Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі
Асноўны канфлікт: Грамадзянская вайна ў Сірыі, Ваенная аперацыя супраць Ісламскай дзяржавы
Russian Sukhoi Su-25 at Latakia (2).jpg
Самалёты расійскай авіягрупы на авіябазе «Хмеймім», 3 кастрычніка 2015 года.
Дата з 30 верасня 2015 года
Месца Flag of Syria.svg Сірыя
Прычына імкненне Расіі ліквідаваць тэрарыстычныя фарміраванні на тэрыторыі Сірыі, аднавіць цэласнасць сірыйскай дзяржавы і падтрымаць урад Башара Асада ў грамадзянскай вайне
Вынік

разгром Ісламскай дзяржавы,

аднаўленне сірыйскім урадам кантролю над большай часткай краіны, пачатак працэсу мірнага ўрэгулявання
Праціўнікі
Flag of Russia.svg Расія:

ПВК «Вагнер»
Flag of Syria.svg Сірыя
пры падтрымцы:
Flag of Iran.svg Іран
Flag of Iraq.svg Ірак
InfoboxHez.PNG Хезбала

Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg Ісламская дзяржава

Сірыйская апазіцыя:

пры падтрымцы:

Сілы бакоў
усяго 63 000 ваенных прынялі ўдзел у аперыцыі[1] (з верасня 2015 па жнівень 2018). каля 100 000 баевікоў ІД, некалькі дзясяткаў тысяч баевікоў іншых груповак
Страты
115 забітых[2][3] (кастрычнік 2019) 10 000[4]—85 000[5][6] забітых (кастрычнік 2019)
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы

Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі — удзел Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі ў баявых дзеяннях супраць тэрарыстычных фарміраванняў «Ісламскай дзяржавы» і «Фронт аль-Нусра» на баку ўрадавых войскаў і праўрадавых ваенізаваных фарміраванняў у ходзе грамадзянскай вайны ў Сірыі з верасня 2015 гады па цяперашні час[7]. За гэты перыяд Расія тройчы аб’яўляла аб згортванні ваеннай аперацыі і свайго кантынгенту ў Сірыі, але і пасля гэтага працягвала ўдзельнічаць у баявых дзеяннях[8].

Асноўныя мэты — барацьба з тэрарыстамі, стабілізацыя законнай улады ў краіне і стварэнне ўмоў для пошуку палітычнага кампрамісу[9][10].

22 жніўня 2018 года Мінабароны РФ апублікавала видэасправаздачу аб выніках аперацыі УС РФ у Сірыі пад назвай «Вынікі ў лічбах». У ім гаворыцца, што баявы вопыт у Сірыі атрымалі 63 012 расійскіх вайскоўцаў, з іх амаль палова (25 738 чалавек) — афіцэры. Таксама ў аперацыі ў Сірыі ўдзельнічалі 434 генерала. Праз групоўку войскаў у Сірыі прайшлі ўсе камандуючыя войскамі ваенных акругаў, агульнавайсковых армій і армій ВПС і СПА, камандзіры дывізій, а таксама 95 % камандзіраў агульнавайсковых брыгад і палкоў. За час аперацыі быў апрабаваны 231 узор зброі, авіяцыя здзейсніла больш за 39 тыс. баявых вылетаў, сілы ВМФ — здзейснілі 189 баявых паходаў[11]. Поўныя дадзеныя пра сілы, якія прыцягваюцца для вядзення баявых дзеянняў у Сірыі, кіраўніцтвам УС РФ не раскрываліся. Пэўна не вядомы як поўны склад расійскіх войскаў на тэрыторыі Сірыі, так і поўны пералік злучэнняў і вайсковых часцей, падраздзялення якіх накіроўваліся ў Сірыю[12].

У аперацыі на тэрыторыі САР задзейнічаны падраздзяленні ВПС, ССА, ВМФ, СПА, марской пяхоты, матастралковых і інжынерных войскаў.

Папярэднія падзеі[правіць | правіць зыходнік]

На пачатак лета 2015 года ваенная сітуацыя ў Сірыі да моманту пачатку аперацыі для ўрада Башара Асада была катастрафічнай, пагражаючы яму паразай і захопам Дамаска, што прывяло б да крушэння сірыйскай дзяржаўнасці. Тэрарыстычныя групоўкі і фарміраванні ўзброенай апазіцыі ажыццяўлялі атакі пераважна ўздоўж буйных транспартных магістраляў у напрамку буйных і густанаселеных гарадоў і знаходзіліся на подступах да Хамы, Дамаска, Латакіі, Эль-Хасакі, Эс-Сувейды, што давала ім стратэгічную перавагу і кантроль над цэлымі правінцыямі. Радыкальныя групоўкі да гэтага часу таксама ўсталявалі кантроль над большасцю нафтавых радовішчаў. Найбуйнейшыя нафтавыя запасы, размешчаныя на тэрыторыі ад Ракі да Пальміры і паблізу Дэйр-эз-Зора, патрапілі пад кантроль тэрарыстаў. Урадавыя сілы былі фактычна прыціснутыя да заходняй мяжы Сірыі, а на поўначы краіны ўчастак лініі фронту ўтрымлівалі курды[13].

