Батсвана
З пляцоўкі Вікіпедыя.
РЭСПУБЛІКА БАТСВАНА, Батсвана – дзяржава размешчаная на паўднёвым захадзе Афрыканскага кантынента. Мяжуе на поўначы з Замбіяй, на паўночным усходзе – з Зімбабве, на поўдні і паўднёвым усходзе – з ПАР, на захадзе – з Намібіяй. Выхаду да мора не мае. Плошча тэрыторыі – 600,4 тыс. кв. км. У адміністрацыйным дачыненні Батсвана падзеленая на 14 акруг, у тым ліку 5 гарадскіх. Сталіца – г. Габароне (каля 180 тыс. чал.). Іншыя буйныя гарады – Франсістаун, Лабатсе, Селебе-Пікве. Насельніцтва – больш 1,8 млн. чал. Нацыянальнае свята – Дзень незалежнасці (30 верасня). Грашовая адзінка – пула (1 дол. ЗША=6,35 пул). Афіцыйныя мовы – англійская, сетсвана.
Клімат на большай частцы краіны субтрапічны, на поўначы – трапічны. Самыя зімныя месяцы – чэрвень-ліпень (уначы тэмпература апускаецца да 0°C, днём паднімаецца да +27°C); самыя гарачыя – снежань-студзень (максімальная тэмпература ўначы – да +35°C, днём – да +45°C); верасень-красавік – сезон дажджоў. 80% тэрыторыі Батсваны займае пустыня Калахары.
Змест |
[правіць] Насельніцтва
Асноўнае насельніцтва Батсваны складаюць народнасці тсвана (больш 50%), бакаланга (ок. 11%) і інш. Каля 5% жыхароў краіны – еўрапейцы і выхадцы з Азіі. Штогадовы прырост насельніцтва – 2,4%. У гарадах пражывае больш 50% насельніцтва краіны.
Каля 60% батсванцаў вызнаюць хрысціянства, у асноўным пратэстанцкага толку, 30% прытрымваюцца мясцовых традыцыйных вераванняў.
Асноўнай праблемай для краіны з'яўляецца эпідэмія ВІЧ/СНІД. Па афіцыйных дадзеных, адсотак хворых СНІД і ВІЧ-інфікаваных складае 17,1%. У сувязі з масавым распаўсюджваннем СНІДу сярэдняя працягласць жыцця ў апошняе дзесяцігоддзе знізілася з 65 гадоў у 1991 да 55 гадоў у 2005. Дзіцячая смяротнасць складае 56 на 1000 нованароджаных.
[правіць] Гісторыя
Плямёны тсвана, якія засяляюць тэрыторыю цяперашняй Батсваны, раней жылі ў Трансваалі, з'явіліся на тэрыторыі сучаснай Батсваны ў канцы 17 – пачатку 18 ст. Да пачатку 19 ст. яны былі аб'яднаныя ў некалькі буйных плямёнаў. У 1885, асцерагаючыся акупацыі з боку бураў, правадыры плямёнаў звярнуліся да Вялікабрытаніі з просьбай аб абвяшчэнні Бечуаналенда брытанскім пратэктаратам. У 1965 Вялікабрытанія пагадзілася на падаванне Бечуаналенду ўнутранага самакіравання, пасля чаго 30 верасня 1966 Бечуаналенд быў абвешчаны незалежнай Рэспублікай Батсвана. Першым прэзідэнтам краіны стаў правадыр тсвана С. Кхама.
[правіць] Дзяржаўны лад
Батсвана – парламенцкая рэспубліка. Паводле прынятай у 1966 Канстытуцыі прэзідэнтам на пяцігадовы тэрмін становіцца лідэр партыі, якая перамагла на парламенцкіх выбарах, які адначасова з'яўляецца главой урада і галоўнакамандуючым узброенымі сіламі. Прэзідэнт краіны – Серэтсе Кхама Ян Кхама, абраны таемным галасаваннем Нацыянальнай асамблеі 1 красавіка 2008 пасля датэрміновай добраахвотнай адстаўкі былога главы дзяржавы Ф. Магае (за год да заканчэння тэрміна паўнамоцтваў).
