Жыгімонт Ваза

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Жыгімонт III Ваза)
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
Жыгімонт III Ваза
Sigismund
Sigismund at horse.jpg
Жыгімонт Ваза. Карціна Пітэра Паўля Рубенса
Title page of Aeconomiae Marienburgensis Revisio crop.png
кароль польскі і вялікі князь літоўскі Сцяг
жнівень 1587 — 19 красавіка 1632
Каранацыя снежань 1587
Папярэднік Стэфан Баторый
Пераемнік Уладзіслаў IV
кароль Швецыі, Готаў і Вендаў Сцяг
17 лістапада 1592 — 24 ліпеня 1599
Дэвіз Pro jure et populo
(За справядлівасць і народ)
Каранацыя 19 лютага 1594
Папярэднік Юхан III
Пераемнік Карл IX

Нараджэнне 20 чэрвеня 1566(1566-06-20)[1][2][…]
Смерць 19 (29) красавіка 1632[4] (65 гадоў)
Месца пахавання
Род Дынастыя Ваза
Бацька Юхан III[4]
Маці Кацярына Ягелонка[4]
Жонка Ганна Аўстрыйская[4][6] і Канстанцыя Аўстрыйская[d][4][6]
Дзеці Уладзіслаў Ваза, Ян II Казімір Ваза, John Albert Vasa[d], Karol Ferdynand Vasa[d], Alexander Charles Vasa[d], Anna Catherine Constance Vasa[d] і Anne Marie Vasa[d]
Веравызнанне Каталіцтва
Дзейнасць мецэнат, манарх
Аўтограф Sigismundus III Rex - signature.png
Узнагароды
рыцар ордэна Залатога руна
Commons-logo.svg Жыгімонт Ваза на Вікісховішчы

Жыгімонт Ваза, у Польшчы Зыгмунт III (20 чэрвеня 1566 — 30 красавіка 1632) — кароль польскі і вялікі князь літоўскі (15871632), кароль шведскі (15921599). Сын караля Швецыі Юхана III Вазы і Кацярыны Ягелонкі, дачкі Жыгімонта Старога.

Нарадзіўся ў горадзе Грыпсгольм у Швецыі. 3 1568 года спадчыннік шведскага трона. Абраны польскім каралём на элекцыйным сойме 1587 года, пасля смерці Стэфана Баторыя, дзякуючы падтрымцы Ганны Ягелонкі, канцлера і вялікага гетмана кароннага Яна Замойскага. Перамог іншага кандыдата, аўстрыйскага эрцгерцага Максіміліяна. Але на элекцыйным сойме не было паслоў ад ВКЛ. Каб дамагчыся падтрымкі сваёй кандыдатуры ў ВКЛ, 28 студзеня 1588 года зацвердзіў новую рэдакцыю Статута.

Унутраная палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Намагаўся аднавіць пазіцыі каталіцкай царквы ў Рэчы Паспалітай, але гэта не дало жаданых вынікаў. Падтрымаў Берасцейскую унію 1596 года. Аднак, вымушаны быў спрыяць прыняццю пастаноў соймаў Рэчы Паспалітай 1609, 1618 і 1631 гадоў, якія гарантавалі правы праваслаўных. Збліжэнне Жыгімонта Вазы з Габсбургамі выклікала ў Польшчы незадавальненне большасці шляхты. Кароль акружыў сябе езуітамі, іншаземцамі і вузкім колам магнатаў. Намаганні Жыгімонта Вазы ўвесці ў Рэчы Паспалітай абсалютную манархію, спадчыннасць трона, зменшыць ролю соймавых паслоў выклікалі незадавальненне шляхты. Пасля рокашу 1606 года Сойм зацвердзіў шляхецкія вольнасці, непарушнасць абрання караля і пастаянную прысутнасць сенатараў дзеля кантролю за яго дзеяннямі.

Замежная палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Арыентаваўся на Габсбургаў і Свяшчэнную Рымскую імперыю, што было замацавана дзвюма шлюбамі з аўстрыйскімі эрцгерцагінямі, сёстрамі, Ганнай і Канстанцыяй. У 1592 годзе пасля смерці Юхана III заняў шведскі трон. Палітыка аднаўлення пазіцый каталіцкай царквы ў Швецыі цалкам правалілася. У 1599 годзе шведская пратэстанцкая групоўка скінула яго з трона і абрала рэгентам, а з 1604 года і каралём, яго дзядзьку Карла IX. Да канца свайго жыцця Жыгімонт Ваза імкнуўся вярнуць сабе шведскую карону, уцягнуў Рэч Паспалітую ў доўгі канфлікт са Швецыяй. Падтрымліваў прапанову групоўкі магнатаў і шляхты аб ажыццяўленні аб’яднання Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай на правах трэцяга ўдзельніка федэрацыі разам з Польшчай і ВКЛ. Падтрымаў Ілжэдзмітрыя I, Ілжэдзмітрыя II, даваў ім дапамогу і дазволіў вербаваць войска ў ВКЛ і Польшчы. У 1600 годзе пачаў вайну Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадоў. Войска Рэчы Паспалітай здабыла перамогу ў Кірхгольмскай бітве 1605, аднак скарыстаць з поспеху з-за нешматлікасці не здолела, і вайна працягвалася. Пасля запрашэння царом Васілём Шуйскім у Маскоўскае княства шведскага корпуса дзеля барацьбы з войскамі Ілжэдзмітрыя II пачаў вайну Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гг.. У выніку паражэння маскоўскага войска каля Клушына ў 1610 годзе Васіль Шуйскі быў скінуты з трона, маскоўскія баяры і гараджане абвясцілі царом сына Жыгімонта Вазы — Уладзіслава.

Жыгімонт Ваза спрабаваў праводзіць актыўную палітыку на поўдні. Падтрымліваў імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі супраць Чэхіі і Трансільваніі, што выклікала пастаянныя напады на Украіну і поўдзень Польшчы саюзнікаў Трансільваніі — крымскіх татараў і туркаў. У 1620 годзе польскае войска было разбіта туркамі ля Цацоры. Але ў Хоцінскай бітве 1621 года войска Рэчы Паспалітай атрымала перамогу над імі, якая аднак не была выкарыстана.

Замежныя і ўнутраныя палітычныя планы Жыгімонта Вазы не ўдаліся, шмат у чым яго палітыка спрыяла далейшаму заняпаду Рэчы Паспалітай.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Sigismund — 1917.
  2. Sigismund III Vasa // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. Sigismund III // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Östergren S. Sigismund — С. 160. Праверана 10 студзеня 2017.
  5. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #119383845 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 30 снежня 2014.
  6. 6,0 6,1 (unspecified title) Праверана 7 жніўня 2020.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Вялікае княства Літоўскае : энцыклапедыя. У 2 т. Т. 1. — Мінск, 2005.
  • Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 6. — Мінск, 1998.
  • Беларусь: энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]