Правы ЛГБТ у Беларусі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Правы ЛГБТ у Беларусі
Беларусі на карце свету
Крымінальны пераслед
Аднаполыя адносіны

Крымінальна не пераследваюцца

Аднаполыя саюзы

Забаронены

Змена полу

Магчыма

Законы супраць
дыскрымінацыі

Не прыняты

Беларусь стала трэцяй рэспублікай былога СССР, якая адмяніла крымінальнае пакаранне за гомасексуальнасць. 1 сакавіка 1994 года парламент незалежнай Беларусі змяніў артыкул 119-1 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, і гомасексуальнасць стала законнай. Аднак, у Крымінальным кодэксе Рэспублікі Беларусь да гэтага часу захаваліся архаічныя [Крыніца?] тэрміны тыпу «мужаложства» і «лесбіянства», што можа прыводзіць да паталагізіруючага ўспрымання аднаполых адносін[Крыніца?]. Цяпер як мужчынскія, так і жаночыя аднаполыя сексуальныя кантакты з'яўляюцца легальнымі ў Беларусі, але гаспадарчая дзейнасць аднаполых пар не мае права на такую ж юрыдычную абарону, якая даступна для разнаполых пар.

Акрамя таго, што крымінальная адказнасць за гомасексуальнасць была адменена, не было ніякіх іншых намаганняў, каб пераканацца, што заканадаўства абараняе правы лесбіянак, геяў, бісексуалаў і трансгендараў у Беларусі. Прадстаўнікі ЛГБТ-супольнасці сутыкаюцца з вельмі высокім узроўнем негатыўных стэрэатыпаў і сацыяльных забабонаў, як і ў іншых постсавецкіх краінах. Негатыўныя настроі ў дачыненні да прадстаўнікоў ЛГБТ-супольнасці падтрымліваюцца на самым высокім узроўні, у тым ліку, Прэзідэнтам краіны Аляксандрам Лукашэнкам.[1]

Гісторыя правоў ЛГБТ на Беларусі[правіць | правіць зыходнік]

У часы Савецкага Саюза Беларусь выкарыстоўвала законы агульныя для ўсіх савецкіх рэспублік. У СССР гомасексуальнасць лічылася незаконнай. Сексуальныя адносіны паміж жанчынамі ніколі не былі незаконнымі ў Беларусі (хаця лесбіянкі маглі быць адпраўлены ў псіхіятрычныя ўстановы, калі выяўлялася аднаполая сексуальная арыентацыя), у той час як сексуальныя адносіны паміж мужчынамі заўсёды былі пад крымінальнай адказнасцю. Такіх слоў, як гомасексуальнасць або геі не было ў савецкіх кодэксах і ў юрыдычнай сістэме выкарыстоўваўся тэрмін мужаложства.

Паводле артыкула 119-1 савецкага Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь было ўстаноўлена, што гомасексуальныя мужчыны, якія маюць добраахвотныя сексуальныя кантакты, павінны быць прысуджаныя да пазбаўлення волі на тэрмін да пяці гадоў. У 1989 годзе каля 50 грамадзян Беларусі былі звольненыя з працы з-за іх сексуальнай арыентацыі. Спецыяльны аддзел быў створаны ў КДБ для барацьбы з гомасексуаламі.

Спецслужбы выкарыстоўвалі шантаж і вербавалі агентаў з прадстаўнікоў гей-супольнасці. Такім чынам, была папярэджаная магчымасць з'яўлення якіх-небудзь ЛГБТ-арганізацый або друкаваных выданняў, якія працавалі спецыяльна для сексуальных меншасцей. Гомасексуалы сустракаліся на вуліцы, у туалетах, на вакзалах, або збіраліся ў прыватных кватэрах ці дамах.

У 1992 годзе часопіс пад назвай «Sex-AntiAids-Plus» быў выдадзены з дапамогай няўрадавай арганізацыі «Stop-Aids-Belarus» (SAB). Другі нумар газеты быў арыштаваны і была ўзбуджаная крымінальная справа супраць газеты. Газета ўтрымоўвала аб'явы для геяў і лесбіянак, таму следства палічыла аб'явы аб знаёмствах зводніцтвам. У 1994 годзе крымінальная справа супраць газеты была спыненая. Тым не менш, яе заснавальнік і галоўны рэдактар Руслан Геніюш, баючыся пераследу па сексуальных матывах, спыніў сваю выдавецкую дзейнасць.

У 1992 годзе быў зарэгістраваны і пачаў выдавецкую дзейнасць часопіс пад назвай «Randez-Vous». Часопіс быў, галоўным чынам, пра асабістыя адносіны, такім чынам, у ім утрымліваліся артыкулы, напісаныя псіхолагамі, сексолагамі, а таксама лісты і анонсы ў спецыяльнай калонцы «Блакітны салон». У 1994 годзе часопіс спыніў сваё існаванне.

Дзеючыя законы[правіць | правіць зыходнік]

Канстытуцыя[правіць | правіць зыходнік]

У Канстытуцыі 1994 года абвяшчаецца, што адзін з яе фундаментальных прынцыпаў гэта роўнасць усіх грамадзян.[2]

Артыкул 22 абвяшчае:

«Усе роўныя перад законам і маюць права на роўную абарону іх правоў і законных інтарэсаў без якой-небудзь дыскрымінацыі».

