Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Праваслаўны храм
Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа
Holy Spirit Cathedral in Minsk.jpg
Каардынаты: 53°54′18.27″ пн. ш. 27°33′21.74″ у. д. / 53.905075° пн. ш. 27.556039° у. д. (G) (O) (Я)53°54′18.27″ пн. ш. 27°33′21.74″ у. д. / 53.905075° пн. ш. 27.556039° у. д. (G) (O) (Я)
Краіна Беларусь
Горад Мінск
Канфесія Праваслаўе
Епархія Мінская
Архітэктурны стыль сармацкае барока
Дата заснавання 1633
Будаўніцтва 16331642 гады
Рэліквіі і святыні Мінскі абраз Божай Маці, мошчы княгіні Сафіі Слуцкай
Стан дзеючы

Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа (Мінск Гістарычны цэнтр)
Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа
Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа

Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа — галоўны храм беларускага экзархата Рускай Праваслаўнай царквы. Знаходзіцца ў Мінску.

Гісторыя стварэння[правіць | правіць зыходнік]

Vista-xmag.png Асноўны артыкул: Касцёл Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак, Мінск

Гісторыя сабора пачынаецца ў 1633—1642 гадах, калі быў пабудаваны касцёл і кляштар бернардзінак. У 1741 г. будынак быў разбураны пажарам, што зрабілася прычынай рэканструкцыі манастыра. Па дадзеных інвентарны вопісу 1784 г., амаль на гэтым месцы, але трохі ў бок былой Касмадзем'янаўскай вуліцы знаходзіўся праваслаўны Касмадзем'янаўскі манастыр, які ў пачатку XVII ст. быў ператвораны ва ўніяцкі.

У 1741 г. бернардзінскі кляштар пацярпеў ад пажару, пасля якога падвергся рэканструкцыі. У 1852 г. манастыр быў скасаваны і пераведзены ў Нясвіж.

З 1860 года ранейшы касцёл стаў праваслаўным храмам. Будынак не раз перабудоўваўся. З паўночна-усходу да храма прылягае П-вобразны двухпавярховы корпус.

У 1869 г. паводле хадайніцтва архіепіскапа Мінскага і Бабруйскага Аляксандра Дабрыніна з казны былі вылучана сродкі для перабудовы, аднаўлення, рэканструкцыі і добраўпарадкавання манастырскага комплексу. З вылучанай сумы ў 13 тысяч руб. палавіна пайшла на аднаўленне храма і стварэння іканастаса. 4.1.1870 г храм адкрыты і асвячоны ў гонар сашэсця Святога Духа на апосталаў, прыдзел асвячоны ў гонар святых першанастаўнікаў славянскіх Кірылы і Мяфодзія; у будынку кляштара размясціўся праваслаўны мужчынскі манастыр Святога Духа, брацію якога склалі манахі, пераведзеныя са старажытнага Слуцкага Свята-Троіцкага манастыра; адначасова з якога былі забраны бібліятэка, рызніца і іншая манастырская маёмасць'. У маі 1870 г. Сінод даў прадпісанне называць манастыр Святадухаўскім. Асвячэнне галоўнага прастола ў гонар сашэсця Святога Духа адбылося 22.10.1870 г. мінскім епіскапам Аляксандрам Дабрынінам; правы прыдзел у імя святых Кірыла і Мяфодзія асвячоны 1 лістапада. На пачатак 20 ст. было 16 чалавек браціі (у 1905 г. 10 чалавек: архімандрыт, ігумен, 4 іераманахі, 2 іерадыякана і 2 манахі). У 1918 г. манастыр скасаваны, спыніліся набажэнствы і ў храме. Ён быў пераўтвораны ў спартыўную залу, потым архіў. У 1943 г. пасля асвячэння сабора архіепіскапам Філафеем (Нарко) набажэнствы ў ім адноўлены. Быў створана новы 3-ярусны іканастас. Адначасова з храмам аднавіўся і мужчынскі манастыр, у якім мелася ўсяго 3 чалавекі браціі. У 1947 г. над вежамі сабора былі ўзняты крыжы. У 1-й палавіне 1950-х гг. праведзены капітальны рамонт інтэр'ера храма, на які затрачана 500 тыс. руб. Сучасны воблік храма надаў апошні рамонт канца 1970-х — пачатку 1980-х гг. 4-прастольны храм. Пры саборы існуе Праваслаўнае таварыства міласэрнасці Святой праведнай Сафіі Слуцкай.