Дзеля пазбягання паразы сірыйскія ўлады звярнуліся па дапамогу ў Расіі. Ужо 26 жніўня 2015 года паміж Расіяй і Сірыяй было заключана Пагадненне аб размяшчэнні авіяцыйнай групы Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі на сірыйскай тэрыторыі, згодна з якім авіягрупа па просьбе ўрада Сірыі размяшчаецца на тэрыторыі краіны бестэрмінова, аэрадром Хмеймім перадаецца расійскаму боку бязвыплатна. Усё ўзбраенне, боепрыпасы, абсталяванне і матэрыялы для расійскіх сіл увозяцца на тэрыторыю Сірыі без збораў, пошлін і любога дагляду. Асабісты склад авіягрупы атрымлівае дыпламатычны статус. Пагадненнем вызначана, што прысутнасць расійскай авіяцыі ў Сірыі «не накіравана супраць іншых дзяржаў»[14][15].

У жніўні—верасні 2015 года ў СМІ з’явіліся паведамленні аб павелічэнні расійскага кантынгенту, уключаючы адпраўку значнай колькасці ваеннай тэхнікі і асабістага саставу, у 720-м пункце матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі[16][17] і пра магчымасць санкцыянавання Саветам Федэрацыі выкарыстання расійскіх войскаў у Сірыі — нават калі ЗША адмовяцца ад прапановы аб’яднання сіл[18]. Расійскае кіраўніцтва існаванне такіх планаў адмаўляла[19][20]. Па дадзеных Reuters, важную ролю ў прыняцці Расіяй рашэння аб удзеле ў канфлікце ў Сірыі згулялі таемны візіт у Маскву генерала Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі Касема Сулеймані, які знаходзіўся пад санкцыямі ААН, і яго перамовы з расійскім кіраўніцтвам[21]. Па дадзеных выдання Bloomberg, ініцыятарамі пачатку ваенных дзеянняў у Сірыі сталі міністр абароны Сяргей Шайгу, сакратар Савета бяспекі Мікалай Патрушаў і кіраўнік Адміністрацыі прэзідэнта Сяргей Іваноў. Магчымасць ваеннага ўмяшання ў грамадзянскую вайну ў Сірыі расійскае кіраўніцтва пачало разглядаць у жніўні 2015 года[22].

Дзейнічаючы ў адпаведнасці з Дагаворам «Аб дружбе і супрацоўніцтве паміж СССР і Сірыйскай Арабскай Рэспублікай» ад 8 кастрычніка 1980 года[23][24], прэзідэнт Сірыі Башар Асад звярнуўся да Расіі з афіцыйнай просьбай аб аказанні ваеннай дапамогі, на падставе чаго 30 верасня Савет Федэрацыі даў прэзідэнту Расійскай Федэрацыі Уладзіміру Пуціну згоду на выкарыстанне Узброеных сіл Расійскай Федэрацыі на тэрыторыі Сірыі. Пры гэтым гаворка ішла толькі аб прымяненні ваенна-паветраных сіл для аказання авіяцыйнай падтрымкі сухапутным войскам Сірыі, без правядзення наземнай аперацыі[25][26].

Ход аперацыі[правіць | правіць зыходнік]

2015[правіць | правіць зыходнік]

Сітуацыя ў Сірыі напярэдадні расійскай аперацыі
з 10 лістапада па 30 лістапада 2015 года

Першыя авіяўдары па сірыйскай тэрыторыі самалёты ПКС Расіі нанеслі 30 верасня 2015 года. Дзеянні расійскай авіяцыі дазволілі пераламіць сітуацыю на карысць сірыйскага ўрада і пацясніць узброеную апазіцыю і тэрарыстаў[13]. Ужо праз тыдзень армія Башара Асада разгарнула наступленне на антыўрадавыя фарміраванні[27]. 15 кастрычніка УС САР і праўрадавыя фарміраванні пры падтрымцы расійскай авіяцыі пачалі наступленне на стратэгічна важны горад Алепа.

З 17 лістапада ўдары ПКС Расіі значна ўзмацніліся, да бамбардзіровак пазіцый баевікоў падключыліся бамбавікі далёкай авіяцыі.

7 кастрычніка караблі каспійскай флатыліі выканалі 26 пускаў крылатых ракет з акваторыі Каспійскага мора, знішчыўшы 11 мэтаў на тэрыторыі Сірыі[28][29]. 20 лістапада караблі каспійскай флатыліі выканалі 18 пускаў крылатых ракет, паразіўшы 7 мэтаў[30]. 8 снежня ўдары крылатымі ракетамі па мэтах у Сірыі зрабіла падводная лодка «Растоў-на-Доне» Чарнаморскага флоту, якая знаходзілася ў акваторыі Міжземнага мора[31][32].