Такім чынам, Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь не ўтрымлівае спісу магчымых падстаў для дыскрымінацыі, спасылаючыся толькі на агульнае правіла роўнасці перад законам. Таксама Канстытуцыя не ўтрымлівае прамой забароны дыскрымінацыі.

Канстытуцыя не мае згадак пра сэксуальную арыентацыю і гендарную ідэнтычнасць, аднак, маецца падзел, які можа служыць падставай для ўскоснай дыскрымінацыі па прыкмеце сэксуальнай арыентацыі.

Згодна з Канстытуцыяй, жанчына і мужчына па дасягненнi шлюбнага ўзросту маюць права на добраахвотнай аснове ўступіць у шлюб і стварыць сям'ю. Пры гэтым у тэксце Канстытуцыі адсутнічае прамая забарона на шлюб паміж мужчынам і мужчынам або жанчынай і жанчынай, аднак права на шлюб, у дадзеным выпадку, разглядаецца выключна для пары з жанчыны і мужчыны.

Грамадзянскае і сямейнае права[правіць | правіць зыходнік]

У адпаведнасці з артыкулам 32 Канстытуцыі і артыкуламі 1 і 12 Сямейнага Кодэксу, шлюб з'яўляецца канкрэтным грамадзянска-прававым дагаворам, заключаным у дзяржаўнай установе і даступны для двух чалавек супрацьлеглага полу. Гэта апошняе патрабаванне робіць шлюб недаступнымі для гомасексуальных пар.

Няма варыянта сумеснага адаполага сужыцця ў рамках беларускага заканадаўства, хаця сужыццё па-за шлюбам, нават гетэрасексуальных пар, з'яўляецца распаўсюджанай з'явай. Сумеснае сужыццё не з'яўляецца прававой асновай для змянення прозвішча аднаго партнёра на прозвішча другога. Гэта не прыводзіць да шлюбнай матэрыяльнай садружнасці паміж партнёрамі. Сярод абавязкаў, узятых на сябе партнёрамі ў іх сумесным жыцці, законную сілу маюць толькі пералічаныя ў грамадзянскім праве. Калі ў іх ёсць агульная справа, іх адносіны рэгулююцца правіламі камерцыйнага права. Калі партнёры разыходзяцца, то яны не маюць доступу да законна прызнаных правоў аднаго з партнёра ў выпадку разводу. Цяперашнія і былыя партнёры па сумеснаму пражыванню не маюць права на аліменты або фінансавую падтрымку.

Сужыццё не з'яўляецца прававой асновай для атрымання ў спадчыну, так як партнёры не ўключаны ў прававое кола нашчадкаў. Такім чынам, сумесныя партнёры могуць атрымаць спадчыну адзін ад аднаго толькі тады, калі ёсць апошняя воля ці запавет. Падатак на такую спадчыну вышэй, чым падаткі на спадчыну ад законнага мужа. Сумесныя партнёры, якія атрымліваюць спадчыну праз запавет таксама не маюць права захаваць частку маёмасці.

Партнёры ў грамадзянскім шлюбе не маюць бацькоўскіх правоў на дзяцей іншага партнёра. Цалкам магчыма, аднак, для аднаго партнёра юрыдычна прыняць біялагічных дзяцей другога. Усынавіцель не павінен быць недзеяздольным, не павінен быць пазбаўлены бацькоўскіх правоў судом, і павінен быць не менш за 16 гадоў старэйшы за дзіця, якое ён усынаўляе. Для пар у грамадзянскім шлюбе не магчыма прыняць дзяцей-сірот, паколькі закон патрабуе ад такіх пар быць у сапраўдным шлюбе.

Працоўнае права[правіць | правіць зыходнік]

Працоўны кодэкс (артыкул 14) забараняе дыскрымінацыю ў сферы працоўных адносін. Тым не менш, сексуальная арыентацыя застаецца па-за спісу сацыяльных характарыстык, на аснове якіх дыскрымінацыя забароненая законам. Іншымі словамі, ахвяры дыскрымінацыі на аснове сексуальнай арыентацыі не маюць права на абарону[Крыніца?].

Крымінальнае права[правіць | правіць зыходнік]

Гомасексуальны секс дэкрыміналізаваны ў 1994 годзе. Цяперашні крымінальны кодэкс быў прыняты ў 2000 годзе. Злачынствамі з'яўляюцца толькі тыя гомасексуальныя акты, якія адбываюцца без узаемнай згоды. Злачынствы ў дачыненні да гомасексуалізму раглядаюцца ў частцы 20 (раздзел VII) крымінальнага кодэкса, якая прысвечана злачынствам супраць палавой недатыкальнасці або палавой свабоды. Артыкул 167 («Гвалтоўныя дзеянні сексуальнага характару») прадугледжвае, што:

  1. Мужаложства, лесбіянства ці іншыя дзеянні сексуальнага характару, учыненыя насуперак волі пацярпелага (пацярпелай) з прымяненнем гвалту або з пагрозай яго прымянення або з выкарыстаннем бездапаможнага стану пацярпелага (пацярпелай), караюцца абмежаваннем волі на тэрмін да чатырох гадоў або пазбаўленнем волі на тэрмін ад трох да сямі гадоў.
  2. Тыя ж дзеянні, учыненыя паўторна, альбо асобай, якая раней учыніла згвалтаванне, або групай асоб, альбо ў дачыненні да заведама непаўналетняга (непаўналетняй), караюцца пазбаўленнем волі на тэрмін ад пяці да трынаццаці гадоў.
  3. Дзеянні, прадугледжаныя часткамі першай або другой гэтага артыкула, учыненыя ў дачыненні да заведама малалетняга (малалетняй), альбо якія пацягнулі па неасцярожнасці смерць пацярпелага (пацярпелай), альбо прычыненне цяжкіх цялесных пашкоджанняў, альбо заражэнне ВІЧ-інфекцыяй, альбо іншыя цяжкія наступствы, караюцца пазбаўленнем волі на тэрмін ад васьмі да пятнаццаці гадоў.

