Кукуруза

? Кукуруза
Навуковая класіфікацыя
Царства:	Расліны
Аддзел:	Пакрытанасенныя
Клас:	Аднадольныя
Парадак:	Метлюжковакветныя
Сямейства:	Метлюжковыя
Род:	Кукуруза
Від:	Кукуруза
Навуковая назва
Zea mays subsp. mays L.
Сістэматыка на ВікіВідах Выявы ў ВікіСховішчы ITIS   524870 NCBI   381124

Zea mays «fraise»

Кукуруза, маіс, кукуруза цукровая (лац.: Zea mays L. ssp. mays ці Zea saccharata Sturtev) — аднагадовая травяністая расліна, адзіны культурны прадстаўнік роду Кукуруза (Zea) сямейства Метлюжковыя (Poaceae).

Акрамя культурнай кукурузы, род Кукуруза ўключае чатыры віды — Zea diploperennis, Zea perennis, Zea luxurians, Zea nicaraguensis — і тры дзікарослых падвіды Zea mays: ssp. parviglumis, ssp. mexicana і ssp. huehuetenangensis. Лічыцца, што многія з названых таксонаў адыгралі ролю ў селекцыі культурнай кукурузы ў старажытнай Мексіцы. Існуе здагадка, што кукуруза — самае старажытнае хлебнае расліна ў свеце].

Цукровая кукуруза падзяляецца на 9 батанічных груп, якія адрозніваюцца па будове і марфалогіі зярна: крамяністая (Zea mays imdurata), зубападобная (Zea mays indentata), паўзубападобная (Zea mays semidentata), якая лопаецца (Zea mays everta), цукровая (Zea mays saccharata), крухмалістая, ці мучністая (Zea mays amylacea), крухмаліста-цукровая (Zea mays amyleosaccharata), воскападобная (Zea mays ceratina) і плёнчатая (Zea mays tunicata).

Батанічнае апісанне і біялагічныя асаблівасці

Батанічная ілюстрацыя з кнігі «Köhler’s Medizinal-Pflanzen», 1887

Кукуруза — высакарослая аднагадовая травяністая расліна, дасягае вышыні 3 м (у выключных выпадках — да 6 м і больш). Кукуруза мае добра развітую махрыстую каранёвую сістэму, пранікальную на глыбіню 100—150 см. На ніжніх вузлах сцябла могуць утварацца паветраныя апорныя карані, якія засцерагаюць сцябло ад падзення і якія забяспечваюць расліна вадой і пажыўнымі рэчывамі.

Сцябло прамастаячае, да 7 см у дыяметры, без паражніны ўнутры (у адрозненне ад большасці іншых траў).

Лісце буйное, лінейна-ланцэтнае, да 10 см шырынёй і 1 м даўжынёй. Іх лік ад 8 да 42.

Расліны аднадомныя з аднаполымі кветкамі: мужчынскія сабраны ў буйныя мяцёлкі на верхавінах парасткаў, жаночыя — у катахі, размешчаныя ў пазухах лісця. На кожнай расліне звычайна 1-2 пачаткі, рэдка больш. Даўжыня катаха ад 4 да 50 см, дыяметр ад 2 да 10 см, маса ад 30 да 500 грамаў. Катахі шчыльна акружаны лістападобнымі абвёрткамі. Вонкі на верхавіне такой абвёрткі выходзіць толькі пучок доўгіх песцічных слупкоў. Вецер пераносіць на іх лычыкі пылок з мужчынскіх кветак, адбываецца апладненне, і на катаху развіваюцца буйныя плады-зярноўкі.

Форма зярновак кукурузы вельмі своеасаблівая: яны не выцягнутыя, як у пшаніцы, жыта і многіх іншых культурных злакавых, а кубічныя або круглявыя, шчыльна прыціснутыя адзін да аднаго і размешчаны на стрыжні катаха вертыкальнымі шэрагамі. У адным катаху можа быць да 1000 зярновак. Памеры, форма і афарбоўка зярновак адрозніваюцца ў розных сартоў; звычайна зярноўкі жоўтага колеру, але бывае кукуруза з чырванаватымі, фіялетавымі, сінімі і нават амаль чорнымі зярноўкамі.

Вегетацыйны перыяд доўжыцца прыблізна 90-150 сутак. Узыходзіць кукуруза на 10-12 суткі пасля пасева. Кукуруза з'яўляецца цеплалюбнай раслінай. Аптымальная тэмпература для яе вырошчвання — 20-24 ° С. Акрамя таго, кукуруза мае патрэбу ў добрым сонечным асвятленні.

Злева направа: мужчынскае суквецце, жаночае суквецце, катах, насенне сорту 'Fraise'

Гісторыя паходжання

Радзіма — Цэнтральная і Паўднёвая Амерыка. Уведзена ў культуру на тэрыторыі сучаснай Мексікі. Альмекі пачалі вырошчваць кукурузу яшчэ ў XIV стагодддзі да н.э. Адна з трох сясцёр.

Віды

• Zea diploperennis
• Zea luxurians
• Zea nicaraguensis
• Zea mays L. — Кукуруза
  • Zea mays subsp. mays
  • Zea mays subsp. huehuetenangensis
  • Zea mays subsp. mexicana
  • Zea mays subsp. parviglumis
• Zea perennis

Выкарыстанне

З зерняў кукурузы атрымліваюць кукурузны алей.