Тэатр Антонія Тызенгаўза

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Тэатр Антонія Тызенгаўза
Театр кукол в Гродно.JPG
Заснаваны 1769-80
Будынак тэатра
Месцазнаходжанне Гродна
Кіраўніцтва
Мастацкі кіраўнік Лявон Сітанскі

Тэатр Антонія Тызенгаўза — прыгонны тэатр, заснаваны Антоніем Тызенгаўзам, які працаваў у Гродне ў 1769-80 гадах.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Антоні Тызенгаўз быў не толькі буйным фінансістам і адміністратарам, але даволі адукаваным і культурным чалавекам свайго часу. Заснаваўшы дзясяткі мануфактур і навучальных устаноў, ён стварыў і свой тэатр, у які запрашаў балетмайстраў, замежных артыстаў, музыкантаў, спевакоў і харэографаў, у тым ліку братоў Гаэтана і Людавіка Пецінеці з Неапаля.

Да 1774 гэта быў невялікі ансамбль інструменталістаў і вакалістаў, пазней сталы калектыў. У 1780 годзе ён налічваў больш за 70 чалавек, у тым ліку артыстаў капэлы, з шырокім оперным і балетным рэпертуарам з твораў нямецкіх, французскіх і італьянскіх аўтараў. У 1774-77 гадах у складзе трупы пераважалі італьянскія артысты, запрошаныя па даручэнні магната яго прыдворным скрыпачом, кіраўніком капэлы Л. Сітанскім падчас яго замежных паездак. Вядома таксама, што сам Антоні Тызенгаўз запрасіў італьянскую актрысу Ганну Давія, якая некаторы час спявала ў Гродне[1]. З 1778 у пастаноўках актыўна ўдзельнічалі вучні тэатральнай школы Тызенгаўза — прыгонныя танцоўшчыкі, спевакі і інструменталісты.

Пасля адстаўкі А. Тызенгаўза тэатральная школа, балетная трупа і частка капэлы былі пераведзены ў Паставы.

Пасля смерці А. Тызенгаўза ў 1785 годзе паводле яго завяшчання «15 танцорак і 18 танцораў» сталі ўласнасцю караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага і ў складзе балетнай трупы пераехалі ў Варшаву. З гэтага часу танцоўшчыкі і танцоўшцыцы А. Тызенгаўза сталі ядром «Таварыства танцоўшчыкаў яго каралеўлскай вялікасці»[2].

Будынак тэатра[правіць | правіць зыходнік]

Будынак тэатра збудаваны ў апошняй чвэрці XVIII стагоддзя архітэктарамі Д. Сака і І. Мёзерам[3].

Будынак тэатра рамантавалі і перабудоўвалі на працягу XIX стагоддзя. Яно стала як бы працягам палаца Тызенгаўза — злучалася з яго левым крылом крытым пераходам. У тэатры, акрамя партэра, меліся ложы, бельэтаж і балкон.

У 1851 годзе архітэктар В. Міхаэліс склаў каштарыс на рамонт тэатра, які да таго часу нават і не абаграваўся (печаў не было)[4].

У 1859 годзе пасля рэканструкцыі аб’ём будынка быў павялічаны[3].

Пасля капітальнага рамонту з 1986 года тут размяшчаецца Гродзенскі абласны тэатр лялек[3].

Акцёрская школа[правіць | правіць зыходнік]

Будынак Крывой Афіцыны

Для падрыхтоўкі ўласных артыстаў з прыгонных сялян А. Тызенгаўз стварыў тэатральную школу. У 1772 годзе ён паслаў для навучання за мяжу прыдворнага капельмайстра Л. Сітанскага. Навучэнцамі ў тэатральную школу найчасцей бралі дзяцей прыгонных сялян з яго маёнткаў. Там вучні набывалі акцёрскія навыкі, вучыліся іграць на музычных інструментах. У праграму заняткаў уваходзілі танец, спевы, нотная грамата, тэорыя музыкі і кампазіцыя. Выкладаліся і агульнаадукацыйныя прадметы (пісьмо, арыфметыка, французская і італьянская мовы, маляванне), а таксама рукадзелле, чыталіся лекцыі па агульным выхаванні. Школа давала даволі добрую падрыхтоўку, яе вучні выступалі ў спектаклях тэатра. Выхаванцы гэтай школы артысты балету Е. Валінскі, Д. Пякарская-Сітанская, М. Рымінскі[5], спявачка М. Сітанская пазней праславіліся ў польскім тэатры[3].

У 1774-1880-я гады школа працавала ў так званай Крывой афіцыне, вядомай таксама як «Музычны флігель». Яна месцілася насупраць палаца, мела дартуары (спальні) для вучняў (на трэцім паверсе), рэпетыцыйныя залы (на другім) і падсобныя памяшканні (на першым)[6].

Рэпертуар[правіць | правіць зыходнік]

Тэатр, які пачынаўся з невялікага ансамбля інструментаў і вакалістаў, да 1778 года дасягнуў высокага прафесійнага ўзроўню і стаў шматпрофільны. На яго сцэнах ставіліся оперы А. Грэтры(руск.) бел. «Маніфік», камедыі П. Бамаршэ «Севільскі цырульнік(руск.) бел.», «Вясковы балет» і «Балет пекараў» Г. Пецінеці і іншыя[3].

Прыдворны аркестр, так званая капэла Тызенгаўза, належаў да найбольшых і найлепшых па прафесійным узроўні калектываў падобнага характару ў Беларусі і славіўся за яе межамі. Так, у 1780 годзе гэтая капэла была ангажавана ў Нацыянальны тэатр(руск.) бел. у Варшаве. Рэпертуар капэлы ўключаў араторыі, месы, сімфоніі, розныя жанры побытавай музыкі.

Значэнне тэатра[правіць | правіць зыходнік]

А. Тызенгаўзу былі блізкімі і зразумелыя ідэі Асветніцтва. У тэатры ён бачыў не крыніцу прыбыткаў, а сродак асветы, інструмент выпраўлення нораваў і ўсталявання роднай мовы. Свае дзеі ён апраўдваў клопатам пра цывілізацыю тутэйшага края. Думкі, выказаныя ім пра выхаваўчую ролю тэатра, былі сугучныя палажэнням французскіх асветнікаў, асабліва Д. Дзідро. Але ў адрозненне ад апошняга ён лічыў, што тэатр існуе толькі для прывілеяванай часткі грамадства, шырокіх колаў шляхты, а не для мяшчан, рамеснікаў, гандляроў і неадукаваных сялян. Таму яго тэатр не стаў агульнадаступным, агульнанацыянальным.

Зноскі

  1. Сяргей Чыгрын. Каханка Агінскага, Тызенгаўза… // Ніва № 42 (2579), 16 кастрычніка 2005 г.
  2. Паводле кн. Барышев Г. І. «Театральная культура Беларуси 18 в.» Мн., 1992
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Театр кукол (руск.) 
  4. АРХІТЭКТУРА ТЭАТРАЎ
  5. Міхаіл Рымінскі
  6. Тэатр Антонія Тызенгаўза і наш зямляк Міхаіл Рымінскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]