Да 25 снежня расійская авіяцыя здзейсніла 5240 вылетаў, у тым ліку 145 вылетаў самалётаў стратэгічнай ракетаноснай і далёкай бамбавальнай авіяцыі[33].

У ходзе сірыйскай аперацыі былі ўпершыню ўжытыя крылатыя ракеты марскога базавання «Калібр»[34] і крылатыя ракеты паветранага базіравання Х-101[35][36].

2016[правіць | правіць зыходнік]

У пачатку 2016 года сустаршыні Міжнароднай групы падтрымкі Сірыі — Расія і ЗША — сталі ініцыятарамі пагаднення аб перамір’і з групоўкамі ўзброенай апазіцыі[37], галоўнай мэтай якога стала падзел «ўмеранай апазіцыі» і тэрарыстаў[38].

23 лютага 2016 года МО РФ адкрыла на тэрыторыі авіябазы Хмеймім Каардынацыйны цэнтр па прымірэння варагуючых бакоў на тэрыторыі Сірыйскай Арабскай Рэспублікі[39]

27 лютага рэжым спынення агню паміж урадавымі сіламі і фарміраваннямі ўзброенай апазіцыі ў Сірыі ўступіў у сілу. Рэжым спынення агню не распаўсюджваўся на «Ісламскую дзяржаву», «Джэбхат ан-Нусра» і шэраг іншых тэрарыстычных арганізацый, прызнаных такімі ААН. Прымірэнне варагуючых бакоў забяспечвалі расійскі Каардынацыйны цэнтр, амерыканскі цэнтр па прымірэння ў Амане (Іарданія) і рабочая група ў Жэневе[40]. Да перамір’я далучыліся сотні населеных пунктаў.

14 сакавіка прэзідэнт Пуцін распарадзіўся пачаць вывад «асноўнай часткі» расійскай ваеннай групоўкі з тэрыторыі Сірыі, паколькі «задача, пастаўленая перад Міністэрствам абароны і Узброеных Сіламі, у цэлым выканана». Разам з тым, ПКС Расіі працягнулі нанясенне ўдараў на тэрыторыі Сірыі[41][42][43].

Рашэнне аб вывадзе асноўных сіл РФ з Сірыі было прынята прэзідэнтам Пуціным па ўзгадненні з сірыйскім бокам. Для маніторынгу рэжыму спынення агню «ў каардынацыі з замежнымі партнёрамі» ў Сірыі працягвалі функцыянаваць дзве расійскія базы — Хмеймім і Тартус[44].

Падпісанне пагаднення дазволіла сірыйскай арміі сканцэнтравацца на барацьбе з фарміраваннямі «Ісламскай дзяржавы» ў цэнтральнай Сірыі. 6 сакавіка пачалася аперацыя па вызваленні Пальміры, у распрацоўцы якой прымалі актыўны ўдзел расійскія ваенныя саветнікі. Была арганізавана магутная авіяцыйная і артылерыйская падтрымка надыходзячых войскаў. Нягледзячы на ​​распачаты частковы вывад расійскай групоўкі, у раёне Пальміры працягвалі дзейнічаць вайскоўцы расійскіх Сіл спецыяльных аперацый, а на пазіцыях сірыйскіх войскаў знаходзіліся расійскія ваенныя саветнікі. 27 сакавіка было абвешчана пра вызваленне Пальміры, пасля чаго сюды па просьбе прэзідэнта Сірыі Башара Асада быў накіраваны зводны атрад Міжнароднага супрацьміннага цэнтра ВС РФ для дапамогі ў размініраванні горада і аб’ектаў гістарычнай спадчыны[37].

Да канца красавіка, аднак, працэс мірнага ўрэгулявання ў Сірыі быў спынены, і рэжым спынення агню разваліўся[45][46].

Наступныя падзеі паказалі, што казаць пра разгром радыкальных ісламістаў і пераходзе ад ваеннай кампаніі да палітычнага ўрэгулявання яшчэ рана. Асноўнай праблемай стала размежаванне «ўмеранай апазіцыі», якая падтрымліваецца ЗША, Турцыяй і шэрагам арабскіх краін, і тэрарыстычных арганізацый («Ісламская дзяржава» і «Джэбхат ан-Нусра»)[47]. Атрады ІД і «Джэбхат ан-Нусры» на працягу года не толькі ўтрымлівалі свае пазіцыі, але і наступалі на ключавых кірунках. Сірыйскім войскам не толькі ўдавалася атакаваць, але і даводзілася абараняцца пры падтрымцы расійскай авіяцыі і афіцэраў расійскіх сухапутных войскаў і спецыяльных падраздзяленняў. Пры гэтым Расія падвяргалася шматлікім абвінавачванням краін Захаду ў падтрымцы «крывавага рэжыму» Башара Асада, а расійскія і сірыйскія ВПС — у бамбаванні мірных жыхароў і ўжыванні хімічнай зброі. Расійскае кіраўніцтва, аднак, працягвала прытрымлівацца абранага курсу[48].

