Планета Юпітэр

Юпітэр
Юпітэр і яго найбольшы спадарожнік Ганімед, здымак КА "Вояджэр-1" 24.1.1979
Арбітальныя характарыстыкі
Перыгелій	740 520 000 км (4,949066 а. а.)
Афелій	16 620 000 км (5,457659 а. а.)
Вялікая паўвось (a)	778 570 000 км (5,203363 а. а.)
Эксцэнтрысітэт арбіты (e)	0,0489
Сідэрычны перыяд абарачэння	4332,589 дзён (11,86 гадоў)
Сінадычны перыяд абарачэння	398,88 дзён
Арбітальная хуткасць (v)	13,07 км/с (сярэдняя)
Нахіл (i)	1,03° (адносна экліптыкі) 6,09° (адносна сонечнага экватара)
Даўгата ўзыходнага вузла ($\Omega$)	100,55615°
Аргумент перыцэнтра ($\omega$)	275,66°
Спадарожнікі	65
Фізічныя характарыстыкіyes
Сціск	0,06487
Экватарыяльны радыус	71 492 ± 4 км
Палярны радыус	66 854 ± 10 км
Плошча паверхні (S)	6,21796×1010 км²
Аб'ём (V)	1,43128×1015 км³
Маса (m)	1,8986×1027 кг
Сярэдняя шчыльнасць ($\rho$)	1,326 г/см³
Паскарэнне вольнага падзення на экватары (g)	24,79 м/с²
Другая касмічная хуткасць ($v_2$)	59,5 км/с
Экватарыяльная хуткасць вярчэння	12,6 км/с або 45 300 км/ч
Перыяд вярчэння (T)	9,925 гадзін
Нахіл восі	3,13°
Прамое ўзыходжанне паўночнага полюсу ($\alpha$)	17 гадзін 52 хвіліны 14 секунд 268,057°
Схіленне паўночнага полюсу ($\delta$)	64,496°
Альбеда	0,343 (Бонд) 0,52 (геам. альбеда)
Атмасфера
Шкала вышыні	27 км
Склад: 89,8±2,0 % Вадарод (H2) 10,2±2,0 % Гелій ~0,3 % Метан (CH4) ~0,026 % Амоній (NH4+) ~0,003 % Дэйтэрыд вадароду (HD) 0,0006 % Этан (CH3—CH3) 0,0004 % Вада Льды: Амоній Вада Гідрасульфід амонія (NH4SH)

Юпітэр — планета ў Сонечнай сістэме, газавы гігант, 5-я планета паводле адлегласці ад Сонца.

Назва паходзіць ад імя найвышэйшага бога старажытнарымскай міфалогіі.

Дыяметр: ~140000 км (11,2 зямных). Маса: 317,8 зямных. Перыяд вярчэння: 9 гадз. 50 мін. Арбітальны перыяд: 11,9 г. Адлегласць ад Сонца: 5,2 а.а.

У цэлым, планета складаецца з вадароду на ~70%, рэшта - гелій і цяжэйшыя элементы: жалеза, крэмній, вуглярод, азот, кісларод. Відавочна, планета мае невялікае (або практычна адсутнае) ядро з цвёрдых парод, акружанае мантыяй з металічнага і вадкага вадароду, акружанае атмасферай з газавіднага вадароду (90%) і гелію (10%), з дадаткам іншых газаў. Сярэдняя тэмпература паверхні -218 °C.

Юпітэр вядомы ад старажытнасці. У Старажытнай Месапатаміі верылі, што Юпітэр гэта вандроўная зорка, якую бог паставіў у нябёсах, каб сачыць за начным небам. Ускосна і няпэўна вядома, што ў сярэднявечнай Беларусі Юпітэр называлі Воўчым Вокам.

Першы касмічны апарат які праляцеў побач з Юпітэрам быў Піянер-10.

Сістэма Юпітэра

У плоскасці экватара абарочваюцца вузкія, слаба бачныя кольцы Юпітэра. Яны былі выяўленыя «Вояджэрам-1» у 1979. З Зямлі кольца могуць быць заўважаныя пры назіранні ў інфрачырвоным дыяпазоне. Па выніках даследаванняў «Галілеа» была зроблена выснова, што крыніцай папаўнення кольцаў з'яўляюцца невялікія спадарожнікі Юпітэра.

Колькасць і склад спадарожнікаў Юпітэра ўвесь час удакладняюцца. Налічваецца 63 спадарожнікі. Першымі адкрытымі спадарожнікамі Юпітэра і ўвогуле іншых планет былі Галілеевы спадарожнікі Юпітэра, адкрытыя Галілеа Галілеем у 1610-ым годзе. Найбольшую цікавасць уяўляе Еўропа, якая валодае глабальным акіянам, у якім не выключана наяўнасць жыцця. Усе буйныя спадарожнікі Юпітэра круцяцца сінхронна, і заўсёды павернутыя да Юпітэра адным і тым жа бокам з прычыны ўплыву магутных прыліўных сіл планеты-гіганта. Астатнія спадарожнікі нашмат меншыя, і ўяўляюць сабой скалістыя целы няправільнай формы. Сярод іх ёсць і тыя, якія верцяцца ў зваротны бок.

Адметнасці

Юпітэр гэта найбольшае, апроч Сонца, нябеснае цела Сонечнай сістэмы.

Характэрныя папярочныя каляровыя палосы, бачныя на паверхні атмасферы Юпітэра ўтвараюцца іншымі наяўнымі газамі, несенымі ветрамі. Хуткасці ветраў у гэтых палосах дасягаюць 650 км/г.

Вялікая Чырвоная Пляма, здымак КА "Вояджэр-1".

У атмасферы планеты пастаянна ўтвараюцца ўраганы, бачныя ў выглядзе авальных плям, звычайна белаватага колеру. Ураганы з’яўляюцца, знікаюць, зліваюцца ў большыя, мяняюць колер. Механізм узнікнення ўраганаў пакуль не растлумачаны. Самы вядомы з іх, Вялікая Чырвоная Пляма, з памерамі каля 25 тыс. км, існуе найменш 300 гадоў. Ветры на яго перыферыі дзьмуць з хуткасцямі да 400 км/г. Верх урагану ўздымаецца на 8 км над навакольнымі аблокамі, а сам ураган халаднейшы за наваколле. Чырвоны колер утварэння пакуль не растлумачаны. У 2000, у выніку зліцця трох меншых белых ураганаў, з’явілася падобнае ўтварэнне, "Авал Б.А." або "Малодшая Чырвоная Пляма". Яно працягвае існаваць у 2006.

У 1994 назіралася падзенне кавалкаў каметы Шумейкера-Леві 9 на Юпітэр, якое прыкметна змяніла склад атмасферы Юпітэра, дадаўшы туды значныя колькасці цыяніду вадароду і двуокісу вугляроду.

Гл. таксама: Г. Галілей, Галілеевы спадарожнікі.