Артыкул 168 («Палавыя зносіны і іншыя дзеянні сексуальнага характару з асобай, якая не дасягнула шаснаццацігадовага ўзросту») прадугледжвае, што палавыя зносіны, мужаложства, лесбіянства ці іншыя дзеянні сексуальнага характару, учыненыя асобай, якая дасягнула васемнаццацігадовага ўзросту, з асобай, якая загадзя не дасягнула шаснаццацігадовага ўзросту, пры адсутнасці прыкмет злачынстваў, прадугледжаных артыкуламі 166 («Згвалтаванне») і 167 гэтага Кодэкса, караюцца абмежаваннем волі на тэрмін ад двух да чатырох гадоў або пазбаўленнем волі на тэрмін ад двух да пяці гадоў.

Артыкул 170 («Прымус да дзеянняў сексуальнага характару») гаворыць, што:

  1. Прымус асобы да палавога зносіны, мужаложству, лесбіянству або здзяйснення іншых дзеянняў сексуальнага характару шляхам шантажу, пагрозы знішчэннем, пашкоджаннем або адабраннем маёмасці або з выкарыстаннем службовай, матэрыяльнай ці іншай залежнасці пацярпелага (пацярпелай) караецца абмежаваннем волі на тэрмін да трох гадоў або пазбаўленнем волі на той жа тэрмін.
  2. Тое ж дзеянне, учыненае ў дачыненні да заведама непаўналетняга (непаўналетняй), караецца пазбаўленнем волі на тэрмін ад трох да шасці гадоў.

Ніякія канкрэтныя палавыя акты, такіх як аральныя або анальныя пранікненні не згадваюцца, і не мае значэння, ці з'яўляецца паводзіны гомасексуальнымі або гетэрасексуальнымі. Закон уносіць важную сімвалічную даніну прынцыпу роўнасці мужчын і жанчын у тым, што за выключэннем згвалтавання, ахвярай якога можа быць толькі жанчына, усе іншыя злачынныя дзеянні сексуальнага характару, такія як гвалт або прымус, могуць быць накіраваны супраць асоб абодвух палоў, ахвяры ва ўсіх выпадках называюцца ў законе як ён ці яна.

Узрост згоды на ўдзел у палавых актах з'яўляецца роўным для гомасексуалаў і гетэрасексуалаў: 16 гадоў.

Злачынствы на глебе нянавісці[правіць | правіць зыходнік]

Беларускае заканадаўства не ставіцца канкрэтна да вінаватых у здзяйсненні злачынстваў на глебе гамафобіі. У Крымінальным кодэксе, гомасексуалісты вылучаюцца толькі тады, калі яны з'яўляюцца «суб'ектамі» злачынстваў (напрыклад, калі яны з'яўляюцца вінаватымі), а не тады, калі яны з'яўляюцца «аб'ектамі» (напрыклад, ахвяры злачынства). Судовыя органы і паліцыя не выказваюць ніякага імкнення да збору доказаў аб гамафобных матывах тых, хто здзяйсняе злачынствы. Суддзі не абавязаныя разглядаць такія матывы ў якасці абцяжарвальнай акалічнасці віны, або тыражаць больш суровае пакаранне, калі гамафобных матываў няма. ЛГБТ-людзі знаходзяцца ў небяспецы сутыкнуцца з дыскрымінацыяй і гвалтам.

18 красавіка 2001 г., мёртвае цела пенсіянера Аляксандра Стэфановіча, які быў вядомы ў Мінску як гомасексуаліст, было знойдзена ў двары яго дома. Усё яго цела было ў нажавых раненнях. 16 мая таго ж года Андрэй Бабкін быў жорстка збіты і згвалтаваны ля ўваходу ў сваю кватэру. Ён быў дастаўлены ў бальніцу з цяжкімі траўмамі. 2 ліпеня міліцыяй у Мінску быў затрыманы і жорстка збіты Андрэй Шчарбакоў. На наступны дзень быў забіты ўладальнік гей-клуба «Оскар» Іван Сучынскі. Клуб быў зачынены ўладамі ў лютым 2000 г. і Іван прынёс грамадзянскія пазовы ў сувязі з нядобрасумленнымі дзеяннямі паліцыі. 13 лістапада 2001 г. ў Маладзечна, быў здзейснены напад на Эдуарда Тарлецкага ў выніку якога ён атрымаў страсенне мозгу і спатрэбілася шпіталізацыя на сем дзён. Паліцыя адмовілася прыняць меры ў сувязі з нападам, таму што было «немагчыма знайсці злачынцаў».

15 лютага 2002 г. ў Жлобіне 34-гадовы бухгалтар Віктар Кавыль быў знойдзены мёртвым у кватэры сваіх бацькоў. Ён быў адкрытым гомасексуалістам на працы і ў грамадскіх месцах. Паліцыя адмовілася даць інфармацыю аб забойстве яго партнёру Аляксандру і адзін з супрацоўнікаў міліцыі сказаў яму: «Так і трэба, садаміты (підары)!». 12 красавіка 2002 адбыліся напад і збіццё геяў за межамі гей-клуба «Вавілон». Па словах відавочцаў, група скінхэдаў (10-12 чалавек) напала на трох наведвальнікаў да прыбыцця паліцыі. Сярод ахвяр быў Эдвард Тарлецкі, галоўны рэдактар аднаго гей-часопіса. 10 чэрвеня ў пасёлку Камунар Буда-Кашалёскага раёна, трое невядомых збілі і згвалцілі мясцовага 18-гадовага жыхара Дзмітрыя Л. Пацярпелы быў дастаўлены ў бальніцу, дзе ён правёў два тыдні. Увечары 2 кастрычніка 2002 Эдвард Тарлецкі падвергнуўся нападу па дароге дадому. Чатыры невядомых мужчын спыталі ў яго прозвішча, і калі даведаліся што гэта Тарлецкі то пачалі збіваць. У тую ноч ён быў дастаўлены ў бальніцу. У яго быў пералом пляча і тры разбітых зуба. Нарэшце, у 2002 годзе, мінская міліцыя распачала крымінальную справу ў сувязі з забойствам 50-гадовага Міхаіла М., знявечанае цела якога было знойдзена ў яго кватэры 17 лістапада. Па дадзеных паліцыі гэта было пята забойства такога роду, учыненые ў сталіцы Беларусі. Тым не менш, дэтэктывы цалкам адмаўлялі магчымасць серыйнага забойцы.

18 лютага 2003 Тарлецкі зноў быў збіты невядомымі каля яго дома. Эдвард быў дастаўлены ў шпіталь з чэрапна-мазгавой траўмай і мноствам удараў на целе. 29 сакавіка таго ж года, выкідалай у начным клубе «Буда-бар» ў Мінску была збітая валанцёр Юлія Юхнавец, таму што яна пацалавалася з дзяўчынай у калідоры клуба. Яна была дастаўлена ў бальніцу, дзе ёй быў пастаўлены дыягназ траўмы чэрапа.

28 мая 2008 года на Эдварда Тарлецкага напалі зноў тры хлопцы ў Мінску. Тарлецкі заявіў, што ён не мае намеру паведамляць аб нападзе ў міліцыю. Ён таксама сказаў, што гэта быў трэці напад супраць яго за пяць гадоў.

У сярэдзіне верасня 2008 года, два мужчыны-транссексуалы былі згвалтаваны ў Мінску. Ахвяры не паведамілі ў міліцыю, таму што не былі ўпэўнены, ці дапамогуць ім.

Ёсць паведамленні, што міліцыя і пракуратура не разглядаюць справы, звязаныя з ахвярай, якая мае роўныя адносіны да сексуальных меншасцей.

У турмах і выпраўленчых установах, гомасексуалізм з'яўляецца прадметам спекуляцый, шантажу і вымагальніцтва. Знаходзячыся ў турме, геі і лесбіянкі ў значнай ступені неабароненыя. Як паведамлялася, выканаўчыя органы часта выкарыстоўваюць зняволеных сексуальнымі схільнасцямі каб атрымаць неабходныя дадзеныя, і турэмшчыкі часта заахвочваць зняволеных да злоўжывання гомасексуалістамі.

Міліцыянты шукаюць інфармацыю асабістага характару пра гомасексуальных асоб, якія сталі ахвярамі гвалту. Гэтая інфармацыя не мае ніякага значэння для крымінальнага пераследу асоб, якія ўчынілі злачынствы супраць гэтых ахвяр. Міліцыянты збіраюць інфармацыю асабістага характару, а таксама пашпартныя дадзеныя і магшот (фотапартэт пасля арышту) гомасексуальных асоб, якія наведваюць вядомыя месцы сустрэч геяў. Нацыянальныя грамадская арганізацыя «Сустрэча» (прафілактыкі ВІЧ-інфекцыі для груп геяў) паведаміла аб такой практыцы ў Брэсце і Гомелі. Супрацоўнікі міліцыі адмаўляюцца рэгістраваць выпадкі жорсткасці, учыненыя супраць сексуальных меншасцей і не правадзіць даследаванні, якія будуць патрабаваць крымінальнай адказнасці з асоб, якія ўчынілі злачынствы на глебе гамафобных забабонаў[3].

Іміграцыйнае права і права аб прадастаўленні прытулку[правіць | правіць зыходнік]

Пераслед па прыкмеце сексуальнай арыентацыі відавочна не прызнаны ў якасці законнай падставы для прадастаўлення статусу бежанца. Аднаполыя партнёры не прызнаюцца ў якасць мэты іміграцыі ў заканадаўстве. Пасля падзення камуністычнага рэжыму, многія беларусы прасілі і атрымалі палітычны прытулак за мяжой, на аснове апасенняў стаць ахвярай пераследу па прыкмеце іх сексуальнай арыентацыі. Найбольш часта цытаванай прычынай быў фармальны ці нефармальны пераслед з боку паліцыі. Міжнародная Амністыя Лезбіянак, Геяў, Бісексуалаў і Транссексуалаў Беларусі (МАЛГБТ-Беларусь) мае інфармацыю пра асоб, якім быў прадастаўлены прытулак у Чэхіі, Францыі, Нідэрландах і Швецыі. Адзін 19-гадовы былы жыхар Мінска атрымаў прытулак у заходнія краіны ў маі 2007 года, бо яго бацькі спрабавалі змяніць яго сексуальную арыентацыю з дапамогай шокавай тэрапіі.

Палітычныя абаронцы правоў ЛГБТ[правіць | правіць зыходнік]

Адкрытая падтрымка лесбіянак і геяў не з'яўляецца папулярнай пазіцыяй для палітычных рухаў у Беларусі. У ліпені 2001 года Арганізацыйны камітэт 1-га Беларускага кангрэса моладзі прагаласавалі супраць удзелу ў ім дэлегаў ЛГБТ-арганізацыі «Лямбда-Беларусь».

У сакавіку 2002 года шэраг беларускіх СМІ апублікавалі гамафобныя заявы Маладога фронту (маладзёжная арганізацыя БНФ). У прыватнасці, лідар Маладога Фронту Павел Севярынец апублікаваў ліст, у якім ён назваў гомасексуалізм «грахом, годным смерці і вычварэнствам». Паводле Севярынца, факт існавання гомасексуалістаў з'яўляецца «вынікам псуты і грахоўнасці ў свеце».

У ходзе іншага інцыдэнту, беларускія сексуальныя меншасці паспрабавалі зрабіць афіцыйную заяву аб салідарнасці з ахвярамі чарнобыльскай катастрофы. На гэту спробу адрэагаваў лідар апазіцыйнай моладзі Зміцер Дашкевіч, заявіўшы на радыё ў праграме «Свабодная Ноч», што ў Беларусі няма месца для геяў, што гомасексуалісты з'яўляюцца хворымі людзьмі і што апазіцыя не будзе ўступаць у дыялог з імі. Акрамя таго, апазіцыйны лідар Артур Фінькевіч заявіў, што ўсім гомасексуалістам трэба жыць на рэзервацыях, а не з «нармальнымі» людзьмі.

У верасні 2004 г. прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка, выступаючы перад беларускім Саветам Бяспекі, сказаў: «Мы павінны паказаць нашаму грамадству ў найбліжэйшай будучыні, што „яны“ (ЕС і ЗША) тут робяць, як яны спрабуюць ператварыць нашых дзяўчат у прастытутак, як яны кормяць нашых грамадзян наркотыкамі, як яны распаўсюджваюць сексуальныя вычварэнствы тут, якія метады яны выкарыстоўваюць».

Гей-жыццё па-ранейшаму ў значнай ступені падпольнае і большасць беларусаў лічаць гомасексуалізм хваробай. Гамафобія па-ранейшаму вельмі моцная. Паводле апытання, праведзенага «Беларускай Лямбдай-лігай за сексуальную роўнасць» («Лямбда-Беларусь») у красавіку 2002 года, 47 % беларусаў лічаць, што геі павінны быць заключаны ў турму. Маладыя людзі становяцца больш трывалымі да гомасексуальнасці і паказваюць цікавасць да ЛГБТ-культуры. Тым не менш, цікавасць застаецца часткай маладзёжнай поп-культуры, і часта разглядаецца як свайго роду мода, якую яны перарастуць і забудуць, калі стануць дарослымі. У 2007 г. Інфармацыйны цэнтр ТЭМА і [MyGomel.com] арганізавалі галасаванне аб рэакцыі моладзі Гомельскай вобласці да сексуальных меншасцей. 47,6 % мелі адмоўныя пачуцці да сексуальных і гендарных меншасцей, 10 % хочуць увесці крымінальную адказнасць за гомасексуальныя адносіны.

Правы прадстаўнікоў ЛГБТ-супольнасці ў Беларусі[правіць | правіць зыходнік]

Права на свабоду слова[правіць | правіць зыходнік]

Інтэрнэт-правайдар Белтэлекам (манапольны пастаўшчык тэлекамунікацыйнага ў Беларусі), які кантралюе знешні шлюз, паспрабаваў заблакаваць доступ да гей-сайтаў, па крайняй меры з інтэрнэт-клубаў. Беларускія інтэрнэт-рэсурсы ЛГБТ у апошні час працуюць без праблем. Тым не менш, доступ заблакаваны да рускіх ЛГБТ-сайтаў, у тым ліку [Gay.ru].

Першы гей-парад у СНД адбыўся ў 2001 годзе ў Мінску. Гэта было мірна шэсце прыблізна з 300 чалавек. Неўзабаве стала ясна, чаму яно было настолькі мірным: парад адбыўся за два дні да прэзідэнцкіх выбараў і парад стаў зручнай падставай для дыскрэдытацыі кандыдатаў апазіцыі.

Прыватныя кампаніі ў Беларусі цэнзуруюць асабістыя гей-аб'явы на гей-сайце Apagay.com (сёння вядомы як [Gay.by]). У адказ на скаргі, уладальнік сайта ўпершыню патлумачыў, што яны маюць права рэдагаваць асабістыя аб'явы. Тады яны заявілі, што яны проста выканалі рэкамендацыі, але не сказалі чыі.

У ліпені 1998 года кіраўнікі дзяржаўных Нацыянальнай тэлекампаніі і радыё Беларусі забаранілі папулярныя тэлевізійныя праграмы «Паляванне караля» і «Усё ў парадку, мама», якія выкарыстоўвалі матэрыялы з «Шоў спяваючых каралеў» на той падставе, што героі праграмы прызналіся, што былі геямі.

Адзіны спецыялізаваны часопіс для ЛГБТ-супольнасці быў друкаваўся ў Расіі і распаўсюджваўся ў Беларусі з 1998 па 2002 год. Друкаванне яго было забаронена некалькі разоў дзяржаўным Камітэтам выдавецтваў.

Асноўнай крыніцай інфармацыі аб жыцці ЛГБТ-супольнасці ў Беларусі з'яўляецца інтэрнэт-партал Gay.by. Ён з'яўляецца адным з дзесяці самых наведвальных сайтаў у Беларусі з штомесячнай аўдыторыяй больш за 350000 наведвальнікаў. Стваральнікі вэб-сайта сутыкаюцца з мноствам праблем пры спробе распаўсюду інфармацыі пра гомасексуальнасць. У снежні 2002 года ў БДУ быў забаранены доступ да ўсіх ЛГБТ інтэрнэт-рэсурсаў. У сакавіку 2003 года адміністрацыя інтэрнэт-кафэ «Саюз Анлайн», самага вялікага і папулярнага сярод геяў у Мінску, заблакавала Gay.by. У студзені 2004 года сетка нацыянальнай хостынгавай кампаніі N1.BY адмовілася даваць Gay.by свае паслугі. Раней, у 2003 годзе сістэмны адміністратар сайта [RED.BY] забаніў партал Gay.by праз абмен спасылкамі. 10 мая 2003 года невядомы хакер узламаў сайт Gay.ru. і выдаліў усе тэмы на форуме сайта і стварыў новую тэму, якая змяшчала заклік забіваць геяў. Акрамя таго, пры загрузцы галоўнай старонкі Gay.by з'яўлялася апавяшчэнне «ПІДАРЫ ПАВІННЫ ПАМЕРЦІ» і «СТОП-ПІДАРЫ У БЕЛАРУСІ». Таксама хакер тэлефанаваў членам каманды сайта з пагрозамі фізічнага гвалту.

Права на свабоду мірных сходаў[правіць | правіць зыходнік]

2008 год

У 2008 годзе ЛГБТ-актывісты ў Гомелі і Мінску запыталі дазвол на правядзенне невялікіх вулічных акцый на 4 і 10 мая адпаведна, каб адсвяткаваць Славянск гей прайд, але ў іх правядзенні было адмоўлена адпаведнымі гарадскімі адміністрацыямі. Мінскім актывістам сказалі, што іх дзеянне будзе блакаваць праезд. Гомельскім актывістам — што яны не даказалі, што будуць забяспечваць адэкватную медыцынскую дапамогу на мерапрыемстве, або што будуць прыбіраць потым, хоць яны прадэманстравалі гэта ў сваёй заяве.

2009 год

12 лютага 2009 года заяўка групы з 20 чалавек для правядзення невялікіх грамадскіх дзеянняў дасведчанасці аб праблемах ЛГБТ была адмоўлена адміністрацыяй горада Гомеля. Яны сказалі, што заяўка не ўключала копіі дагавораў з мясцовым аддзяленнем міліцыі, паліклінікай і службай уборкі па забеспячэнні грамадскага парадку, бяспекі і ўборкі пасля акцыі. Суд Гомельскага раёна пастанавіў, што заяўка была адхілена ў адпаведнасці з Законам аб масавых мерапрыемствах і адхіліў апеляцыю.

2010 год

Файл:Разгон "Славянского гей-прайда 2010".jpg
Разгон Славянскага гей-прайда 2010

8 мая 2010 года Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт не даў дазвол на марш, каб адсвяткаваць Славянскі гей-прайд 15 мая, таму што прапанаваны маршрут быў у межах 200 м ад станцый метро і пешаходных пераходаў. Група дэманстрантаў арганізавала мірнае шэсце 15 мая, нягледзячы на забарону. 7 дэманстрантаў правялі выходныя пад вартай, яшчэ пяцёра актывістаў былі затрыманы на тры гадзіны, сярод іх арганізатар Славянскага гей-прайда ў Мінску Сяргей Андросенка.

2011 год

У кастрычніку 2011 года заяўка на правядзенне маршу ў гонар Мінскага гей- прайда 22 кастрычніка на ўскраіне Мінска была адхілена Мінскім гарадскім саветам дэпутатаў на той падставе, што марш прайшоў бы ў 50 метрах ад грамадскіх будынкаў. Зварот да суда Маскоўскага раёна Мінска ў снежні быў таксама адхілены.

2012 год

У 2012 годзе, да Міжнароднага дня барацьбы з гамафобіяй актывістамі праваабарончага праекта «ГейБеларусь» было пададзена тры заявы ў Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт на правядзенне мірных масавых мерапрыемстваў у розных раёнах горада Мінска. Аднак за пяць дзён да планаваных мерапрыемстваў Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт адмовіў у дазволе на правядзенне мерапрыемстваў пад рознымі прычынамі.

У кастрычніку 2012 года заяўка на правядзенне марша Мінскага гей-прайда была адхілена на той падставе, што мясцовая ўлада плануе мерапрыемства ў той жа час і на тым жа месцы. Тым не менш, актывісты змаглі паспяхова наняць трамвай, і 11 кастрычніка правялі акцыю ЛГБТ у трамваі.

Права на свабоду асацыяцый[правіць | правіць зыходнік]

У цяперашні час у Беларусі няма зарэгістраваных ЛГБТ-арганізацый. У 2011 годзе арганізацыя «ГейБеларусь» спрабавала зарэгістравацца пад імем «Альтэрнатыва Плюс». Заяўка была адхілена Міністэрствам юстыцыі 19 снежня 2011 года на той падставе, што дадзеныя некаторых з заснавальнікаў арганізацыі былі пададзены з памылкамі (ня правільна паказана імя або прозвішча заснавальніка, нумар кватэры заснавальніка). Міністэрства юстыцыі выявіла недакладнасці ў адрасе аднаго заснавальніка з Гродна, напісанні імя другога і ў даце нараджэння трэцяга.

У снежні 2012 года «ГейБеларусь» зноў падала заяўку на рэгістрацыю, на гэты раз на рэгістрацыю пад назвай Рэспубліканскае маладзёжнае грамадскае аб'яднанне "Праваабарончы цэнтр «Лямбда». Міністэрства юстыцыі адмовіла ў рэгістрацыі ў лютым 2013 года. На гэты раз прычынай стала тое, што арганізацыя не будзе спрыяць «падтрымцы сацыяльнай сталасці і ўсебаковаму развіццю беларускай моладзі».

Пасля падачы заявы на рэгістрацыю праваабарончага цэнтра «Лямбда» ў снежні 2012 года ЛГБТ-актывісты былі падвергнуты серыі міліцэйскіх рэйдаў і праверак, якія ўключалі выпадкі жорсткага абыходжання. Сяргей Андросенка, старшыня «ГейБеларусі», распавёў «Міжнароднай Амністыі», што ён лічыць, што гэтыя рэйды і праверкі былі звязаны са спробай зарэгістраваць арганізацыю.

У ноч з 11 па 12 студзеня 2013 года супрацоўнікі міліцыі ўвайшлі ў мінскі клуб «6А», дзе адбывалася вечарынка ЛГБТ. Яны заблакавалі выхад, апыталі ўсіх у клубе і праверылі іх дакументы. Міліцыя сцвярджала, што шукала збеглага злачынцу. На наступную ноч аналагічны інцыдэнт адбыўся ў Віцебску ў клубе «21 ВЕК». Каля 11 гадзін вечара два дзяжурных міліцыянера ўвайшлі і сказалі, што яны ведаюць, што ў клубе адбываюцца «дзеянні сексуальных меншасцей». Яны на працягу гадзіны глядзелі, што адбываецца ў клубе, а потым сышлі. Праз паўгадзіны ўвайшла група міліцыі і атрад спецыяльнага прызначэння. Яны адразу ж загадалі ўсім стаць тварам да сцяны — мужчыны да адной сцяны і жанчыны да іншай. Яны запісалі звесткі аб усіх і ўсё здымалі. Сяргей Андросенка распавёў «Міжнароднай Амністыі»: «Яны былі даволі жорсткімі да хлапцоў. Яны казалі гамафобныя жарты і некаторыя непрыстойныя параўнанні»

Пасля гэтых падзей больш 60 чалавек, чые імёны былі ў спісе членаў-заснавальнікаў праваабарончага цэнтра «Лямбда», былі запрошаны на допыт у міліцыю, па выклікам ад супрацоўнікаў Упраўлення па наркакантролі і супрацьдзеянні гандлю людзьмі Міністэрства Унутраных Спраў Рэспублікі Беларусь, ў 10 розных гарадах. Яны былі выкліканы на допыт (супрацоўнікі міліцыі часта называлі гэта гутаркай) у сувязі з рознымі злачынствамі, уключаючы незаконны абарот наркотыкаў і згвалтаванне, але пытанні не былі звязаны з меркаванымі злачынствамі, а з сексуальнай актыўнасцю членаў-заснавальнікаў і дзейнасцю арганізацыі. Ва многіх выпадках міліцыя прыбывала на месца працы ці тэлефанавала сваякам, выклікаючы збянтэжанасць.

Прававы статус гей-клубаў[правіць | правіць зыходнік]

У Рэспубліцы Беларусь няма ні аднаго гей-клуба. У Мінску існуе некалькі месцаў, дзе для прадстаўнікоў ЛГБТ-супольнасці арганізоўваюцца вечарыны закрытага характару, таксама часам ЛГБТ-вечарыны арганізуюцца ў абласных гарадах. У 2013 годзе ўладальнікі дадзеных клубаў сутыкнуліся з відавочнай дыскрымінацыяй па прычыне сексуальнай арыентацыі наведвальнікаў іх устаноў з боку мясцовых органаў улады.

Гомасексуальнасць і адукацыя[правіць | правіць зыходнік]

У сувязі з недасканалай сістэмай адукацыі ў Рэспубліцы Беларусь, адсутнасцю дысцыплін, якія вывучаюць усе праявы сексуальнасці чалавека, недахопам дакладнай інфармацыі пра жыццё прадстаўнікоў ЛГБТ-супольнасці, існуючымі стэрэатыпамі, беларускае грамадства малаадукаваныя ў галіне сексуальнай арыентацыі, гендарнай ідэнтычнасці. Ва ўмовах савецкай сістэмы адукацыі, дзе роля навукам якія вывучаюць усе праявы сексуальнасці чалавека не адводзілася зусім, старэйшыя пакаленні часта не маюць паняццяў пра гомасексуальнасць, бісексуальнасць і трансгендарнасць, у сувязі з гэтым большасць прадстаўнікоў ЛГБТ-супольнасці хаваюць сваю сексуальную арыентацыю, баючыся неразумення з боку бацькоў, сяброў і грамадства і агрэсіўных паводзінаў з іх боку.

Навязванне грамадствам гетэранарматыўных стандартаў, недахоп дакладнай інфармацыі, адсутнасць магчымасці адкрыта абмяркоўваць праблему прыводзіць бацькоў прадстаўнікоў ЛГБТ-супольнасці да неразумення сітуацыі, нявызначанасці ў паводзінах, псіхалагічным складанасцям.

Такія абставіны прыводзяць да маргіналізацыі ЛГБТ-супольнасці, прымушаюць негатыўна сябе ўспрымаць, што часта вядзе да развіцця іх унутраняй гамафобіі.

Правы ЛГБТ у ваеннай сферы[правіць | правіць зыходнік]

Прадстаўнікам ЛГБТ-супольнасці не забараняецца служыць у войску па заканадаўству Рэспублікі Беларусь. Аднак з-за высокага ўзроўню гамафобіі, прымаючы пад увагу, што камінг-аўт можа негатыўна адбіцца на становішчы ў арміі, выклікаць агрэсію, кпіны і здзекі з боку таварышаў па службе, у прадстаўнікоў ЛГБТ-супольнасці жаданне служыць у войску не вялікае. Аднак прадстаўнікі ЛГБТ-супольнасці, якія вырашаюць служыць у арміі вымушаны хаваць сваю сексуальную арыентацыю, з прычыны чаго гэтыя фактары выклікаюць мноства псіхалагічных праблем, якія перашкаджаюць прадстаўнікам ЛГБТ-супольнасці весці паўнавартаснае і здаровае жыццё ў грамадстве без скажэння сваёй натуры і псіхікі.

У большасці выпадкаў, калі прызыўнік заяўляе аб сваёй гомасексуальнай арыентацыі, пры праходжанні медыцынскай камісіі ў ваенкамаце, яму ставіцца псіхіятрычны дыягназ[Крыніца?], які забараняе яму службу ў войску, не спасылаючыся на сексуальную арыентацыю.

Хоць не было паведамленняў аб выпадках непрызнасці да геяў у войску, але гэта можа быць рэзультатам таго, яны хавалі сваю арыентацыю[4].

Псіхалагічная і медыка-санітарная дапамога[правіць | правіць зыходнік]

Высокі працэнт самагубстваў назіраецца сярод геяў, лесбіянак, бісексуалаў і транссексуалаў. Кваліфікаваная псіхалагічная дапамога не з'яўляецца агульнадаступнай. У Мінску, два ўніверсітэты — БДУ і БДПУ — маюць поўны курс псіхалогіі ў сваёй вучэбнай праграме, але не вырашаюць праблемы сексуальных меншасцей[Крыніца?].

Зводная табліца[правіць | правіць зыходнік]

Легальная аднаполая сексуальная актыўнасць (з 1994) Yes (з 1994)
Роўны ўзрост згоды на кантакт Yes
Антыдыскрымінацыйны закон No
Аднаполыя шлюбы No
Прызнанне аднаполых пар No
Прыняцце аднаполых пар No
Дазвол геям і лесбіянкам служыць у войску Yes
Права на законную змену пола Yes
Дазвол мужчынам, якія маюць пастаянныя палавыя зносіны з іншымі мужчынамі здаваць кроў[5][6] No

Зноскі

  1. Лукашенко: гомосексуалистов надо высылать в совхозы. Праверана 14 лютага 2011.
  2. Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь 1994 года. Праверана 24 лістапада 1996.
  3. Паводле даклада Вячаслава Бортніка, які быў прэзентаваны на паседжанні АБСЕ «Human Dimension Implementation» у Варшаве 4-15 кастрычніка 2004 і на дадатковым мерапрымстве «Нецярпімасць, дыскрымінацыя і злачынсты на глебе нянавісці паводле сексуальнай арыентацыі і гендарнай ідэнтычнасці у рэгіёне АБСЕ»
  4. Паводле даклада Вячаслава Бортніка, які быў прэзентаваны на паседжанні АБСЕ «Human Dimension Implementation» у Варшаве 4-15 кастрычніка 2004 і на дадатковым мерапрымстве «Нецярпімасць, дыскрымінацыя і злачынсты на глебе нянавісці паводле сексуальнай арыентацыі і гендарнай ідэнтычнасці у рэгіёне АБСЕ»
  5. Пастанова Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 28 красавіка 2006 г. № 32 «Аб зацвярджэнні Інструкцыі пра парадак медыцынскага агляду донараў, узяцці ў іх крыві і яе кампанентаў»
  6. Дадзенае абмежаванне было ўведзена ў супрацьэпідэмічных мэтах у сувязі з больш лёгкай перадачай ВІЧ праз эпітэлій прамой кішкі ў параўнанні з сексуальнымі кантактамі праз похву.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]