У чэрвені Турцыя і Расія распачалі крокі па аднаўленні адносін, пагоршаных ў сувязі з інцыдэнтам з расійскім бамбавіком Су-24, збітым 24 лістапада 2015 года турэцкімі ВПС у раёне сірыйска-турэцкай мяжы. Прэзідэнт Турцыі Рэджэп Таіп Эрдаган прынёс прабачэнні, пасля чаго расійскі бок пайшоў на аднаўленне супрацоўніцтва.

У жніўні паміж ваеннымі ведамствамі Расіі і Турцыі пачаліся актыўныя перамовы, якія завяршыліся падпісаннем у студзені 2017 года мемарандума аб прадухіленні інцыдэнтаў і забеспячэнні бяспекі палётаў авіяцыі ў ходзе аперацыі ў Сірыі. У сярэдзіне снежня 2016 года турэцкія войскі, якія ўдзельнічалі ў аперацыі «Шчыт Еўфрата» супраць баевікоў ІД, распачалі няўдалую спробу наступу на горад Эль-Баб і панеслі страты ў жывой сіле і тэхніцы, у сувязі з чым былі вымушаныя спыніць наступленне і звярнуцца да Расіі за падтрымкай[49].

22 верасня сірыйская ўрадавая армія пры падтрымцы расійскай авіяцыі пачала штурм раёнаў Алепа, якія знаходзяцца пад кантролем апазыцыі. Да сярэдзіны снежня Алепа цалкам перайшоў пад кантроль урадавых сіл. Скарыстаўшыся тым, што асноўныя сірыйскія ўрадавыя сілы былі адцягнуты на аблогу Алепа, фарміраванні ІД у пачатку снежня здолелі адбіць Пальміру і прылеглыя тэрыторыі.

2017[правіць | правіць зыходнік]

Наступленне сірыйскай арміі (май—ліпень 2017)
Наступленне сірыйскай арміі (ліпень—верасень 2017)
Разгром ІД ва ўсходняй Сірыі (верасень—снежань 2017)

У рамках перамоўнага працэсу ў Астане, ініцыяванага ў студзені 2017 года Расіяй, Іранам і Турцыяй, былі выпрацаваны дамоўленасці аб стварэнні трох так званых зон дээскалацыі[50] — у правінцыі Ідліб, у раёне Дамаска (Усходняя Гута) і на мяжы правінцый Хомс і Хама.

6 студзеня 2017 года Мінабароны РФ абвясціла аб сыходзе з Сірыі караблёў Паўночнага флоту на чале з цяжкім авіяносным крэйсерам «Адмірал Кузняцоў», у адпаведнасці з рашэннем прэзідэнта Уладзіміра Пуціна аб скарачэнні групоўкі войскаў у САР[51]. За час знаходжання авіяносца «Адмірал Кузняцоў» у Міжземным моры небаявыя страты склалі два знішчальнікі: МіГ-29КР (14.11.16) і Су-33 (5.12.16).

18 студзеня пачалася першая сумесная аперацыя ВКС Расіі і Турцыі ў Сірыі супраць групоўкі «Ісламская дзяржава», у ваколіцах горада Эль-Баб, у якой былі задзейнічаныя франтавыя бамбавікі Су-24М і Су-34, а таксама штурмавікі Су-25СМ у звязку з экіпажамі F-16 і F-4 ВПС Турцыі[52].

Летам—восенню 2017 года сірыйская армія пры падтрымцы ПКС Расіі, у тым ліку далёкай авіяцыі, нанесла баевікам «Ісламскай дзяржавы» шэраг вырашальных паражэнняў у цэнтральнай і ўсходняй Сірыі, вызваліўшы значную тэрыторыю, у тым ліку трасу Дамаск — Дэйр-эз-Зор, а таксама заходні бераг Еўфрата, і выйшла да мяжы з Іракам[53][54] [55].

У чэрвені былі распрацаваны амерыкана-расійскія пагадненні аб перамір’і паміж урадавымі войскамі і «ўмеранай апазіцыяй» і стварэнні зон дээскалацыі ў паўднёвых раёнах Сірыі (правінцыі Дэр’а, Эль-Кунейтра і Эс-Сувейда). Тады ж, ва ўмовах шырокамаштабнага наступлення праамерыканскіх «Сірыйскіх дэмакратычных сіл» і урадавай Сірыйскай арабскай арміі (САА) супраць «Ісламскай дзяржавы», паміж Расіяй і ЗША была дасягнутая дамоўленасць аб усталяванні ракі Еўфрат у якасці падзяляльнай лініі паміж СДС (мяжуючымі па левым беразе ракі) і САА[56].

6 снежня начальнік Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі — першы намеснік Міністра абароны Расіі генерал арміі Валерый Герасімаў заявіў, што тэрыторыя Сірыі цалкам вызвалена ад тэрарыстаў, а ўсе бандфарміраванні ІД знішчаны[57].

