Соф'я Гальшанская

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Соф'я Гальшанская
польск.: Zofia Holszańska
Sonka small.png
Каралева польская
 
Нараджэнне: каля 1405
Смерць: 21 верасня 1461(1461-09-21)
Кракаў, Кракаўскі павет[d], Малапольскае ваяводства, Польшча
Пахаванне: Сабор Святых Станіслава і Вацлава
Дынастыя: родапачынальніца дынастыі Ягелонаў
Бацька: Андрэй Вязынскі
Маці: Аляксандра Друцкая(руск.) бел.
Муж: Ягайла
Дзеці:
 
Аўтограф: Sophia of Halshany signature as Queen of Poland.png

Соф'я Андрэеўна Гальшанская (польск.: Zofia Holszańska; каля 1405 — 21 верасня 1461, Кракаў) — князёўна з роду Гальшанскіх, каралева польская, з 1422 года чацвёртая і апошняя жонка караля польскага Уладзіслава II Ягайлы.

Перад тым як выйсці замуж за караля, Соф'я перайшла з праваслаўя ў каталіцтва. Была каранавана ў 1424 годзе. Разам з мужам дамагалася замацавання польскага трона за сваім сынам Уладзіславам. Пасля смерці Ягайлы 1 чэрвеня 1434 года Уладзіслаў стаў каралём, але Соф'я так і не стала рэгентам. У 1440 годзе Уладзіслаў стаў таксама каралём Венгрыі, а малодшы сын Казімір — вялікім князем літоўскім.

Пасля гібелі старэйшага сына ў бітве пад Варнай(руск.) бел. 10 лістапада 1444 года Соф'я адстойвала права на пасад Казіміра, які, па патрабаванні маці, 25 чэрвеня 1447 гады быў каранаваны на польскі трон.

Выступіла ініцыятарам першага перакладу Бібліі на польскую мову, вядомага як Біблія каралевы Соф'і.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Асноўнай крыніцай звестак пра біяграфію Соф'і з'яўляюцца «Аналы(руск.) бел.» Яна Длугаша[1] — крыніца, якой няма роўных па паўнаце і дасканаласці апісання ўнутранага жыцця Польшчы таго перыяду. Некаторыя цікавыя звесткі пра дзяцінства будучай каралевы ўтрымліваюцца ў «Хроніцы Быхаўца»[2]. Найбольш падрабязным даследаваннем жыцця Соф'і з'яўляецца праца польскага гісторыка Эдварда Руцкага «Польскія каралевы» (польск.: Polskie królowe), у якой ёй прысвечана асобная глава[3]. Вывучэннем паходжання чацвёртай жонкі Ягайлы займаўся аўтар твора па генеалогіі Гедымінавічаў Ян Тэнгоўскі(польск.) бел.[4]. Мноства звестак аб ёй утрымліваецца і ў працах, прысвечаных асобе Уладзіслава Ягайлы[5][6].

Соф'я — прадстаўніца шляхетнага літоўскага княскага роду Гальшанскіх герба «Гіпацэнтаўр»[7]. Другая з трох дачок Андрэя Вязынскага, кіеўскага намесніка, князя вязынскага, і Аляксандры Дзмітрыеўны(руск.) бел., прадстаўніцы княскага роду Друцкіх[8].

Старэйшая сястра Соф'і — Васіліса(руск.) бел. (памерла да 25 жніўня 1448)[9], малодшая — Марыя(руск.) бел. (памерла да 1456)[10]. Паводле Хронікі Быхаўца, пасля смерці бацькі Васіліса і Соф'я разам з маці жылі і выхоўваліся ў сям'і брата іх маці Сямёна Друцкага ў Друцку[11][12].

Шлюб з Ягайлам[правіць | правіць зыходнік]

Гатычныя капліцы Навагрудскага Фарнага касцёла

У караля польскага і вялікага князя літоўскага Уладзіслава II Ягайлы было 4 жонкі. Першыя дзве (Ядвіга і Ганна Цельская(руск.) бел.), рана памёршы, пакінулі яму па дачцэ, трэцяя — Эльжбета Граноўская(руск.) бел. памерла 12 мая 1420 года, не пакінуўшы нашчадкаў[9].