Вышэйшы заканадаўчы орган – Нацыянальная асамблея, якая складаецца з 64 дэпутатаў (57 з іх абіраюцца на 5 гадоў на аснове ўсеагульнага выбарчага права, 4 прызначаюцца прэзідэнтам). У склад парламента ўваходзяць таксама прэзідэнт, генеральны пракурор і спікер. Спікер Нацыянальнай асамблеі – Патрык Балопі. Кансультатыўным органам пры парламенце з'яўляецца Палата правадыроў, якая складаецца з 35 членаў. Чарговыя парламенцкія выбары прызначаныя на 2009.
У цяперашні час маецца 14 партый. Кіруючай партыяй з'яўляецца Батсванская дэмакратычная партыя (БДП). Прэзідэнт БДП – Ф. Магае. У 2004 ад БДП у парламент было абрана 44 дэпутата. Асноўныя апазіцыйныя партыі прадстаўленыя «альянсам трох», яны маюць у парламенце 12 месцаў. У альянс уваходзяць: Батсванскі нацыянальны фронт (БНФ), лідэр партыі – О. Маупа; Батсванская народная партыя (БНП), лідэр партыі – Бярнард Балікані, і Батсванскі рух альянсу (БРА), лідэр партыі – Л. Сеташваела. Партыя батсванскага кангрэса (ПБК, лідэр партыі – Г. Салешанда), якая дзейнічала на выбарах 2004 самастойна, атрымала ў Нацасамблее адно месца.
Федэрацыя прафсаюзаў Батсваны (ФПБ) здзяйсняе кіраўніцтва ўсімі прафаб'яднаннямі краіны. Членамі ФПБ з'яўляюцца каля 30% якія працуюць па найме.
Урад – вышэйшы выканаўчы орган, складаецца з прэзідэнта, віцэ-прэзідэнта і 16 міністраў. Усе члены ўрада з'яўляюцца членамі парламента.
Судовую сістэму Батсваны складаюць мясцовыя і гарадскія суды, а таксама Вярхоўны і Апеляцыйны суды.
Міністр замежных спраў і міжнароднага супрацоўніцтва – Фанду Скелемані (з 1 красавіка 2008).
[правіць] Эканоміка
Батсвана валодае багатымі радовішчамі дыяментаў, медна-нікелевай сыравіны, каўстычнай соды, каменнага вугля (выведаныя запасы вугля ацэньваюцца ў 17 млрд. т.). Маюцца таксама запасы золата, урана, цынку, плацінавых руд, волава, жалеза, серабра, хромавых руд, азбесту, тальку, агатаў.
Сацыяльна-эканамічнае становішча досыць стабільнае. Па сярэднім прыбытку на душу насельніцтва Батсвана займае адно з першых месцаў на Афрыканскім кантыненце (каля 4,5 тыс. дол. ЗША). Паводле ацэнак, аб'ём ВУП у 2007 перавысіў 10 млрд. дол. ЗША, тэмпы эканамічнага росту ў 2007 склалі каля 5-6%, дзяржаўныя золатавалютныя рэзервы – звыш 7 млрд. дол. Батсвана не мае знешняй запазычанасці. Узровень беспрацоўя – парадку 17%, інфляцыі – 10%.
Аснову эканомікі краіны складае горназдабыўная прамысловасць (доля ў ВУП – больш 60%), якая дае звыш 70% усіх валютных паступленняў. Па аб'ёме здабычы дыяментаў Батсвана займае адно з кіроўных месцаў у свеце (у 2007, паводле ацэнцы, аб'ём здабычы склаў 35 млн. карат). У маі 2006 ўрад Батсваны і кіраўніцтва «Дэ Бірс» падпісалі пакет дамоўленасцяў, паводле якога ў Габароне створана сумеснае прадпрыемства «ДТС Батсвана» па сартаванні і ацэнцы дыяментаў, якія здабываюцца кампаніяй «Дэбсвана». У лістападзе 2007 паміж «ДТС Батсвана» і 16 зарэгістраванымі ў краіне прадпрыемствамі па агранцы дыяментаў падпісана дамова, якая вызначае ўмовы забеспячэння згаданых прадпрыемстваў дыяментам-сырцом на бліжэйшыя 3 гады.