Нягледзячы на ​​разгром фарміраванняў «Ісламскай дзяржавы» да канца 2017 года і яго фактычнай ліквідацыі, іншыя групоўкі радыкальных ісламістаў ўсё яшчэ захоўвалі значны патэнцыял для супраціву ўрадавым сілам. Аперацыі па ліквідацыі анклаваў тэрарыстычных арганізацый і радыкальных груповак, падчас якіх расійскія ПКС аказвалі паветраную падтрымку ўрадавай арміі, працягваліся і ў далейшым.

11 снежня прэзідэнт Уладзімір Пуцін падчас наведвання авіябазы Хмеймім абвясціў аб завяршэнні баявых дзеянняў і вывадзе расійскіх войскаў з Сірыі і ў той жа дзень аддаў загад міністру абароны Сяргею Шайгу аб вывадзе асноўнай часткі сіл і сродкаў расійскай групоўкі войскаў[58].

2018[правіць | правіць зыходнік]

Наступленне сірыйскай арміі на паўночным захадзе (студзень—люты 2018)
Вызваленне поўдня Сірыі (чэрвень—жнівень 2018)

У пачатку 2018 года ўрадавыя войскі правялі паспяховую аперацыю на паўночным захадзе Сірыі, у ходзе якой ад баевікоў «Хаят Тахрыр-аш Шам» і ІД была вызвалена значная тэрыторыя на стыку правінцый Алепа, Хама і Ідліб, а таксама занятая стратэгічная авіябаза «Ат Духур». Да канца лета 2018 года сірыйскія ўрадавыя войскі пры дапамозе Расіі і Ірана ўсталявалі кантроль над трыма з чатырох створаных у 2017 годзе зон дээскалацыі: на паўднёвым захадзе Сірыі (частка тэрыторыі правінцый Эс-Сувейда, Дэр’а і Эль-Кунейтра), вакол Дамаска (Усходняя Гута) і на мяжы правінцый Хомс і Хама. Упершыню з 2012 года сталіца краіны перастала падвяргацца абстрэлам з боку ўзброенай апазіцыі і джыхадзістаў. За выключэннем двух кантраляваных «Ісламскай дзяржавай» участкаў тэрыторыі ў Сірыйскай пустыні і на ўсходнім беразе ракі Еўфрат, сірыйскія ўлады змаглі вярнуць сабе ўсе тэрыторыі, акрамя тых, якія знаходзяцца пад апекай Турцыі (зона дээскалацыі Ідліб на паўночным захадзе краіны) і ЗША (паўночны ўсход)[59].

У жніўні — пачатку верасня ЗША ўзмацнілі ваенны ціск на Сірыю ў сувязі з падрыхтоўкай сірыйскай арміі і праўрадавых фарміраванняў да буйнамаштабнага наступлення на правінцыю Ідліб — апошні на тэрыторыі Сірыі буйны анклаў антыўрадавых узброеных фарміраванняў[60][61][62]. ЗША засяродзілі ў Міжземным моры і Персідскім заліве групоўку носьбітаў крылатых ракет, дастатковую для нанясення масіраванага ўдару па Сірыі[63][64]. Расійскія ВМС, са свайго боку, разгарнулі ля міжземнаморскага ўзбярэжжа Сірыі самую магутную групоўку за ўвесь час канфлікту[65][66] ў сувязі з пагрозамі міжнароднай кааліцыі нанесці ўдары па пазіцыях сірыйскіх урадавых сіл[67]. Пра намер далучыцца да ЗША ў нанясенні ўдару па Сірыі заявілі Вялікабрытанія, Францыя і Германія[68][69]. Напружанасць была знятая пасля таго, як 17 верасня па выніках перамоў паміж прэзідэнтамі Расіі і Турцыі быў падпісаны мемарандум аб стабілізацыі становішча ў правінцыі Ідліб і стварэнні дэмілітарызаванай зоны ўздоўж лініі судакранання сірыйскіх войскаў і ўзброенай апазіцыі[70][71].