Германскі імператар Жыгімонт прапанаваў яму ажаніцца з удавой(англ.) бел. чэшскага караля Вацлава, абяцаючы ў пасаг Сілезію. Рада і каронная шляхта згаджаліся з гэтай прапановай, аднак Ягайла ажаніўся з праваслаўнай князёўнай Соф'яй Гальшанскай, у той час 17-гадовай дзяўчынай, якая вызначалася «прыгажосцю болей, чым цнотамі»[13].

У канцы 1420 — пачатку 1421 гадоў Ягайла і Вітаўт, вяртаючыся ў Літву пасля паспяховага заваявання Смаленска, спыніліся ў князя Сямёна Дзмітрыевіча Друцкага[14]. Вось што гаворыцца пра гэта ў «Хроніцы Быхаўца»:

" І, вяртаючыся назад, прыехалі ў Друцк і былі там на абедзе ў князя Сямёна Дзмітрыевіча Друцкага. А ў караля Ягайлы памерла ўжо трэцяя жонка, не даўшы нашчадкаў; І ўбачыў ён ў князя Сямёна дзвюх яго прыгожых пляменніц, старэйшую з іх клікалі Васіліса па мянушцы Бялуха, а другую - Сафія. І прасіў Ягайла Вітаўта, кажучы яму так: «Было ў мяне ўжо тры жонкі, дзве полькі, а трэцяя немка, а нашчадкаў яны не пакінулі. А цяпер прашу цябе, высватаў мне ў жонкі ў князя Сямёна малодшую пляменніцу Сафію, яна з роду рускага і можа быць бог дасць мне нашчадкаў»[2]. "

Згодна з польскай крыніцай тых гадоў, вядомай як «Шамотульскі дадатак» (польск.: Dopełnienie szamotulske), у часы Ягайлы існавала павер'е, згодна з якім шлюб пажылога мужчыны з маладой дзяўчынай абяцаў шматлікае нашчадства[14]. Па «Хроніцы Быхаўца», Ягайла планаваў ажаніцца з Васілісай, аднак заўважыў у яе вусікі, што, на яго думку, сведчыла аб яе дужым здароўі, у той час як сам Ягайла быў ужо немалады і «не адважыўся на яе паквапіцца». Таму кароль схіліў свой выбар на карысць Сафіі. Мабыць, які меў права вырашаць Сямён Дзмітрыевіч меў пярэчанні, бо па звычаю лічылася ганьбай для старэйшай сястры выйсці замуж пазней малодшай. Выхад быў знойдзены ў тым, каб зрабіць Васілісу жонкай пляменніка Ягайлы Івана Уладзіміравіча Бельскага, які таксама знаходзіўся пры Ягайле ў Друцку[2]. Дыскусійным застаецца пытанне аб тым, ці сам Ягайла папрасіў Вітаўта зладзіць шлюб з Соф'яй, як гэты эпізод апісвае «Хроніка Быхаўца»[2], ці Вітаўт рэкамендаваў яму ў жонкі пляменніцу сваёй жонкі Юліяніі, як гэта было згодна Длугаша[1][15].

Паколькі Сафія была праваслаўнай і, адпаведна, не магла стаць каралевай польскай, у пачатку 1422 года ў Навагрудку яна была хрышчоная паводле каталіцкага абраду і прыняла імя Соф'я[1]. Вяселле адбылося ў лютым 1422 года ў Навагрудскай касцёльнай капліцы. Цырымонію праводзіў біскуп віленскі Мацей. Дакладная дата вяселля невядомая: некаторыя даследчыкі называюць 7 лютага[16], другія — 24[4][6]. Пасля шлюбу (вянчання) «маладыя» выехалі ў Ліду, дзе і адбываліся асноўныя ўрачыстасці[17]. У Лідзе сабралася мноства гасцей, у ліку якіх быў нунцый папы Марціна V Антоніа Зена(англ.) бел., чэшскае пасольства, літвінскае баярства. Банкетаванне ў Лідзе цягнулася аж да вялікага посту. Каранацыя Соф'і адбылася ў Кракаве ў сакавіку 1424 года. Гэта была самая ўрачыстая каранацыя каралевы ў гісторыі Польшчы.

