Таджыкістан
|
|||||
.svg) |
|||||
| Нацыянальны гімн Таджыкістана | |||||
| Дата незалежнасці | 9 верасня 1991 (ад СССР) | ||||
| Афіцыйная мова | таджыкская - дзяржаўная руская - мова міжнацыянальных зносін |
||||
| Сталіца | Душанбэ | ||||
| Найбуйнейшыя гарады | Душанбэ, Худжанд, Куляб, Курган-Цюбэ, Харог | ||||
| Форма кіравання | Рэспубліка | ||||
| Прэзідэнт Прэм'ер-міністр |
Эмамалі Рахмон Акіл Акілаў |
||||
| Плошча • Усяго • % воднай паверхні |
93-я ў свеце 142 000 км² 0,3 |
||||
| Насельніцтва • Ацэнка (2011) • Шчыльнасць |
7 616 400[1] чал. (95-я) 53,3 чал./км² |
||||
| ВУП • Разам (2010) • На душу насельніцтва |
$5,50 млрд (131-ы) $780 |
||||
| ІРЧП (2011) | ▬ 0.607[2] (сярэдні) (127-ы) | ||||
| Валюта | Самоні (TJS, код 141) | ||||
| Інтэрнэт-дамен | .tj | ||||
| Код ISO | TJ | ||||
| Тэлефонны код | +992 | ||||
| Часавы пояс | +5 | ||||
Таджыкістан (афіцыйная назва Рэспубліка Таджыкістан) — краіна ў Азіі, належыць да рэгіёна Сярэдняя Азія, мяжуе з Казахстанам, Узбекістанам, Кыргызстанам, Кітаем, Афганістанам. Выхаду да мораў не мае.
Змест |
Гісторыя [правіць]
Першае дзяржаўнае ўтварэнне на тэрыторыі сучаснага Таджыкістана заснаваў Ісмаіл Самані ў 875 годзе (цэнтрам стаў горад Бухара). Да 1220 года тэрыторыя ўваходзіла ў розныя Персідскія імперыі. Ад 1220 да 1370 года тэрыторыя Таджыкістана была ў складзе Мангольскай імперыі Чынгісхана. Неўзабаве была заснаваная Усходняя Бухара — ханства, якое займала тэрыторыі сучасных Таджыкістана і Узбекістана. У сярэдзіне 19 стагоддзя Усходняя Бухара стала часткай Расійскай імперыі. У 1924 годзе паводле нацыянальнай прыкметы былі ўтвораныя асобныя Туркменская ССР, Узбекская ССР ды Таджыкская АССР ў складзе апошняй. Ад 1929 года Таджыкістан — самастойная саюзная рэспубліка са сталіцай у горадзе Сталінбад, якому ў 1961 годзе была вернутая гістарычная назва — Душанбэ. Незалежнасць абвешчаная 9 верасня 1991 года, але неўзабаве ў краіне пачалася грамадзянская вайна паміж камуністычнымі сіламі і ісламісцкай апазіцыяй. Заканчэнне вайны ў 1997 годзе адбылося пры садзейніцтве Расіі — апазіцыя была ўключаная ва ўрад, а Эмамалі Рахмон застаўся прэзідэнтам.
Насельніцтва [правіць]
У 2010 колькасць насельніцтва краіны складала 7,6 млн. чалавек. Большая частка з іх таджыкі (79,9%), потым узбекі (15,3%), рускія (1,1%) і кіргізы (1,1%). Прадстаўнікі іншых этнічных групаў складаюць 2,6 % насельніцтва. Асноўная рэлігія краіны — іслам, сунізм (85% насельніцтва), шыізм (ісмаілізм) (5%), іншыя веравызнанні (10%). Пісьменнасць 99,5%. Каля аднаго млн. таджыкістанскіх мужчын працуюць за мяжой (ацэнкі 2009).
Буйнейшыя гарады: Душанбэ, Худжанд, Куляб, Курган-Цюбэ, Харог.
