Музыка Беларусі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
1989 CPA 6115.jpg

Музыка Беларусі — музычнае мастацтва, якое адрозніваецца самабытнасцю і нацыянальным каларытам, ахоплівае музычныя кірункі ад народнай музычнай творчасці да сучаснай музыкі.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Дагістарычныя часы[правіць | правіць зыходнік]

Пер­шыя му­зыч­ныя інстру­мен­ты з'я­ві­лі­ся на су­меж­ных з Бе­ла­рус­сю зем­лях яшчэ ў па­ру палеаліту. Пры­ла­ды, вы­раб­ле­ныя з кос­ці маманта, на якіх за­ха­ва­лі­ся сля­ды ад рыт­міч­ных уда­раў, што, на дум­ку не­ка­то­рых да­след­чы­каў, мож­на раз­гля­даць як па­чат­ко­выя фор­мы му­зыч­ных інстру­мен­таў для ўзнаў­лен­ня рыт­міч­ных гу­каў у час ад­праў­лен­ня не­йкіх ма­гіч­ных дзея­нняў, звя­за­ных з па­ля­ван­нем, вы­яўле­ны ка­ля вёс­ак Ме­зін Чар­ні­гаў­скай воб­лас­ці, Га­ра­док Ро­вен­скай воб­лас­ці і Кас­цён­кі Ва­ро­неж­скай воб­лас­ці[1].

Са­мыя ран­нія му­зыч­ныя інстру­мен­ты на тэ­ры­то­рыі Бе­ла­ру­сі зной­дзе­ны ў па­се­ліш­чы Дубакрай, ка­ля возера Сенніца, на па­меж­жы Ві­цеб­скай і Пскоў­скай аб­лас­цей. Зной­дзе­ныя тут дзве кас­ця­ныя флей­ты ўяў­ля­лі з ся­бе пра­мыя труб­кі з пяц­цю гу­ка­вы­мі ад­ту­лі­на­мі. Пры рас­коп­ках неалітыч­на­га па­се­ліш­ча Асавец (Бе­шан­ко­віц­кі ра­ён) вы­яўле­ны фраг­мент жа­лей­кі (дуд­кі), зроб­ле­най з кос­ткі дроб­най птуш­кі. Зна­ход­кі датуюцца IV — ІІІ тыс. да н.э. Да гэ­тай жа па­ры ад­но­сяц­ца і вы­яўле­ныя на па­се­ліш­чы Ка­мень (Пін­скі ра­ён) свіс­ткі, зроб­ле­ныя з га­лё­нач­най кос­ткі бус­ла[1].

У брон­за­вым ве­ку (ІІІ — па­чата­к І тыс. да н.э.), бы­лі вя­до­мы ўжо шмат­ство­ль­ныя флей­ты, выяўленыя ў не­ка­то­рых по­мні­каў лу­жыц­кай ку­ль­ту­ры, рас­паў­сю­джа­най на тэ­ры­то­рыі Поль­шчы і на па­ўднё­вым за­хадзе Бе­ла­ру­сі[1].

З ран­ня­га жа­лез­на­га ве­ку (VII ст. да н.э. — 5 ст. н.э.), да­йшлі касцяныя дуд­кі-свіс­цёл­кі, зной­дзе­ныя на га­ра­дзіш­чы Га­ра­ні (Смар­гон­скі ра­ён). Аб­одва ба­кі кос­так аку­рат­на зрэ­за­ны пад прамым вуглом, па ба­ках зроб­ле­ны ад­ту­лі­ны. Пад­обная дуд­ка ХІІ — ХІ­ІІ стст. была зной­дзе­на і ў Слуц­ку[1].

Вытокі беларускага музычнага мастацтва ў народнай творчасці ўсходніх славян. Першымі носьбітамі музычнага прафесіяналізму былі скамарохі, музыкі (лірнікі, дудары, гусляры, цымбалісты, скрыпачы і інш.), а таксама музыканты ў храмах і манастырах.