Існавала значная розніца ва ўзросце паміж маладых. Традыцыйна лічыцца, што ў час вяселля Ягайлы было каля 71 года, аднак сучасныя даследчыкі схіляюцца да таго, што ён быў прыкладна на 11 гадоў маладзей[9]. Соф'і было каля 17 гадоў[14].

Каралева, жонка Ягайлы (1422—1434)[правіць | правіць зыходнік]

Ягайла. Фрагмент эфігіі(руск.) бел.

Пасля вяселля Соф'я жыла ў каралеўскім замку на Вавельскім узгорку. Кароль часта вымушаны быў пакідаць маладую жонку. Так Соф'я заставалася адна ў перыяды з сакавіка па лістапад 1422, калі існавала пагроза з боку Ордэна; са снежня 1422 па люты 1423, калі Ягайла знаходзіўся ў Літве; у сакавіку 1423, калі ён адправіўся ў Славакію для сустрэчы з каралём Жыгімонтам. У гэтыя перыяды становішча Соф'і было асабліва хісткім: супраць яе кандыдатуры ў якасці каралевы выступалі прадстаўнікі абедзвюх польскіх партый, у той час як Уладзіслаў не спяшаўся з яе каранацыяй[14].

Прадстаўнікі народна-курыяльнай групоўкі жадалі бачыць на польскім стальцы дачку Ягайлы ад другога шлюбу Ядвігу(руск.) бел., заручаную з сынам курфюрста Брандэнбурга Фрыдрыхам II(руск.) бел.. Гэта партыя выступала ў падтрымку гусітаў, у чым нярэдка знаходзіла падтрымку з боку Вітаўта, які, мабыць, і дамогся іх згоды на шлюб караля з Соф'яй. У 1422 годзе ён адправіў у Чэхію пяцітысячнае войска на чале з Жыгімонтам Карыбутавічам у ролі намесніка Чэхіі. Паспяховая гусіцкая палітыка Вітаўта — узяцце Жыгімонтам Прагі і абвяшчэнне яго кіраўніком Чэхіі — некалькі ўмацавалі пазіцыі Соф'і. Супраць Соф'і выступалі і прадстаўнікі процілеглай, антыгусісцкай пралюксембургскай партыі, якая імкнулася выдаць замуж за Ягайлу ўдаву Вацлава IV Соф'ю (Офку) Баварскую(польск.) бел.. Да гэтай групоўкі сярод іншых прылічвалі прадстаўнікоў родаў Тэнчынскіх(руск.) бел., Тарноўскіх(руск.) бел. і ўплывовага протанатарыя каралеўскай канцылярыі Збігнева Алясніцкага[14].

Існуе гіпотэза, што Соф'я, вырашыўшы абаперціся на пралюксембургскую партыю, адыграла не апошнюю ролю ў шэрагу буйных прызначэнняў канца 1422 — пачатку 1423 гадоў: Збігнеў Алясніцкі стаў кракаўскім біскупам, Ян Шафранец(руск.) бел. — каронным канцлерам(руск.) бел., Станіслаў Цёлек(руск.) бел. — падканцлерам[18]. Супраць гэтай версіі кажа той факт, што, хоць да гэтага моманту шлюб Соф'і з Ягайлам доўжыўся ўжо год, у рэчаіснасці пара не пражыла разам больш 8-9 тыдняў[19].

