Жыгімонт Ваза

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Жыгімонт III Ваза)
Jump to navigation Jump to search
Жыгімонт III Ваза
Sigismund
Жыгімонт III Ваза
Жыгімонт Ваза. Карціна Пітэра Паўля Рубенса
Coat of arms of Vasa kings of Poland.svg
сцяг
кароль польскі і вялікі князь літоўскі
жнівень 1587 — 19 красавіка 1632
Каранацыя: снежань 1587
Папярэднік: Стэфан Баторый
Пераемнік: Уладзіслаў IV
сцяг
кароль Швецыі, Готаў і Вендаў
17 лістапада 1592 — 24 ліпеня 1599
Дэвіз: Pro jure et populo
(За справядлівасць і народ)
Каранацыя: 19 лютага 1594
Папярэднік: Юхан III
Пераемнік: Карл IX
 
Дзейнасць: мецэнат
Веравызнанне: Каталіцтва
Нараджэнне: 20 чэрвеня 1566(1566-06-20)
Смерць: 30 красавіка 1632(1632-04-30) (65 гадоў)
Пахаванне:
Род: Ваза
Бацька: Юхан III Ваза
Маці: Кацярына Ягелонка
Жонка: Ганна Аўстрыйская
Канстанцыя Аўстрыйская
Дзеці:

ад першага шлюбу:

Ганна Марыя Ваза
Катажына Ваза
Уладзіслаў IV Ваза
Кшыштаф Ваза
Кшыштаф Ваза

ад другога шлюбу:

Ян Казімір Ваза
Ян II Казімір Ваза
Ян Альберт Ваза
Караль Фердынанд Ваза
Аляксандр Караль Ваза
Ганна Канстанцыя Ваза
Ганна Катажына Канстанцыя
 
Аўтограф: Sigismundus III Rex - signature.png
 
Узнагароды:
Knight of the Order of the Golden Fleece

Жыгімонт Ваза, у Польшчы Зыгмунт III (20 чэрвеня 156630 красавіка 1632) — кароль польскі і вялікі князь літоўскі (15871632), кароль шведскі (15921599). Сын караля Швецыі Юхана III Вазы і Кацярыны Ягелонкі, дачкі Жыгімонта Старога.

Нарадзіўся ў горадзе Грыпсгольм у Швецыі. 3 1568 года спадчыннік шведскага трона. Абраны польскім каралём на элекцыйным сойме 1587 года, пасля смерці Стэфана Баторыя, дзякуючы падтрымцы Ганны Ягелонкі, канцлера і вялікага гетмана кароннага Яна Замойскага. Перамог іншага кандыдата, аўстрыйскага эрцгерцага Максіміліяна. Але на элекцыйным сойме не было паслоў ад ВКЛ. Каб дамагчыся падтрымкі сваёй кандыдатуры ў ВКЛ, 28 студзеня 1588 года зацвердзіў новую рэдакцыю Статута.

Унутраная палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Намагаўся аднавіць пазіцыі каталіцкай царквы ў Рэчы Паспалітай, але гэта не дало жаданых вынікаў. Падтрымаў Берасцейскую унію 1596 года. Аднак, вымушаны быў спрыяць прыняццю пастаноў соймаў Рэчы Паспалітай 1609, 1618 і 1631 гадоў, якія гарантавалі правы праваслаўных. Збліжэнне Жыгімонта Вазы з Габсбургамі выклікала ў Польшчы незадавальненне большасці шляхты. Кароль акружыў сябе езуітамі, іншаземцамі і вузкім колам магнатаў. Намаганні Жыгімонта Вазы ўвесці ў Рэчы Паспалітай абсалютную манархію, спадчыннасць трона, зменшыць ролю соймавых паслоў выклікалі незадавальненне шляхты. Пасля рокашу 1606 года Сойм зацвердзіў шляхецкія вольнасці, непарушнасць абрання караля і пастаянную прысутнасць сенатараў дзеля кантролю за яго дзеяннямі.

Замежная палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Арыентаваўся на Габсбургаў і Свяшчэнную Рымскую імперыю, што было замацавана дзвюма шлюбамі з аўстрыйскімі эрцгерцагінямі, сёстрамі, Ганнай і Канстанцыяй. У 1592 годзе пасля смерці Юхана III заняў шведскі трон. Палітыка аднаўлення пазіцый каталіцкай царквы ў Швецыі цалкам правалілася. У 1599 годзе шведская пратэстанцкая групоўка скінула яго з трона і абрала рэгентам, а з 1604 года і каралём, яго дзядзьку Карла IX. Да канца свайго жыцця Жыгімонт Ваза імкнуўся вярнуць сабе шведскую карону, уцягнуў Рэч Паспалітую ў доўгі канфлікт са Швецыяй. Падтрымліваў прапанову групоўкі магнатаў і шляхты аб ажыццяўленні аб'яднання Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай на правах трэцяга ўдзельніка федэрацыі разам з Польшчай і ВКЛ. Падтрымаў Ілжэдзмітрыя I, Ілжэдзмітрыя II, даваў ім дапамогу і дазволіў вербаваць войска ў ВКЛ і Польшчы. У 1600 годзе пачаў вайну Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадоў. Войска Рэчы Паспалітай здабыла перамогу ў Кірхгольмскай бітве 1605, аднак скарыстаць з поспеху з-за нешматлікасці не здолела, і вайна працягвалася. Пасля запрашэння царом Васілём Шуйскім у Маскоўскае княства шведскага корпуса дзеля барацьбы з войскамі Ілжэдзмітрыя II пачаў вайну Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гг.. У выніку паражэння маскоўскага войска каля Клушына ў 1610 годзе Васіль Шуйскі быў скінуты з трона, маскоўскія баяры і гараджане абвясцілі царом сына Жыгімонта Вазы — Уладзіслава.

Жыгімонт Ваза спрабаваў праводзіць актыўную палітыку на поўдні. Падтрымліваў імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі супраць Чэхіі і Трансільваніі, што выклікала пастаянныя напады на Украіну і поўдзень Польшчы саюзнікаў Трансільваніі — крымскіх татараў і туркаў. У 1620 годзе польскае войска было разбіта туркамі ля Цацоры. Але ў Хоцінскай бітве 1621 года войска Рэчы Паспалітай атрымала перамогу над імі, якая аднак не была выкарыстана.

Замежныя і ўнутраныя палітычныя планы Жыгімонта Вазы не ўдаліся, шмат у чым яго палітыка спрыяла далейшаму заняпаду Рэчы Паспалітай.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Вялікае княства Літоўскае : энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мінск, 2005.
  • Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 6. — Мінск, 1998.
  • Беларусь: энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995.