Вядзецца таксама здабыча вугля, медна-нікелевага канцэнтрату, золата.
На сферу паслуг прыходзіцца больш 22% ВУП. У сектарах эканомікі «немінеральных галін» (лёгкая прамысловасць, будаўніцтва, гандаль, транспарт) рост складае каля 2%.
Паліўна-сыравінная база развітая слаба. Батсвана залежыць у сферы электразабеспячэння і нафтапрадуктаў ад паставак з ПАР. У мэтах выпраўлення сітуацыі ўрад рэалізуе комплекс мер па пашырэнні наяўных і будаўніцтву новых энергасістэм, якія ў перспектыве дазволяць Батсване задаволіць уласныя патрэбнасці ў электраэнергіі. Кіраўніцтва краіны праводзіць курс на дыверсіфікаванне эканомікі, заахвочванне свабоднага прадпрымальніцтва, шырокае прыцягненне замежнага капіталу.
У сельскай гаспадарцы занята каля 30% працаздольнага насельніцтва, хоць доля яго ў ВУП – парадку 3%. Найважнай галіной з'яўляецца жывёлагадоўля экстэнсіўнага тыпу, пераважна мяснога напрамку. На яго прыпадае 80% прадукцыі аграрнай сферы. Вырошчваецца кукуруза, проса, сорга, сланечнік, бавоўна. Разам з тым земляробства забяспечвае толькі каля паловы штогадовай патрэбнасці краіны ў зерневых. Недахоп харчавання пакрываецца за рахунак імпарту.
У знешнім гандлі Батсвана мае дадатнае сальда. Асноўныя гандлёвыя партнёры – дзяржавы-члены Паўднёваафрыканскага мытнага саюза і краіны ЕС.
У структуры экспарту пераважаюць дыяменты, медна-нікелевы канцэнтрат, мяса і мясная прадукцыя, тэкстыль. У імпарце найбольшая ўдзельная вага прыходзіцца на харчовыя тавары, машыны і абсталяванне, электратэхнічныя вырабы і хімічную прадукцыю. Больш 70% імпарту паступае з ПАР.
Доля турызму ў ВУП складае каля 5%, у гэтай галіне занята 12% працаздольнага насельніцтва. Кіраўніцтва краіны надае вялікую ўвагу развіццю турызму. Ставіцца задача (2008) павялічыць у бліжэйшыя 5 гадоў долю турызму ў ВУП у 2 разы.
Батсвана мае досыць разгалінаваную транспартную інфраструктуру: чыгункі – 900 км; аўтамабільныя – 20 тыс. км, з іх 5 тыс. км – з цвёрдым пакрыццём. Міжнародныя аэрапорты маюцца ў Габароне, Касане і Маунге.
[правіць] Культура
Пачатковай адукацыяй ахоплена больш 90% дзяцей. У цяперашні час каля 81% насельніцтва старэй 15 гадоў мае пачатковую і сярэднюю адукацыю. У краіне ёсць адзін дзяржаўны ўніверсітэт (адкрыты ў Габароне ў 1982), адкрыццё другога плануецца ў 2008. Вялікая колькасць студэнтаў атрымоўвае адукацыю за мяжой (ПАР, Вялікабрытанія, ЗША, Аўстралія).
У Батсване выходзіць штодзённая ўрадавая газета «Дэйлі ньюс» і шэраг незалежных газет: «Батсвана газет», «Батсвана гардыян», «Ммегі», «Мідвік сан» і інш. У 1978 у краіне было створана ўрадавае інфармацыйнае агенцтва БОПА, у 1965 – нацыянальная радыёвяшчальная кампанія «Радыё Батсваны», у 1998 – нацыянальная тэлевізійная служба.