У сакавіку 1423 года ў Кежмарку адбылася сустрэча Ягайлы і Жыгімонта Люксембургскага. Было прынята пагадненне, паводле якога Польшча адмаўлялася ад кантактаў з гусітамі і адклікала з Чэхіі Жыгімонта Карыбутавіча. Праз некаторы час палітычныя пазіцыі Соф'і і пралюксембургскай партыі значна адужалі. Восенню 1423 г. Ягайла прыняў канкрэтныя меры ў справе яе каранацыі, якая была прызначаная на 25 снежня, аднак па невядомых прычынах не была праведзена ў тэрмін. У канцы года, у адсутнасць Уладзіслава, былога ў той час на Русі, Соф'я прыняла ў Кракаве караля Нарвегіі, Даніі і Швецыі Эрыка Памеранскага(руск.) бел.[14].

Каранацыя Соф'і адбылася 5 сакавіка 1424 года ў кракаўскім Кафедральным саборы. Цырымонію праводзіў архібіскуп гнезненскі Войцех Ястжэмбец(польск.) бел. пры ўдзеле кардынала Бранда дэ Касцільёне(польск.) бел.. На цырымоніі прысутнічалі таксама кароль чэшскі і венгерскі Жыгімонт з жонкай Барбарай, герцаг баварскі Людвіг VII, Эрык Памеранскі, чатыры мазавецкіх Пясты, восем сілезскіх, а таксама шматлікая дэлегацыя літоўскіх і рускіх князеў на чале з Жыгімонтам Карыбутавічам[14]. У якасці каранацыйнага абетнага дару Соф'я ахвяравала сабору рэлікварый, у якім захоўвалася галава святога Станіслава.

9 сакавіка 1424 года Ягайла перадаў у валоданне жонцы вескі Загасць(польск.) бел. і Багучыцэ(польск.) бел., а 11 сакавіка — вена на суму 20 тысяч пражскіх грошаў у гарадах: Радаме, Сончэ, Бечы(руск.) бел., Жарноўца, Санаке(руск.) бел., Інаўроцлаве і Нешаве(руск.) бел.[6].

У ноч на 31 кастрычніка 1424 года Соф'я нарадзіла сына Уладзіслава. Намаганні каралеўскай пары былі накіраваны на замацаванне за ім права на пасад. Для пачатку Ягайла пастанавіў духавенству маліцца за спадчынніка, было праведзена вельмі ўрачыстае хрышчэнне. Дзіцяці прыпісалі аж 25 хросных бацькоў, у тым ліку Папу Марціна V, караля Жыгімонта, дожа Венецыі. Бацькоўства Ягайлы ніхто не аспрэчваў, паколькі сын быў вельмі на яго падобны. У красавіку 1425 года на з'ездзе ў Берасці Куяўскім быў распрацаваны дакумент, у выпадку прыняцця якога Уладзіслаў прызнаваўся каралем, але выбарным каралем (элекцыйным). Аб рэгентства Соф'і, якога яна настойліва дамагалася, гаворка не ішла. Акрамя таго, будучы кароль мог уступіць на пасад толькі па дасягненні паўналецця, папярэдне даўшы прысягу на захаванне старых і падараванне новых прывілеяў[14].

Па радзе Жыгімонта Люксембургскага і літоўскай шляхты, каралеўская пара адмовілася падпісваць гэты дакумент. Было вырашана пачаць збор подпісаў гарадоў, земляў і службовых асоб, якія прызнавалі права Уладзіслава на атрыманне ў спадчыну трона і магчымае рэгенцтва Соф'і і князя Вітаўта. На з'ездзе ў Лянчыцы(руск.) бел. ў 1426 годзе Алясніцкі вярнуў прысутным непадпісаны каралем дакумент, які тыя ў знак пратэсту пасеклі шаблямі на часткі[14].

У лютым 1425 года спадчыну трона прызнаў горад Кракаў, у сакавіку — Конін, у кастрычніку — Львоў. У чэрвені 1427 года Галіцкая шляхта дала згоду на атрыманне ў спадчыну трона каралевічам Уладзіславам, а Соф'ю і Вітаўта прызнала магчымымі рэгентамі[14].

