Таджыкістан

Таджыкістан
герб	сцяг
геаграфічнае месцазнаходжанне
дзяржаўная мова:
сталіца:	Душанбэ
прадстаўнік дзяржавы:
кіраўнік дзяржавы:	Эмамалі Рахмон
плошча:	141 800 км²
насельніцтва:	7 163 506 чалавек 2005
шчыльнасць насельніцтва:	50 жых./км²
грашовая адзінка:	Самоні
часавы пояс:
гімн:
нумарныя знакі аўтамабіляў:
дамен у Інтэрнеце:

Таджыкістан (афіцыйная назва Рэспубліка Таджыкістан) — краіна ў Азіі, належыць да рэгіёна Сярэдняя Азія, мяжуе з Казахстанам, Узбекістанам, Кыргызстанам, Кітаем, Афганістанам. Выхаду да мораў не мае.

Гісторыя

Першае дзяржаўнае ўтварэнне на тэрыторыі сучаснага Таджыкістана заснаваў Ісмаіл Самані ў 875 годзе (цэнтрам стаў горад Бухара). Да 1220 года тэрыторыя ўваходзіла ў розныя Персідскія імперыі. Ад 1220 да 1370 года тэрыторыя Таджыкістана была ў складзе Мангольскай імперыі Чынгісхана. Неўзабаве была заснаваная Усходняя Бухара — ханства, якое займала тэрыторыі сучасных Таджыкістана і Узбекістана. У сярэдзіне 19 стагоддзя Усходняя Бухара стала часткай Расійскай імперыі. У 1924 годзе паводле нацыянальнай прыкметы былі ўтвораныя асобныя Туркменская ССР, Узбекская ССР ды Таджыкская АССР ў складзе апошняй. Ад 1929 года Таджыкістан — самастойная саюзная рэспубліка са сталіцай у горадзе Сталінбад, якому ў 1961 годзе была вернутая гістарычная назва — Душанбэ. Незалежнасць абвешчаная 9 верасня 1991 года, але неўзабаве ў краіне пачалася грамадзянская вайна паміж камуністычнымі сіламі і ісламісцкай апазіцыяй. Заканчэнне вайны ў 1997 годзе адбылося пры садзейніцтве Расіі — апазіцыя была уключаная ва ўрад, а Эмамалі Рахмон застаўся прэзідэнтам.

Насельніцтва

У 2010 колькасць насельніцтва краіны складала 7,6 млн. чалавек. Большая частка з іх таджыкі (79,9%), потым узбекі (15,3%), рускія (1,1%) і кіргізы (1,1%). Прадстаўнікі іншых этнічных групаў складаюць 2,6 % насельніцтва. Асноўная рэлігія краіны — іслам, сунізм (85% насельніцтва), шыізм (ісмаілізм) (5%), іншыя веравызнанні (10%). Пісьменнасць 99,5%. Каля аднаго млн. таджыкістанскіх мужчын працуюць за мяжой (ацэнкі 2009).

Буйнейшыя гарады: Душанбэ, Куляб, Худжанд, Харог

Адміністрацыйна-тэратарыяльны падзел

Таджыкістан падзяляецца на дзве вобласці (вілаяты): Сагдыйскую і Хатлонскую, адну аўтаномную - Горна-Бадахшанская аўтаномная вобласць і рэгіён рэспубліканскага падпарадкавання (13 раёнаў у цэнтры краіны і горад Душанбэ). Вобласці падзяляюцца на раёны (нохія), якія ў сваю чаргу дзеляцца на сельсаветы (джамааты).

Эканоміка

Таджыкістан — аграрна-індустрыяльная краіна, адна з бяднейшых у свеце (ВУП - 15,4 млрд. дол., на душу насельніцтва - 2,1 тыс. дол., 2008). Землі, прыдатныя для сельскай гаспадаркі складаюць 7% ад плошчы краіны. Запасы карысных выкапняў вялікія, але іх распрацоўка абцяжарваецца складаным рэльефам і недастатковым развіццём шляхоў зносін.

Асноўныя крыніцы даходу — вытворчасць алюмінію (з прывазных баксітаў), бавоўны, грашовыя пераводы працоўных мігрантаў з-за мяжы (2,1 млрд. дол., 2010).

Таджыкістан валодае велізарнымі гідраэнергетычнымі рэсурсамі. Выпрацоўваецца 17 млрд. кВт·г электраэнергіі, эканамічна абгрунтавана выпрацоўка 172 млрд. кВт·г.

Найбольш значныя ГЭС краіны — Нурэкская, Сангтудзінская-1, Байпазінская (усе - на р. Вахш), Кайракумская (на р. Сырдар'я). Будуюцца: Рагунская, Сангтудзінская-2, Дашціджумская, Шуробская.

Кіраўніцтвам краіны плануецца пачаць выкарыстоўваць энергетычныя рэсурсы рэк Зераўшан, Гунт, Пяндж.

Адносіны з Беларуссю

Дыпламатычныя адносіны дзяржавы ўсталявалі ў 1996. У красавіку 2000 адбыўся афіцыйны візіт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у Таджвкістан. У ліпені 2001 Прэзідэнт Рэспублікі Таджыкістан наведаў Беларусь з візітам у адказ.

У 2008, 2009 і 2010 Беларусь аказвала гуманітарную дапамогу Таджыкістану.

Супрацоўніцтва Беларусі і Таджыкістана на міжнароднай арэне носіць канструктыўны характар. Таджыкістан аказвае падтрымку практычна ўсім ініцыятывам Беларусі, выступіў сааўтарам шэрагу беларускіх рэзалюцый у ААН.

З 30 сакавіка 2011 у Душанбэ пачало практычную дзейнасць Пасольства Рэспублікі Беларусь.

Вядомыя асобы

• Юрый Паўлавіч Якаўлеў

Гл. таксама

• Вышэйшы сход Таджыкістана