У ноч на 18 верасня чатыры знішчальнікі F-16 ВПС Ізраіля нанеслі ўдар кіраванымі авіяцыйнымі бомбамі па сірыйскіх аб’ектах у раёне горада Латакія. Сірыйскія падраздзяленні СПА, спрабуючы нейтралізаваць удары з дапамогай ЗРК С-200, збілі расійскі самалёт радыёэлектроннай разведкі і радыёэлектроннай барацьбы Іл-20, які заходзіў у гэты час на пасадку на авіябазе Хмеймім. Усе 15 чалавек, якія знаходзіліся на борце, загінулі. Мінабароны РФ у сваёй заяве ўсклала адказнасць за гібель расійскага самалёта на ізраільскія самалёты, якія ажыццяўлялі заход на мэты на малой вышыні з боку Міжземнага мора, фактычна прыкрываючыся расійскім самалётам, і падставілі яго пад агонь сірыйскай СПА. У сувязі з катастрофай расійскае кіраўніцтва прыняло рашэнне ў самыя кароткія тэрміны паставіць Сірыі зенітныя ракетныя комплексы С-300 і ўсталяваць на камандных пунктах сірыйскіх злучэнняў СПА расійскія аўтаматызаваныя сістэмы кіравання для забеспячэння цэнтралізаванага кіравання ўсімі сіламі і сродкамі СПА Сірыі, вядзення маніторынгу паветранага становішча і аператыўнага цэлеўказання. Акрамя таго, было заяўлена, што ў прылеглых да Сірыі раёнах над акваторыяй Міжземнага мора будзе ўжывацца радыёэлектроннае падаўленне спадарожнікавай навігацыі, бартавых РЛС і сістэм сувязі баявой авіяцыі замежных дзяржаў, якія атакавалі аб’екты на сірыйскай тэрыторыі. 3 кастрычніка міністр абароны РФ Сяргей Шайгу даклаў Савету бяспекі Расіі аб завяршэнні дастаўкі ў Сірыю зенітных комплексаў С-300. Сяргей Шайгу таксама даклаў аб ажыццяўленні работ па стварэнні адзінай сістэмы кіравання СПА ў Сірыі.

18 снежня 2018 года міністр абароны РФ Сяргей Шайгу паведаміў аб завяршэнні вываду асноўнай расійскай групоўкі з Сірыі: «На тэрыторыю Расіі выведзены тэхніка і ўзбраенне, якія не ўваходзяць у склад нашых баз у Хмейміме і Тартус. Колькасны склад групоўкі скарочаны і даведзены да ўстаноўленага штата, дастатковага для выканання задач». Палёты расійскай авіяцыі ў Сірыі скарочаныя са 100 у дзень да двух-чатырох у тыдзень, у асноўным для даразведкі абстаноўкі. Шайгу ўдакладніў, што састаў групоўкі, якая застаецца ў Сірыі, тыпавы, супастаўны з расійскімі ваеннымі базамі ў Кыргызстане, Таджыкістане і Арменіі. На тэрыторыі Сірыі працягвае функцыянаванне расійскі Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў, у Сірыі пачалася рэалізацыя праграмы па аднаўленні мірнага жыцця і вяртанні бежанцаў, для каардынацыі якой у Расіі, Сірыі, Ліване і Іарданіі створаны міжведамасныя каардынацыйныя штабы.

2019[правіць | правіць зыходнік]

У студзені расійская ваенная паліцыя пачала патруляванні зоны бяспекі ўздоўж сірыйска-турэцкай мяжы ў раёне населенага пункта Манбідж (поўнач правінцыі Алепа, 85 км ад цэнтра правінцыі) з задачай забеспячэння бяспекі і кантролю за становішчам і перамяшчэннем узброеных фарміраванняў. У снежні 2018 года сірыйская армія ўвайшла ў горад Манбідж пасля вываду з яго курдскіх фарміраванняў і ўзняла над горадам сірыйскі сцяг. Курды пагадзіліся перадаць яго сірыйскім уладам у абмен на гарантыю абароны горада ад турэцкага ўварвання[72].

У лютым расійскі Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў сумесна з урадам Сірыі адкрыў у раёнах Джлеб і Джэбэль-эль-Гураб гуманітарныя калідоры і разгарнуў пункты пропуску для выхаду бежанцаў з лагера Эр-Рукбан[73][74]. У пачатку сакавіка ў адпаведнасці з рашэннем, прынятым на пасяджэнні міжведамасных каардынацыйных штабоў Расіі і Сірыі па вяртанні бежанцаў на тэрыторыю САР, у мэтах прадухілення гуманітарнай катастрофы ў лагеры бежанцаў Эр-Рукбан былі сфарміраваны і накіраваны да пункта пропуску Джлеб шэсць атобусных калон для добраахвотнага і бесперашкоднага вяртання жыхароў лагера Эр-Рукбан да месцаў сталага пражывання. Амерыканскі бок, аднак, адмовіўся прадаставіць гарантыі бяспекі перамяшчэння гуманітарных калон у межах 55-кіламетровай зоны вакол амерыканскай базы ў Гэт-Танфе[75], што фактычна сарвала гуманітарную аперацыю па выратаванні сірыйскіх грамадзян, якія знаходзяцца ў лагеры Эр-Рукбан.

У лютым міністры абароны Расіі і Турцыі Сяргей Шайгу і Хулусі Акар падпісалі мемарандум, які рэгламентуе дзеянні расійскіх і турэцкіх ваенных пры сумесным патруляванні зоны Ідліб[76]. Патруляванне было пачата ў сакавіку.

У сакавіку расійская авіяцыя, якая дыслакуецца на авіябазе Хмеймім, пачала нанясенне кропкавых удараў па раёнах, адкуль ажыццяўляліся абстрэлы мяжуючых з ідлібскай зонай населеных пунктаў і авіябазы Хмеймім[77][78].