10 мая 1426 года ў Соф'і нарадзіўся другі сын, які пры хрышчэнні атрымаў імя Казімір. Аднак неўзабаве, 2 сакавіка 1427 года, дзіця памерла. Існуюць некаторыя сумневы ў дакладнасці дат нараджэння і смерці каралевіча. У 1950 годзе былі праведзены даследаванні астанкаў Казіміра, якія дазваляюць зрабіць выснову аб тым, што ён памёр у палутарагадавалым узросце[19]. 30 лістапада 1427 года нарадзіўся трэці сын, названы ў гонар дзеда Андрэя Гальшанскага Казімірам Андрэем[14].

Вясной 1427 года цяжарная трэцім дзіцем Соф'я была абвінавачаная ў шлюбнай здрадзе, і Ягайла паверыў чуткам. Дваровыя} Соф'і Катажына і Эльжбета Шчукаўскія былі заключаны пад варту, пад катаваннямі яны назвалі імя нібыта палюбоўніка Соф'і. Ім аказаўся сын кароннага падскарбія рыцар Гінча (Генрых) з Рогава(польск.) бел.. Акрамя Гінчы было названа яшчэ шэсць імёнаў: Пётр Куроўскі(польск.) бел., Ваўжынец Зарэмба, Ян Краска, Ян Канецпольскі(руск.) бел. і браты Пётр і Дабеслаў з Шчэкацін. Тром абвінавачаным (Яну Канецпольскаму і братам Шчэкацінскім) удалося бегчы, астатнія былі арыштаваныя. Каралева была пасаджана пад хатні арышт, так як, па словах Длугаша, баяліся, «каб пры тыповых плоці сваёй недахопах не трапіла ў горшую бяду». Усе арыштаваныя не пацвярджалі віны Соф'і, а Гінча толькі паўтараў: «Каралева не здраджвала каралю». Па рашэнні Ягайлы быў праведзены суд пад старшынствам Вітаўта (іншымі суддзямі былі кракаўскі ваявода Ян Тарноўскі, ваявода сандомірскі Николай Куражвенскі(польск.) бел., кракаўскі кашталян і Збігнеў Алясніцкі). Пасля нараджэння трэцяга сына Соф'я прынесла ачышчальную клятву на Бібліі, тое ж зрабілі сем паважаных дам і адна служанка Соф'і. Справа была закрытая, арыштаваных адпусцілі, але адносіны каралеўскай пары і рэпутацыя Соф'і былі сапсаваныя назаўжды. У будучыні факт бацькоўства Ягайлы не падвяргаўся сумневу, напрыклад, па словах польскага гісторыка другой паловы XVI стагоддзя Мацея Стрыйкоўскага, вонкава Казімір быў вельмі падобны на бацьку[19].

Праз некалькі гадоў, у 1431 годзе, каралева абвінаваціла ў паклёпе Яна Стража з Бялачава, звязанага як з Алясніцкім, так і з князямі мазавецкімі. Па выніках суда, на якім у якасці сведак выступілі Гінча з Рогава і Петр Куроўскі, Страж быў пасаджаны ў турму ў Сандоміры[15].

4 сакавіка 1430 года на з'ездзе ў Едліне(польск.) бел. Ягайла быў вымушаны прыняць высунутыя ўмовы. Была зацверджана элекцыйнасць прастола (пасля смерці караля палякі павінны абраць новага манарха з аднаго з яго сыноў), новы манарх быў абавязаны пацвярджаць прывілеі, Соф'і і князю Вітаўту адмаўлялася ў регентстве[14].

Каля 1430 года захварэла прынцэса Ядвіга. Шмат хто лічыў, што яе атруціла Соф'я, да чаго схіляюцца і некаторыя сучасныя гісторыкі, у прыватнасці Малгажата Дучмаль[19]. Справа дайшла да прынясення ачышчальнай клятвы, але звесткі Яна Длугаша гэтакія няпэўныя, што не вядома, ці не клялася хворая Ядвіга, што не была атручаная[19][20], ці Соф'я, што не датычная да атручвання[18]. Ядвіга памерла 8 снежня 1431 года. Нягледзячы на тое, што ў Ягайлы было двое сыноў, Ядвіга ўсё ж мела некаторыя шанцы на трон. Сярод польскай шляхты існавалі рознагалоссі па пытанні спадчыннасці або выбарнасці манархіі. Акрамя таго, яшчэ ў 1413 годзе з'езд у Едліне прызнаў Ядвігу пераемніцай пасаду[9].

