Менеск

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Менеск (Мянеск) - персанаж беларускай міфалогіі, легендарны заснавальнік горада Мінска. Паводле падання, ад яго імя таксама ўтварылася і назва горада.

Змест легенды[правіць | правіць зыходнік]

Легенда дайшла да нас у двух запісах (А.Н. Сяргеева і П. Шпілеўскага). Абодва варыянты амаль не адрозніваюцца паміж сабой.

Менеск - чалавек высокага росту і вялікай сілы і, акрамя таго, чараўнік. Ён прыйшоў здалёк і пабудаваў на Свіслачы вялікі млын на сямі колах. Муку ён малоў не з зерня, а з камня. Днём Менеска ніхто не бачыў. Толькі ноччу ў млыне крычала і гаманіла нячыстая сіла. Апоўначы Менеск ездзіў на сваім млыне, як на возе. Ён хутка сабраў дружыну дужых і ваяўнічых людзей. Тыя пасяліліся вакол млына, пабудавалі хаты і ўтварылі цэлае селішча. Ноччу яны на чале з Менескам займаліся разбоем, рабавалі ваколіцы. Абураныя гэтым, сяляне паклікалі іншага чараўніка, яшчэ дужэйшага, чым Менеск. Той спаліў млын, а Менеска прагнаў у чужыя краі. Але ад яго імя пайшла назва горада - Менск[1].

Аналіз[правіць | правіць зыходнік]

На самой справе назва горада Мінска (Менска) пайшла ад рэчкі Менка. Археолагі даўно ўсталявалі, што спачатку Менск узнік не на сваім цяперашнім месцы, а на рацэ Менка, побач з сённешняй вёскай Гарадзішча. Толькі пасля таго, як яго захапілі і спустошылі ў 1067 і 1084 гг., ён быў адбудаваны ў новым месцы, ля ракі Свіслач, дзе і знаходзіцца цяпер.

Легенды, у якіх назва горада пайшла ад разбойніка, увогуле распаўсюджана ў Беларусі (назвы гарадоў Магілёў, Ваўкавыск, Брагін).

Ёсць думка, што легенда вельмі старажытная. У міфалогіях розных народаў ёсць персанажы з імёнамі, блізкікі да імя Менеска: германскі Ман, індыйскі Ману; рымляне верылі ў манаў - багоў замагільнага свету. Магчыма таксама, што імя Менеска пайшло ад праіндаеўрапейскага *men- “мяць, расціраць”, адкуль пайшло і беларускае слова “мука” (а Менеск у паданні быў менавіта млынарам).

Нягледзячы на старажытныя матывы, само паданні можа быць даволі познім: першыя млыны з'яўляюцца ў Беларусі толькі ў 16 стагоддзі. Сюжэт, дзе ноччу ў млыне збіраюцца чэрці, быў папулярны ў познім Сярэднявеччы. Сярэднявечны фальклор, у тым ліку заходнееўрапейскі, ведае і матыў мукі з камення. Млынароў у Беларусі лічылі чараўнікамі: у народзе верылі, нібы яны знаюцца з чарцямі і вадзянікамі. Млынары сапраўды выконвалі шмат рытуалаў, якія насцярожвалі простых людзей. Акрамя таго яны ніколі не віталіся з тымі, каго сустракалі на вуліцы. Яшчэ казалі, нібы днём на млыне мелюць муку людзі, а ноччу - чэрці. У многіх народных казках герой (парабач ці бедная дзяўчына-сірата) прыходзіць ноччу на млын і сустракае там чарцей.

Перамалванне на млыне камянёў і ўзначальванне дружыны набліжаюць Мянеска да вобраза Пяруна. Гэтую ж магчымую тоеснасць з Пяруном адкрэслівае і Рыгор Барадулін у вершы "Мянеск":

Млынар — асілак і вядзьмар,

Дыхне — шумяць прысады.

Ён ліўні і грымоты з хмар

Маланкай выкрасае[2].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Легенды і паданні/[склад. Я. Грынблат і А. Гурскі; рэд. тома А. С. Фядосік] – Мінск, 1983. – С. 278.
  2. Рыгор Барадулін. Мянеск

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]