Гамбія

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Рэспубліка Гамбія
англ.: Republic of The Gambia
Flag of The Gambia.svg Герб Гамбіі
Сцяг Гамбіі Герб Гамбіі

Каардынаты: 13°30′00″ пн. ш. 15°30′00″ з. д. / 13.5° пн. ш. 15.5° з. д. (G) (O) (Я)

LocationGambia.svg
Hambia mapa be.png
Дэвіз: «Progress, Peace, Prosperity (англ. Прагрэс, Мір, Росквіт)»
Гімн: «For The Gambia Our Homeland»
Дата незалежнасці 18 лютага 1965 (ад Вялікабрытаніі)
Афіцыйныя мовы англійская і інш. мясцовыя
Сталіца Банжул
Найбуйнейшы горад Серэкунда
Форма кіравання Прэзідэнцкая рэспубліка
Прэзідэнт
Віцэ-прэзідэнт
Яя Джамэ
Ісату Ньіе Саідзі(англ.) бел.
Плошча
• Усяго
• % воднай паверхні
159-я ў свеце
10 380 км²
11,5
Насельніцтва
• Ацэнка (2013)
• Перапіс (2003)
Шчыльнасць

1 878 999[1] чал.
1 360 681 чал.
156 чал./км²
ІРЧП (2013) 0,439 (нізкі) (165-ы)
Валюта Даласі
Інтэрнэт-дамен .gm
Тэлефонны код +220
Часавы пояс 0

Га́мбія (англ.: The Gambia, [ˈɡæmbiə]), Рэспу́бліка Га́мбія (англ.: Republic of The Gambia) — дзяржава ў Заходняй Афрыцы. З'яўляецца самай маленькай краінай у кантынентальнай частцы Афрыцы. На поўначы, усходзе і поўдні мяжуе з Сенегалам, на захадзе мае невялікую берагавую лінію Атлантычнага акіяна. 18 лютага 1965 года Гамбія атрымала незалежнасць ад Брытанскай імперыі і ўвайшла ў Садружнасць нацый, знаходзілася ў арганізацыі да 2 кастрычніка 2013 года. Сталіцай з'яўляецца Банжул, найбуйнейшы горад — Серэкунда.

Геаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Геаграфічнае становішча[правіць | правіць зыходнік]

Краіна размешчана між 13 і 14° п.ш. у Заходняй Афрыцы, мае форму палосы даўжынёй каля 400 км, распасціраецца па абодвух баках ракі Гамбія, шырыня палосы ў асноўным вар'іруецца ад 24 да 28 км, у вусце ракі — 45 км[2]. На ўсходзе, поўначы і поўдні мае мяжу з Рэспублікай Сенегал, агульная працягласць мяжы — 740 км. З захаду амываецца Атлантычным акіянам, берагавая лінія — 80 км. Плошча краіны складае 11 000 км², з якіх 10 000 км² прыходзіцца на сушу, 1000 км² — на водную паверхню[2]. Гамбіі таксама прыналежыць кантынентальны шэльф плошчай 4000 км² і 200-мільная выключная прыбярэжная эканамічная зона плошчай 10 500 км²[3].

Рэльеф[правіць | правіць зыходнік]

Уся тэрыторыя краіны не перавышае паводле вышыні 60 м над узроўнем мора. Больш за 48 % Гамбіі не перавышае 20 м, пры гэтым каля 30 % — не вышэй за 10 м. Толькі 4 % краіны — тэрыторыя ад 50 да 60 м над узроўнем мора[4].

У залежнасці ад далёкасці ад ракі краіна можа быць падзелена на тры тапаграфічных раёна:

  • Ніжні лог (4048 км², 39 % краіны) — тэрыторыя, якая распасціраецца непасрэдна каля ракі Гамбія і яе прытокаў. Характарызуецца дрэнна алювіяльнымі асадкавымі ўтварэннямі, дрэнна высахшымі глебамі і багатым водазабеспячэннем. Тэрыторыя ніжняй даліны падвяргаецца рэгулярным сезонным затапленням, што спрыяе ўтварэнню сезонных балот (фаро), шырыня якіх дасцігае 2 км, да захаду ад вострава Макарці[4].
  • Перасечанае пясчанае плато (57 % краіны). Тэрыторыя складаецца з пясчаных халмоў і дробных логаў.
  • Пясчанікавае плато (4 % краіны). Усходняя частка краіны складаецца з нізкіх камяністых пясчанікавых халмоў, якія ў асноўным не культывіруюцца і не пакрытыя расліннасцю[4].

Геалогія і глебы[правіць | правіць зыходнік]

Геалогія Гамбіі адносіцца да параўнальна нядаўніх трацічнага і чацвярцічнага перыядаў. Краіна з'яўляецца часткай трацічнага кантынентальнага плато, якое накрывае 53 % краіны ўздоўж ракі алювіяльнымі адкладаннямі чацвярцічнага перыяду. Чаргаванні сухіх і вільготных перыядаў спрыялі фармаванню жалезарудных адкладанняў плейстацэну[4].

Утваранні трацічнага перыяду ўключаюць комплексы алігацэну, міяцэну і пліяцэну і з'яўляюцца часткай устойлівай кантынентальнай кары. Складаюцца з пяску, пясчаніку, глею і гліны. Узрост ацэньваецца ад 33 млн гадоў (алігацэн) да 2,5 млн гадоў (позны пліяцэн)[4].

Чацвярцічныя адкладанні (узростам не старэй за 1,6 млн гадоў) складаюцца з 6 утваранняў, якія прыналежаць да галацэну і плейстацэну. Геалагічныя комплексы эпохі галацэну ў асноўным складаюцца з грубага пяску і глею ўздоўж ракі і ўзбярэжжнымі пляжнымі комплексамі з непадзеленых пяску і глею. Ва ўсходняй Гамбіі чацвярцічныя ўтваранні складаюцца з жалезных руд і жвіру[4].