Соф'я была адной з тых, хто падтрымліваў ідэю каранацыі вялікага князя Вітаўта. Каранацыя была прызначаная на 15 жніўня 1430 года, але карона ад імператара Жыгімонта Люксембургскага была затрыманая палякамі, якія асцерагаліся ўзмацнення Вялікага Княства Літоўскага[14].

1 чэрвеня 1434 года ў Гарадку(руск.) бел. памёр кароль Уладзіслаў II, Соф'я засталася ўдавой. Перад смерцю Ягайла прасіў, каб каралём абралі яго старэйшага сына, а апеку над дзецьмі даручыў Алясніцкаму, якому ён перадаў свой пярсцёнак ад шлюбу з Ядвігай. Невядома, ці казаў Ягайла што-небудзь пра каралеву Соф'ю[14].

Вынікі жыцця[правіць | правіць зыходнік]

Соф'я нарадзіла Ягайлу трох сыноў (сярэдні памёр немаўлём) і стала заснавальніцай дынастыі Ягелонаў. У сучаснікаў былі сумненні наконт бацькоўства першага хлопчыка, але трэці сын Казімір, які нарадзіўся, калі каралю Ягайлу споўнілася 76 гадоў, быў настолькі падобны да бацькі, што атрымаў мянушку Ягелончык. Дынастыя Ягелонаў правіла аб'яднанай польска-літвінскай дзяржавай да 1572 года, Венгрыяй і Чэхіяй — да 1529 года. Два сыны, чатыры ўнукі і два праўнукі Соф'і Гальшанскай сталі каралямі.

Вобраз у мастацтве[правіць | правіць зыходнік]

Соф'я Гальшанская на памятнай манеце Нацбанка Беларусі, 2006

Соф'я Гальшанская з'яўляецца гераіняй аповесці «Маці каралёў» польскага пісьменніка Юзафа Крашэўскага. Дзеянне твора абымае час ад 1421 г., калі Соф'і было 16 гадоў, і да 1434 г., калі яе старэйшы сын быў абраны польскім каралём. Юзаф Крашэўскі згадвае ў аповесці пра тое, што Соф'я як пляменніца князя Вітаўта была пад яго апякунствам, што не адпавядае гістарычнай праўдзе (хоць Соф'я і часта гасцявала ў яго). Сюжэт аповесці «Маці каралёў» Ю. Крашэўскі будаваў на падставе «Хронікі Польшчы» гісторыка, кракаўскага каноніка Яна Длугаша, які непрыхільна ставіўся да Вітаўта і Соф'і.[21]