З канца сакавіка сітуацыя вакол зоны дээскалацыі Ідліб пачала пагаршацца. Пачасціліся абстрэлы населеных пунктаў у раёнах, прылеглых да Ідліба, а таксама ўдары па авіябазе Хмеймім[79].

З 11 красавіка ўздоўж лініі судакранання супрацьлеглых бакоў на ўчастку паміж турэцкімі пунктамі Баркум і Сурман павінна было пачацца скаардынаванае патруляванне сумеснымі калонамі расійскіх і турэцкіх вайскоўцаў. Было заяўлена, што ў выпадку поспеху пасля 20 красавіка ваеннаслужачыя дзвюх краін пачнуць сумеснае патруляванне паўночна-ўсходняй частцы зоны дээскалацыі[76].

Па дамоўленасці паміж Расіяй і Турцыяй па перыметры зоны дээскалацыі Ідліб былі размешчаны наглядальныя пасты расійскай ваеннай паліцыі, якія сумесна з турэцкім бокам кантралююць выкананне рэжыму спынення агню[80].

У сакавіку-красавіку баевікі ІД, якія перайшлі да партызанскіх метадаў барацьбы, наладзілі некалькі засад на камунікацыях урадавых сіл, у выніку чаго загінулі некалькі сірыйскіх і расійскіх вайскоўцаў[81].

20 красавіка расійскі віцэ-прэм’ер Юрый Барысаў па выніках сустрэчы з сірыйскім прэзідэнтам Башарам Асадам заявіў, што Расія мае намер падпісаць дамову аб арэндзе на 49 гадоў порта Тартус — аднаго з двух асноўных партоў Сірыі на Міжземным моры. Там жа знаходзіцца адзіная замежная база расійскага флоту. У пачатку 2017 года Расія і Сірыя падпісалі пагадненне аб размяшчэнні расійскага Ваенна-марскога флоту ў порце Тартус на 49 гадоў[82].

Пасля 20 красавіка рэзка пачасціліся бамбардзіроўкі сірыйскай і расійскай авіяцыі ў зоне дээскалацыі Ідліб. Пры гэтым, нягледзячы на ​​невыкананне ўмоў вераснёўскага пагаднення па зоне Ідліб і жаданне сірыйскіх уладаў вярнуць кантроль над гэтым раёнам, расійскія прадстаўнікі працягвалі сцвярджаць, што час для маштабнай аперацыі яшчэ не прыйшоў. У канцы красавіка ў інтэрв’ю ТАСС спецпрадстаўнік прэзідэнта РФ па Сірыі Аляксандр Лаўрэнцьеў заяўляў: «На дадзеным этапе мы не проста не вітаем, а нават выступаем супраць якіх-небудзь буйнамаштабных наступальных аперацый, там вельмі шмат мірнага насельніцтва, якое можа быць выкарыстана баевікамі ў якасці жывога шчыта, дапусціць чаго ні ў якім разе нельга». Прэзідэнт Уладзімір Пуцін тады ж заявіў, што на любую вылазку тэрарыстаў рушыць услед зваротны ўдар з расійскага боку, але «шырокамаштабная аперацыя зараз немэтазгодная»[83].

Як патлумачыў 29 ліпеня начальнік Галоўнага аператыўнага ўпраўлення Генштаба УС РФ генерал-палкоўнік Сяргей Рудскіх, расійскія ПКС ва ўзаемадзеянні з турэцкім бокам займаюцца выяўленнем і кропкавым знішчэннем агнявых сродкаў тэрарыстаў, іх тэхнікі, узбраення і складоў з боепрыпасамі ў зоне дээскалацыі Ідліб. У прыватнасці, за чэрвень—ліпень у паўднёва-заходняй частцы зоны дээскалацыі Ідліб «кропкавымі ўдарамі было знішчана 11 танкаў, 17 БМП, 12 рэактыўных сістэм залпавага агню, 29 пікапаў з буйнакалібернымі кулямётамі, а таксама тры склады, на якіх знаходзіліся больш за 40 беспілотных лятальных апаратаў». Расійскія ПКС таксама ва ўзаемадзеянні з сірыйскімі ВПС адбілі атакі баевікоў на пазіцыі ўрадавых сіл[84].

Да канца жніўня сірыйская армія пры падтрымцы ПКС Расіі ліквідавала Латамінскі выступ баевікоў на поўначы правінцыі Хама, а таксама заняла стратэгічны горад Хан-Шэйхун, на трасе Дамаск—Алепа і такім чынам вызваліла ад баевікоў правінцыю Хама, за выключэннем горных раёнаў.