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Асноўныя народнасці — мандзінга (39,5 %), фульбе (18,8 %), валоф (14,6 %), дзыёла і кароніка (10,6 %) і інш. Таксама пражываюць маўрытанцы і мараканцы. Неафрыканскае насельніцтва (у асноўным ліванцы і еўрапейцы) складае каля 1 %.

Рэлігія. Каля 85 % насельніцтва мусульмане, астатнія вызнаюць хрысціянства (каталікі, англікане, метадысты).

Дзяржаўны лад[правіць | правіць зыходнік]

Паводле канстытуцыі 1996 году Гамбія з'яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай. Глава дзяржавы — прэзідэнт, абіраны на 5 гадоў. Прэзідэнт — Яя Джаме (перавыбіраўся на гэтай пасадзе ў кастрычніку 2001 і ў верасні 2006).

Заканадаўчая ўлада належыць парламенту — Нацыянальнай Асамблеі (НА), дэпутаты якой таксама абіраюцца на 5-гадовы тэрмін. Апошнія выбары адбыліся ў студзені 2007. Старшыня НА — спадарыня Фатумата Джахумпа-Сісей.

Урад падсправаздачны кіраўніку дзяржавы, які прызначае і звальняе вышэйшых службовых асоб без кансультацый з парламентам. Пасады прэм'ер-міністра не існуе, кіраўніцтва ўрадам здзяйсняе віцэ-прэзідэнт спадарыня А. Нджай Сейдзі. Дзяржаўны сакратар замежных спраў — Амар Аліу Турэй (з сакавіка 2008).

У Гамбіі зарэгістравана восем палітычных партый, сярод якіх найболей уплывовымі з'яўляюцца кіруючы Альянс за патрыятычную пераарыентацыю і тварэнне (АППТ), узначалены прэзідэнтам Я. Джаме, Аб'яднаная дэмакратычная партыя (АДП), Партыя нацыянальнага прымірэння (ПНП), Народная дэмакратычная арганізацыя за незалежнасць і сацыялізм (НДАНС), Народная прагрэсіўная партыя (НПП).

Асноўнымі рысамі, якія вызначаюць ход унутрыпалітычнага жыцця краіны, з'яўляецца што працягваецца цвёрдае супрацьстаянне кіруючага рэжыму і аб'яднанай апазіцыі, прадстаўленай Нацыянальным альянсам за дэмакратыю і развіццё (НАДР) — тактычным саюзам пяці палітычных партый.

Узброеныя сілы[правіць | правіць зыходнік]

Узброеныя сілы краіны налічваюць каля 2,5 тыс.чал. і падзяляюцца на сухапутныя сілы, ВМС і нацыянальную гвардыю. У падрыхтоўцы гамбійскіх вайскоўцаў актыўны ўдзел прымаюць інструктары з ЗША, Вялікабрытаніі, Турцыі.

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Гамбія ўваходзіць у лік найменш развітых краін свету — у 2007 займала 155 месца па індэксе развіцця ПРААН (з 177). У 2007 прырост ВУП склаў 7 %. Узровень інфляцыі не перавышаў 5 %.

Вядучай галіной эканомікі застаецца сельская гаспадарка (30,1 % ВУП). Асноўная вырошчваемая культура — арахіс. Вялікае значэнне маюць рыбалоўства (12 % ВУП) і жывёлагадоўля.

Найважнай крыніцай валютных паступленняў з'яўляецца турызм.

Прамысловасць развітая слаба і прадстаўленая пераважна дробнымі прадпрыемствамі па перапрацоўцы арахісу, вырабу скуры, вытворчасці піва, безалкагольных напояў, кансерваў і некаторых будматэрыялаў.

Асноўнай транспартнай артэрыяй краіны з'яўляецца рака Гамбія, суднаходная на ўсім працягу ў межах краіны. Агульная працягласць водных шляхоў складае 400 км. Працягласць аўтадарог каля 3 тыс.км, у тым ліку каля 1000 км — з асфальтавым пакрыццём. Чыгунак у краіне няма. У 27 км ад гамбійскай сталіцы размешчаны міжнародны аэрапорт Юндум (адзіны ў краіне).

У краіне маецца аўтаматычная міжнародная тэлефонная сувязь.

Галоўнымі знешнеэканамічнымі партнёрамі Гамбіі з'яўляюцца ЗША, Вялікабрытанія, РГБ (Гвінея Бісаў?), Тайвань, Кувейт, Саудаўская Аравія, Сенегал, Маўрытанія, Японія, краіны Еўрасаюза. У лік донараў і крэдытораў уваходзяць Тайвань, Паўднёвая Карэя, Іран, Японія. Актыўна развіваецца шматпланавае ўзаемадзеянне з Бразіліяй.

Асноўныя праекты ў вобласці развіцця ўрад Гамбіі здзяйсняе сумесна з ЕС, МВФ, Сусветным банкам, ПРААН, ФАА, Ісламскім банкам развіцця.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Лічыльнік насельніцтва Гамбіі. Дадзеныя на 29.11.2013. Архівавана з першакрыніцы 9 студзеня 2014.
  2. 2,0 2,1 FOSA Country Report - The Gambia (англ.) . Архівавана з першакрыніцы 11 жніўня 2011. Праверана 23 лютага 2008.
  3. Department of State for Finance and Economic Affairs of The Gambia. REPUBLIC OF THE GAMBIA. POVERTY REDUCTION STRATEGY: 2007-2011 (англ.)  . Праверана 23 чэрвеня 2008.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Landforms of The Gambia (англ.)  . Праверана 25 мая 2008.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]