Адміністрацыйна-тэратарыяльны падзел [правіць]
Таджыкістан падзяляецца на дзве вобласці (вілаяты): Сагдыйскую і Хатлонскую, адну аўтаномную - Горна-Бадахшанская аўтаномная вобласць і рэгіён рэспубліканскага падпарадкавання (13 раёнаў у цэнтры краіны і горад Душанбэ). Вобласці падзяляюцца на раёны (нохія), якія ў сваю чаргу дзеляцца на сельсаветы (джамааты).
Эканоміка [правіць]
Таджыкістан — аграрна-індустрыяльная краіна, адна з бяднейшых у свеце (ВУП - 15,4 млрд. дол., на душу насельніцтва - 2,1 тыс. дол., 2008). Землі, прыдатныя для сельскай гаспадаркі складаюць 7% ад плошчы краіны. Запасы карысных выкапняў вялікія, але іх распрацоўка абцяжарваецца складаным рэльефам і недастатковым развіццём шляхоў зносін.
Асноўныя крыніцы даходу — вытворчасць алюмінію (з прывазных баксітаў), бавоўны, грашовыя пераводы працоўных мігрантаў з-за мяжы (2,1 млрд. дол., 2010).
Таджыкістан валодае велізарнымі гідраэнергетычнымі рэсурсамі. Выпрацоўваецца 17 млрд. кВт·г электраэнергіі, эканамічна абгрунтавана выпрацоўка 172 млрд. кВт·г.
Найбольш значныя ГЭС краіны — Нурэкская, Сангтудзінская-1, Байпазінская (усе - на р. Вахш), Кайракумская (на р. Сырдар'я). Будуюцца: Рагунская, Сангтудзінская-2, Дашціджумская, Шуробская.
Кіраўніцтвам краіны плануецца пачаць выкарыстоўваць энергетычныя рэсурсы рэк Зераўшан, Гунт, Пяндж.
Адносіны з Беларуссю [правіць]
Дыпламатычныя адносіны дзяржавы ўсталявалі ў 1996. У красавіку 2000 адбыўся афіцыйны візіт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у Таджвкістан. У ліпені 2001 Прэзідэнт Рэспублікі Таджыкістан наведаў Беларусь з візітам у адказ.
У 2008, 2009 і 2010 Беларусь аказвала гуманітарную дапамогу Таджыкістану.
Супрацоўніцтва Беларусі і Таджыкістана на міжнароднай арэне носіць канструктыўны характар. Таджыкістан аказвае падтрымку практычна ўсім ініцыятывам Беларусі, выступіў сааўтарам шэрагу беларускіх рэзалюцый у ААН.
З 30 сакавіка 2011 у Душанбэ пачало практычную дзейнасць Пасольства Рэспублікі Беларусь.
Вядомыя асобы [правіць]
- Рудакі (каля 860 — 941) — заснавальнік паэзіі на мове фарсі
Зноскі
- ↑ Колькасць насельніцтва Таджыкістана на 1 студзеня 2011 года (pdf)]
- ↑ Human Development Report 2009: Tajikistan. The United Nations. Праверана 18 кастрычніка 2009.
Гл. таксама [правіць]
 |
Гэта пачатак артыкула. Вы можаце дапамагчы праекту, выправіўшы і дапоўніўшы яго. |
 Садружнасць Незалежных Дзяржаў |
|
|---|---|
| Удзельнікі |  Азербайджан •  Арменія •  Беларусь •  Казахстан •  Кыргызстан •  Малдова •  Расія •  Таджыкістан •  Узбекістан |
| Асацыяваныя члены |  Туркменістан |
| Фактычныя члены |  Украіна |
| Былыя члены |  Грузія (1993 - 2009) |
 Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы |
|
|---|---|
| Удзельнікі | Арменія • Беларусь • Казахстан • Кыргызстан • Расія • Таджыкістан |
| Былыя члены | Азербайджан (1994 – 1999) • .svg){kind=small} Грузія (1994 – 1999) • Узбекістан (1992 – 1999, 2006 – 2012) |
| Еўразійская эканамічная супольнасць | |
|---|---|
| Удзельнікі | Беларусь • Казахстан • Кыргызстан • Расія • Таджыкістан |
| Назіральнікі | Арменія • Малдова • Украіна |
| Членства прыпыненае | Узбекістан |