Шлюбу Ягайлы, які не меў дынастычнага наступніка, з беларускай князёўнай Соф'яй Гальшанскай прысвечана асобная частка паэмы «Пруская вайна» Яна Вісліцкага. Маладая, кажа паэт, «чароўная німфа ў краіне русінаў, Боская німфа — найпрыгажэйшая ў свеце дзяўчына». Поруч з урачыстым аратарскім стылем тут ёсць пастаральныя матывы, дасціпныя эўфімізмы, напрыклад, пра тое, як Юпітэр турбаваў алімпійскіх багоў, «шукаючы князю сівому сужонку». Увага перанесена на лірычную тэму — песню пра любіміцу народа, добрую шляхцянку слаўнага роду Гальшанскіх, што красою сваёю пераўзышла грэчаскіх багінь і німфаў. На вяселле Юпітэр склікае ўсіх алімпійцаў: багіня Юнона абяцае маладой шчасце і багацце, Мінеўра гарантуе яе дзецям мудрасць, а Марс зычыць усёй дынастыі ваенную славу. Урэшце багіня кахання прыводзіць на вяселле «німфу русінаў» Соньку. Народ славіць каралеўскі шлюб радаснымі песнямі, музыкай, гучаць ліры і гуслі.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Długosz J. Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście. — Krakowie, 1869. — T. 4. — Ks. 11, 12. — S. 268. — 712 s.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Хроника Быховца / Под ред. Н. Н. УлащикаМ.: Наука, 1966. — С. 76—77.
  3. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Rudzki2
  4. 4,0 4,1 Tęgowski J. Przodkowie Zofii Holszańskiej …. — S. 27—47.
  5. Krzyżaniakowa J., Ochmański J. Władysław II Jagiełło.. — S. 279—306.
  6. 6,0 6,1 6,2 Gąsiorowski A. Itinerarium Władysława Jagiełły …. — S. 121.
  7. Радавы маёнтак — мястэчка Гальшаны (цяпер вёска ў Ашмянскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі).
  8. Паходжанне роду Друцкіх спрэчна. У польскай гістарыяграфіі дамінуе заснаваная на пазнейшых крыніцах тэорыя пра паходжанне роду ад другога сына Альгерда Дзмітрыя. Найноўшыя даследаванні лічаць Друцкіх Рурыкавічамі.
    Гл. Насевіч В. Л. Друцкае княства і князі Друцкія // Друцк старажытны: Да 1000-годдзя ўзнікнення горада. — Мн., 2000. — С. 49—76.
    Насевіч В. Л. Род князёў Друцкіх у гісторыі Вялікага княства Літоўскага (XIV—XVI стст.) // Старонкі гісторыі Беларусі. — Мн., 1992. — С. 80—104.
    Кузьмин А. В. Опыт комментария к актам Полоцкой земли второй половины XIII — начала XV в. // Древняя Русь. Вопросы медиевистики(руск.) бел.. — 2007. — № 4 (40). — С. 50—68.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Tęgowski J. Pierwsze pokolenia Giedyminowiczow … . — S. 93, 130—131.
  10. Tęgowski J. Powiązania genealogiczne wojewodów mołdawskich Bogdanowiczów z domem Giedyminowiczów w XIV—XV wieku // Genealogia. Studia i materiały historyczne. — Poznań-Wrocław: Wydawnictwo historyczne, 1993. — T. 3. — S. 45—67.
  11. Насевіч В. Л. Друцкае княства і князі Друцкие. — С. 49—76.
  12. У Вольфа ў раздзеле пра Гальшанскіх «u wuja swego kniazia Iwana Dymitrowicza Druckiego», аднак у раздзеле пра Друцкіх у якасці апекуна дзяўчын указаны Сямён, як і ў летапісе.
  13. паводле Я. Длугаша
  14. 14,00 14,01 14,02 14,03 14,04 14,05 14,06 14,07 14,08 14,09 14,10 14,11 14,12 14,13 Рудзкі Э. Польскія каралевы ….
  15. 15,0 15,1 Krzyżaniakowa J., Ochmański J. Władysław II Jagiełło.. — S. 279.
  16. Wdowiszewski Z. Genealogia …. — S. 75—79.
  17. Памяць: Ліда. Лідскі р-н (2004)
  18. 18,0 18,1 Maleczyńska E. Rola polityczna królowej Zofii Holszańskiej na tle walki stronnictw w Polsce w latach 1422—1434 // Archiwum Towarzystwa Naukowego we Lwowie. — Dz. II. — T. XIX. — Z. 3. — Lwów, 1936. — 118 s.
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 Duczmal M. Jagiellonowie …. — S. 421—432.
  20. Małaczyńska G. Jadwiga, córka Władysława Jagiełły // Polski Słownik Biograficzny. — 1962—1964. — T. 10.
  21. М. Кенька (2007)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Kniaziowe litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. Warszawa, 1895;
  • Рудзкі Э. Соф'я Гальшанская — апошняя жонка Ягайлы, маці Ягелонаў / Польскія каралевы / Част. пер. з Еdward Rudzki. Polskie Krolowie. Zony Piastow I Jagiellonow. Warszawa, 1985. // Спадчына. — 1993. — № 6.
  • Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]