Гарадскі пасёлак Радунь

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Гарадскі пасёлак
Радунь
Centrum miasta Raduń.JPG
Сцяг Герб
Сцяг
Герб
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Насельніцтва
2,7 тыс. чалавек (2014)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1594
Паштовы індэкс
231390
Аўтамабільны код
4
Гарадскі пасёлак Радунь (Беларусь)
Гарадскі пасёлак Радунь
Гарадскі пасёлак Радунь (Гродзенская вобласць)
Гарадскі пасёлак Радунь

Радунь — гарадскі пасёлак у Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі. У 30 км ад г.п. Воранава, 93 км ад Гродна, 24 км ад чыгуначнай станцыі Бастуны на лініі ВільнюсЛіда. Вузел аўтадарог на Вільнюс, Ліду, Іўе, Васілішкі, Астрыну. 2,7 тыс. жыхароў (2014).

Назва[правіць | правіць зыходнік]

На думку беларускага географа В. Жучкевіча тапонім «Ра́дунь»[1], найбольш імаверна, утварыўся ад назвы рэчкі Радунька[2].

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Паводле археалагічных даследаванняў мяркуецца, што старажытнае славянскае паселішча з'явілася тут каля ХІ ст. У 1217 г. згадваецца ў летапісе «Манумента Германіка» ў аповедзе пра крыжовы паход нямецкіх рыцараў супраць прыбалтыйскіх плямёнаў. 3 1259 г. ў складзе дзяржавы Міндоўга, у Дайноўскім княстве.

У XIV ст. мястэчка, у 1328 г. 5 вуліц, 4 крамы, рынак, 12 заможных гандляроў. У 1387 г. згадваецца ў грамаце караля польскага і вялікага князя літоўскага Ягайлы князю Скіргайлу Альгердавічу, якому падараваны «град Радыня и вся тая волость со всякою службою, все люди и села…»

У 1440 г. Радуня — гаспадарскі двор, уласнасць караля Казіміра IV.

У актах вялікіх князёў літоўскіх Аляксандра і Жыгімонта I Старога адміністратары ў Радунскім старостве названы намеснікамі і дзяржаўцамі. У 1522 г. за пазыку грошай (1000 коп) кароль Жыгімонт I Стары даў гаспадарскі двор Радунь намесніку і дзяржаўцу староства, падляшаму ваяводзе і гаспадарскаму маршалку Я. Касцевічу (1498-1527). Станам на 1538 у Радуні было, апрача Рынку, 7 вуліц і 210 хрысціянскіх дамоў, 43 крамы, у якіх гандлявалі півам, мёдам, гарэлкай і інш.

У 1528 г. згадваецца Радунскі павет у Троцкім павеце ВКЛ, меў сваю ўзброеную харугву. У ХV—ХVI ст. цэнтр Радунскага староства ў складзе каралеўскай эканоміі.

Цягам XIVХVII стагоддзяў у ваколіцах горада існаваў замак на беразе р. Радунька (за 2 км ад Радуні, цяпер в. Гарадзішча). Быў 4-вугольны ў плане, умацаваны 5-метровым валам і абкружаны глыбокім ровам. Перад уязной вежай-брамай быў пад'ёмны мост.

У сярэдзіне ХVI ст. ўтвораны Радунскі дэканат у складзе 11 парафій (7522 вернікі). У 1556 г. пабудаваны драўляны касцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай у 1567 г. Радунскае староства далучана да Лідскага павета Віленскага ваяводства ВКЛ і падзялялася на 4 войтаўствы. Гораду (мястэчку) належалі 40 валок зямлі і 10 засценкаў, 141 двор, касцёл (заснаваны каралевай Бонай, 1541).

У 1649 кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза надаў гораду Магдэбургскае права і герб: «у срэбным полі чырвоны рак»[3].

Гарадскі герб з прывілею 1792

Пад час вайны Расіі з Польшчай у 1655 г. мястэчка і касцёл былі спалены.

У другой пал. ХVIII ст. Радунь перайшла ў прыватнае ўладанне Тышкевічаў. У 1777 г. ў Радунскім дэканаце 11 школ, у 1781 г. 6 шпіталяў.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Радунь апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскай, з 1797 г. ў Літоўскай, з 1801 г. ў Гродзенскай, з 1842 г. ў Віленскай губернях, у Лідскім павеце, мястэчка.

Станам на 1829 у мястэчку было 88 будынкаў (47 хрысціянскіх і 41 іўдзейскі) і 8 вінакурняў[4], на 1861 — 121 двор, на 1866 — 91 двор. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 313 будынкаў, гарбарня, млын, народнае вучылішча.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Радунь апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабілася цэнтрам гміны Лідскага павета.

У 1939 Радунь увайшла ў БССР, дзе ў 1940 зрабілася цэнтрам раёна. У Другую сусветную вайну з 24 чэрвеня 1941 да 13 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

Да пачатку 1950-х гадоў у раёне вялася барацьба з антысавецкім падполлем.

30 красавіка 1958 паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадскога тыпу. 25 снежня 1962 Радунскі раён расфарміравалі, мястэчка ўвайшло ў склад Воранаўскага раёна.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Інфраструктура[правіць | правіць зыходнік]

У Радуні працуюць 2 сярэднія школы, школа-інтэрнат, дзіцячая музычная школа, 2 бібліятэкі, дом культуры.

Прамысловасць[правіць | правіць зыходнік]

Прадпрыемствы харчовай прамысловасці.

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Касцёл Маці Божай Ружанцовай
  • Радунскі замак (не існуе)
  • Гістарычная забудова (XIX — пач. XX стагоддзяў; фрагменты)
  • Ешыбот (1882)
  • Касцёл Маці Божай Ружанцовай (1929—1933)
  • Могілкі: яўрэйскія; хрысціянскія
  • Брацкія магілы партыйных і савецкіх работнікаў, забітых у 1945—48 гг.; савецкіх воінаў (загінулі 13.7.1944 г.), партызан і супрацоўнікаў органаў дзяржаўнай бяспекі (загінулі ў 1944—45 гг.)
  • Помнік савецкім салдатам, якія загінулі ў бітве з салдатамі Арміяй Краёвай пад Суркантамі (надпіс іншы, «Загінулі ў барацьбе з захопнікам»)[9]
  • Сінагога (XIX ст.)

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9.
  2. Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 316—317.
  3. Радунь // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.
  4. Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 155.
  5. Іна Соркіна. Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку XX ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.
  6. Raduń // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom IX: Poźajście — Ruksze. — Warszawa, 1888. S. 450.
  7. Радунь // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. С. 69.
  8. Радунь // к // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
  9. J. Drużyńska, S. M. Jankowski. Wyklęte życiorysy. — Poznań: Dom Wydawniczy REBIS, 2009. ISBN 978-83-7510-373-1. — S. 212. (польск.) 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]