Горад Мадрыд

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Горад
Мадрыд
ісп.: Madrid
Сцяг Герб
Сцяг
Герб
CollageMadrid.jpg

Каардынаты: 40°24′00″ пн. ш. 3°41′00″ з. д. / 40.4° пн. ш. 3.683333° з. д. (G) (O) (Я)40°24′00″ пн. ш. 3°41′00″ з. д. / 40.4° пн. ш. 3.683333° з. д. (G) (O) (Я)

Краіна
Рэгіён
Правінцыя
Абшчына
Першае згадванне
Плошча
607 км²
Вышыня НУМ
667 м
Насельніцтва (2006)
3 128 600 [1] чалавек
Часавы пояс
Тэлефонны код
+34 91
Паштовыя індэксы
28001-28080
Афіцыйны сайт
Заступнік
Святы Ісідар

Мадрыд (Іспанія)
Мадрыд
Мадрыд

Мадрыд (Мадрыд)
Мадрыд
Мадрыд

Мадрыд (ісп.: Madrid [maˈðɾið]) — сталіца і найбуйнейшы горад Іспаніі, а таксама адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі і аўтаномнай супольнасці. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Арэа-Метрапалітана. Найбуйнейшы эканамічны, палітычны і культурны цэнтр краіны. Насельніцтва горада - 3.273.000 жыхароў (2010).

Горад размешчаны ў цэнтральнай частцы Пірэнейскага паўвострава. Вялікі Мадрыд уяўляе сабой агламерацыю плошчай 1,2 тысячы км². Сам горад размяшчаецца на тэрыторыі плошчай 607 км² і ўключае 21 адміністрацыйны раён. Буйны транспартны вузел (чыгунка, хуткасныя шашэйныя дарогі, адзін з найбуйнейшых у свеце аэрапортаў).

Агульныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Знаходзіцца ў цэнтры Пірэнейскага п-ва, на Новакастыльскім пласкагор'і, на р. Мансанарэс (басейн р. Таха). З прыгарадамі ўтварае гарадскую агламерацыю Вялікі Мадрыд з насельніцтвам больш за 5 млн. чал. Важны эканамічны і культурны цэнтр краіны. Буйны цэнтр міжнароднага турызму.

Puerta del Sol, Madrid.
Puerta del Sol, Madrid.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Вядомы з 932, склаўся вакол арабскай (маўрскай) крэпасці Маджырыг. У 1083 адваяваны ў арабаў каралём Альфонсам VI і далучаны да Касттыліі. У 1118 за актаўны ўдзел у Рэканкісце атрымаў прывілеі горада. У XIV—XV ст. рэзідэнцыя кастыльскіх каралёў і месца пасяджэнняў картэсаў (з 1309). У 1520 гараджане ўдзельнічалі ў паўстанні камунерас. 3 1561 сталіца Іспаніі. 3 канца XVII ст. буйны культурны цэнтр, у 1774 заснавана Каралеўская акадэмія мастацтваў У 1808—12 акупіраваны французскімі войскамі, тут пачалася нацыянальна-вызвольная Іспанская рэвалюцыя 1808—14; адзін з цэнтраў рэвалюцый 1820—23, 1834—43, 1854—56, 1868—74. У Іспанскую рэвалюцыю 1931—39 у Мадрыдзе размяшчаўся ўрад рэспубліканцаў, 28.3.1939 заняты франкістамі. Пасля ІІ сусветнай вайны цэнтр выступленняў супраць дыкгатуры Ф. Франка. У 1981 кансерватыўныя вайскоўцы намагаліся ажыццявіць у Мадрыдзе дзяржаўны пераварот.

Прамысловасць[правіць | правіць зыходнік]

Машынабудаванне (у т.л. вытворчасць аўтамабіляў), хімічная, лёгкая, харчовая прамысловасць і інш. Саматужныя промыслы (вытворчасць вышывак, карункаў, хустак, габеленаў, веераў, кастаньет, ювелірных вырабаў).

Асноўныя прамысловыя прадпрыемствы ў прадмесцях і гарадах-спадарожніках.

Транспарт[правіць | правіць зыходнік]

Вузел чыгунак і аўтадарог. Міжнародны аэрапорт Барахас. Мадрыдскі метрапалітэн.