Архітэктура[правіць | правіць зыходнік]

Помнік архітэктуры віленскага барока. Вырашаны паводле канона 3-нефавай 6-слуповай 2-вежавай базілікі. Пануючы карабель галоўнага нефа пераходзіць у 3-гранную апсіду з бакавымі рызніцамі. Галоўны фасад тонкапрафіляванымі карнізнымі цягламі падзелены на 3 ярусы. Трэці ярус форміруюць 2 бакавыя 6-ярусныя тэлескапічныя вежы (вышыня 34 м) са складанымі па форме барочнымі купаламі і фігурны шчыт паміж імі, запоўнены мазаікай з выявай Хрыста. Вуглы фасада і ярусаў вежаў крапаваны пілястрамі, якімі вылучана і цэнтральная частка і прасценкі лучковых і арачных аконных праёмаў бакавых фасадаў. Ніжнія ярусы вежаў дэкарыраваны плоскімі арачнымі нішамі.

Інтэр'ер[правіць | правіць зыходнік]

У інтэр'еры (умяшчальнасць каля 800 чал.) цэнтральны неф, які ў 2 разы шырэйшы за бакавыя, перакрыты цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі, бакавыя — крыжовымі. Створаны 3 прыдзелы: асноўны прастольны — сашэсце Святога Духа, правы — у імя велікамучаніцы Варвары (1953), левы — у гонар Казанскай іконы Маці Божай (1968) . Каля паўночнай сцяны ўсталявана рака з мошчамі праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай, а ў крыптавай частцы сабора зроблены прыдзел у імя святых роўнаапостальных Кірылы і Мяфодзія, які выкарыстоўваецца як хрысцільная царква. Яе ікінастас мае абразы Прасвятой Багародзіцы і Збавіцеля, прападобнага Серафіма Сароўскага. Захаваліся 7 стукавых алтароў 18 ст. ў стылі позняга барока — калонныя порцікі з крапаванымі антаблементамі, выкананыя пад блакітны мармур з залачэннем ляпных элементаў. Апсіду вылучае 4-ярусны драўляны пазалочаны іканастас. Са святынь сабор меў абраз святога Мікіты, епіскапа Наўгародскага, з часткай яго мошчаў, прыжыццёвы партрэт Ціхана Задонскага, 4 пасярэбраныя крыжы-каўчэжцы для мошчаў. На галоўным прастоле знаходзілася старажытнае Евангелле, перапісанае ў 1582 г. слуцкім князем Юрыем Алелькам і ахвяравана ім у Слуцкі Свята-Троіцкі манастыр. Шануецца абраз 2-й палавіны 17 ст. «Крупецкая Маці Божая Адзігітрыя» (знаходзіўся ў Пакроўскай царкве в. Крупцы, якая зараз увайшла ў межы Мінска) . У 1945 г. з закрытага Петра-Паўлаўскага сабора ў Свята-Духаўскі храм быў перанесены старажытны цудатворны абраз Мінскай Маці Божай. Абраз 1731 г. «Грамніцы (Стрэчанне)», выяўлены ў 1920-я гг. ва Успенскай царкве в. Брасценавічы (Мсціслаўскі раён Магілёўскай вобласці) , да Вялікай Айчынай вайны знаходзіўся ў Дзяржаўным мастацкім музее БССР. Маецца абраз сярэдзены 18 ст. «Мікалай з жыціем».

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.