Сярэднявечча[правіць | правіць зыходнік]

У эпоху Сярэднявечча атрымала пашырэнне царкоўная музыка. Асяродкамі царкоўнай і свецкай музычнай культуры 16 — 17 ст. былі брацкія школы, музычныя буры пры калегіумах і манастырах, якія мелі капэлы, тэатры, ставілі спектаклі. Пра вы­со­кі ўзро­вень раз­віц­ця му­зы­кі на Бе­ла­ру­сі ў гэты час свед­чыць той факт, што аб­ра­ны поль­скім ка­ра­лём Ягайла ўзяў з са­бой у Кракаў не­ка­то­рых му­зы­кантаў з Бе­ла­ру­сі. На­пры­кан­цы ХV — на­ па­чат­ку ХVI ст. пры­двор­най капэлай вя­лі­ка­га кня­зя лі­тоў­ска­га і ка­ра­ля Поль­шчы кі­ра­ваў вя­до­мы спя­вак і му­зы­кант Чурыла, які спя­ваў на бе­ла­рус­кай мо­ве пад акам­па­не­мент лют­ні. З'яў­ля­юцца но­выя му­зыч­ныя інструменты, так, пад час архе­ала­гіч­ных рас­ко­пак ста­ра­жыт­на­га го­ра­да Друцка (Талачынскім раён), быў зной­дзе­ны рэ­дкі му­зыч­ны інстру­мент — варган. Ана­ла­гіч­ныя му­зыч­ныя інстру­мен­ты зной­дзе­ны ў Полацку і ў Лід­скім за­мку[1].

Новы час[правіць | правіць зыходнік]

У 18 — пачатку 19 ст. значную ролю ў фарміраванні прафесійнага кампазітарскага і выканальніцкага мастацтва адыгралі магнацкія тэатры, капэлы, балетныя і музычныя школы, дзе пераважна працавалі запрошаныя з заходнееўрапейскіх краін кампазітары, дырыжоры, спевакі. Пры народных вучылішчах, прыходскіх школах ствараліся хары, у гарадах і мястэчках — музычна-драматычныя гурткі.

Наш час[правіць | правіць зыходнік]

У 1920 — 30-я гады разгарнулі актыўную творчую дзейнасць кампазітары М. Чуркш, М. Аладаў, Я. Цікоцкі, М. Анцаў, Р. Пукст, А. Туранкоў, В. Яфімаў і інш.

У другой палове 20 ст. узрасла цікавасць кампазітараў да маральна-філасофскай праблематыкі, адбываліся якасныя змены, часам апазіцыйныя да традыцый і папярэдніх жанравых і стылявых нарматываў, што выявіліся, напрыклад, у творчасці Л. Абеліёвіча, Я. Глебава, С. Картэса, Дз. Смольскага, А. Янчанкі і інш. У жанры аперэты і мюзікла актыўна працавалі Ю. Семяняка, Р. Сурус, У. Кандрусевіч, Я. Глебаў, А. Мдывані і інш.

Шмат увагі беларускія кампазітары надаюць тэатральнай музыцы і кінамузыцы. Праводзяцца шматлікія музычныя міжнародныя і рэспубліканскія фестывалі, у тым ліку «Беларуская музычная восень», «Мінская вясна", «Славянскі базар», Нацыянальны фестываль беларускай песні і паэзіі, фестываль духоўнай музыкі «Магутны Божа», фестываль этнічнай і неафолькавай музыкі «Crivia Aeterna» і інш.

З 1980-х гадоў пачала актыўна развівацца поп-музыка і рок-музыка. У галіне эстраднай музыкі адбываліся якасныя змены, выкліканыя зваротам да фальклорных крыніц, асаблівасцямі сучаснай манеры выканання, узаемаўплывамі розных жанраў («Песняры», «Сябры», «Верасы» і інш.) Найбольш плённа ў жанры песні працуюць кампазітары І. Лучанок, У. Буднік, Э. Зарыцкі, Л. Захлеўны, Ю. Семяняка, Э. Ханок, І. Палівода, А. Елісеенкаў.

З 2004 года Рэспубліка Беларусь прымае ўдзел у конкурсе Еўрабачанне.

Вядучыя музычныя калектывы[правіць | правіць зыходнік]

Навучальныя ўстановы[правіць | правіць зыходнік]

Адным з арганізатараў Беларускага музычнага тэхнікума і Беларускай кансерваторыі з'яўляецца Мікалай Ільіч Аладаў.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Мдзівані Т. Г., Сергіенка Р. І. Кампазітары Беларусі. — Мн. : Беларусь, 1997. — 400 с., іл.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]