Архітэктура і планіроўка[правіць | правіць зыходнік]

Цэнтр Мадрыда з параднай паркавай магістраллю размешчаны паміж плошчамі Пуэрта дэль Соль, Пласа Маёр і Пласа дэ Эспанья. Значная частка архітэктурных помнікаў страчана ў час рэканструкцыі горада ў ХІХ-ХХ ст. Аблічча старога горада з сярэдневяковай нерэгулярнай планіроўкай захавалася толькі на паўднёвым захадзе ад плошчы Пуэр-та дэль Соль, ад якой адыходзяць 10 радыяльных вуліц. Помнікі XIV-XVIII ст.: вежа Торэ дэ Сан-Ніколас (XIV ст., стыль мудэхар), біскупская капэла (1520, стыль платэрэска), ансамбль Пласа Маёр (1619, X. дэ Мора; стыль эрэрэска), касцёлы Сан-Ісідра эль Рэаль (1626-61), Сан-Хінес (1645, у інтэр'еры жывапіс Эль Грэка, А. Кана і інш.; барока), Трыумфальная арка Пуэрта дэль Алькала (1764-78, Ф. Сабаціні). У стылі класіцызму XVІІІ-ХІХ ст. пабудаваны каралеўскі палац (1738-64, арх. Дж. Б. Сакеці, Ф. Сабаціні, В. Радрыгес, паводле праекта Ф. Ювары; у інтэр'еры багаты збор жывапісу, скульптуры, габеленаў, мэблі і інш.), касцёлы Сан-Франсіска эль Грандэ (1776-85), Эрміта дэ Сан-Антоніо дэ ла Фларыда (1792-98, фрэскі Ф. Гоі), будынак музея Прада. У Мадрыдзе шмат парадных пабудоў у духу эклектакі і стылі мадэрн, у т.л. палац іспанскіх картэсаў (1843-50, арх. Н. Паскуаль). Паводле генплана 1950-х г. (арх. Х. Л. Серт) Мадрыд забудоўваўся на поўначы, паўднёвым усходзе, створаны шэраг гарадоў-спадарожнікаў (Эскарыял, Эль-Парда). Новыя раёны рэгулярнай планіроўкі, з вялікімі паркамі, праспектамі і плошчамі забудоўваюцца добраўпарадкаванымі шматпавярховымі дамамі пераважна з чырвонай цэглы. Сярод пабудоў у духу сучаснай архітэктуры: раён Сьюдад Хардзін («горад-сад») з універсітэцкім гарадком (пачаты ў 1931, арх. М. Лопес Атэра, у 1939 зруйнаваны, адноўлены ў 1950-я г., арх. М. Фісак і інш.), іпадром Сарсуэла (1935), вежавыя дамы, т.зв. Белыя вежы (1969, арх. Ф. Х. Саэнс дэ Ойса і інш.), Цэнтр рэстаўрацыйных работ (1960-70-я г., арх. Ф. Ігерас, А. Міра).

Паркі: Мадрыдскі (б. Буэн-Рэціра; 1868), Прада, Заходні, Каса дэ Кампа, фантаны XVІІІ ст. Помнікі: М. Сервантэсу (1835, А. Сола, і 1927, арх. П. Мугуруса, скульпт. К. Валера), Х. Калумбу (1885, А. Меліда і Х. Суньёль), Д. Веласкесу (1899, А. Марынас), Ф. Гоі (1905), Э. Кастэяару (1908, абодва арх. М. Бенльюрэ).

Культура, адукацыя, навука[правіць | правіць зыходнік]

У Мадрыдзе знаходзяцца Каралеўская іспанская акадэмія (з 1713), 6 універсітэтаў, у т.л. Мадрыдскі ўніверсітэт, Каталіцкі ўніверсітэт (з 1860), каралеўская акадэмія прыгожых мастацтваў Сан-Фернанда, кансерваторыя (з 1830). У 1952-60 пры Цэнтры абмену еўрапейскай культуры дзейнічаў Інстытут беларусаведы імя Льва Сапегі.

Тэатры: «Рэаль», «Сарсузла», «Лара», «Эспаньёль». 32 музеі, у т.л. музей Прада, Нацыянальны археалагічны, іспанскага народа, сучаснага мастацтва і інш.

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Гарады-пабрацімы[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0155-9 (т.9)

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons