР падтрымаў Эфіопію, прывяла да разрыву з СССР і пераарыентацыі Самалі на ЗША.

Пагаршэнне эканамічнага становішча Самалі разам з абвастрэннем міжплемянных супярэчнасцей прывяло ў канцы 1980-х г. да ўзброенных выступленняў супраць рэжыму Барэ, які ў 1991 г. быў вымушаны пакінуць краіну. Самалі стала арэнай барацьбы ўзброеных груповак (Самалійскі нацыянальны альянс, Самалійскі альянс выратавання і інш.) за ўладу.

Геаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]