Уладзімір Пуцін і Рэджэп Эрдаган пасля падпісання мемарандума

22 кастрычніка прэзідэнты Расіі і Турцыі Уладзімір Пуцін і Таіп Эрдаган па выніках шасцігадзінных перамоў падпісалі мемарандум аб узаемаразуменні з дзесяці пунктаў. Дакумент прадугледжвае, у прыватнасці, увод на сірыйскі бок мяжы з Турцыяй за межамі зоны аперацыі «Крыніца міру» падраздзяленняў расійскай ваеннай паліцыі і сірыйскай пагранслужбы. Яны садзейнічаюць вываду курдскіх атрадаў і іх ўзбраення на 30 кіламетраў ад сірыйска-турэцкай мяжы, а таксама ажыццяўляюць патруляванне сумесна з туркамі[85].

Такім чынам па выніках пагадненняў сірыйская армія і падраздзяленні расійскай ваеннай паліцыі занялі гарады Манбідж і Табка на захад ад Еўфрата, усталявалі сумесны з турэцкімі сіламі кантроль над сірыйска-турэцкай мяжой, у прыватнасці расійская ваенная паліцыя ўвайшла ў горад Кабані, пачалі сумесныя патруляванні мяжы ад Кабані да Камышлы. У той жа час курдскія падраздзяленні былі адведзены на 30 км ад мяжы, а акупацыйныя падраздзяленні арміі ЗША былі цалкам выведзены з раёна.

У лістападзе сілы ваеннай паліцыі Расіі ў рамках патрулявання сірыйска-турэцкай мяжы занялі некалькі апорных баз, пакінутых арміяй ЗША. 14 лістапада МА РФ абвясціла аб стварэнні апорнай авіябазы ў горадзе Эль-Камышлы на паўночным усходзе Сірыі паблізу межаў з Турцыяй і Іракам. Авіябаза будзе выкарыстоўвацца для базавання верталётаў ПКС РФ, якія ажыццяўляюць падтрымку ваеннай паліцыі РФ у гэтым раёне[86].

Напады на расійскія ваенныя базы[правіць | правіць зыходнік]

28 снежня 2017 года расійскі зенітны ракетна-гарматны комплекс (ЗРГК) «Панцыр-С1», які затуляе расійскую авіябазу Хмеймім, збіў дзве ракеты, запушчаныя з тэрыторыі суседняй правінцыі Ідліб. Яшчэ адна ракета ўзарвалася ў раёне горада Джабла (Латакія).

31 снежня расійскі верталёт Мі-24 пацярпеў крушэнне з-за тэхнічнай няспраўнасці пры выкананні пералёту на аэрадром Хама. Абодва пілоты загінулі. Борттэхнік верталёта атрымаў траўмы і быў аператыўна эвакуіраваны пошукава-выратавальнай групай на аэрадром Хмеймім, дзе яму была аказана неабходная медыцынская дапамога. У той жа дзень баевікі ажыццявілі мінамётных абстрэл базы Хмеймім, у выніку чаго, па заяве Мінабароны, загінулі два чалавекі[87]. У інтэрнэце таксама прайшла інфармацыя аб пашкоджанні або нават знішчэнні сямі самалётаў, якую Мінабароны абверг, аднак у сеткі неўзабаве з’явіліся фатаграфіі пашкоджанняў асколкамі па меншай меры аднаго самалёта СУ-24М[88].

У ноч з 5 на 6 студзеня 2018 года, як паведамілі ў расійскім міністэрстве абароны, сістэмай забеспячэння бяспекі расійскай авіябазы Хмеймім і пункта матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў горадзе Тартус была сарваная спроба атакі тэрарыстаў з масіраваным выкарыстаннем ударных беспілотных лятальных апаратаў (БПЛА) самалётнага тыпу. З трынаццаці малапамерных паветраных мэтаў невядомай прыналежнасці, выяўленых расійскімі сродкамі СПА на значным аддаленні ад расійскіх вайсковых аб’ектаў, шэсць паветраных мэтаў расійскім падраздзяленням РЭБ удалося ўзяць пад кантроль, перахапіўшы знешняе кіраванне, а сем БПЛА былі знішчаны зенітна-ракетным гарматным комплексам «Панцыр-С»[89]. Як паведамілі ў міністэрстве, у выніку расшыфроўкі дадзеных, перахопленых БПЛА, вызначана дакладнае месца іх запуску на аддаленні больш за 50 км ад мэтаў[90]. Эксперты мяркуюць, што да нападу на расійскія ваенныя базы можа быць датычная групоўка «Ахрар аш-Шам» — саюз ісламісцкіх брыгад, якія раней узаемадзейнічалі з «Джэбхат ан-Нусра» ў правінцыях Ідліб і Хама. Пасля расколу і пачатку міжусобнай вайны з «Ан-Нусрай» «Ахрар аш-Шам» перайшла ў шэрагі апазіцыйнага альянсу «Свабодная сірыйская армія» (ССА)[91].

У заяве Міністэрства абароны РФ ад 8 студзеня 2018 года гаварылася:

«Інжынерныя рашэнні, выкарыстаныя тэрарыстамі пры атацы на расійскія аб’екты ў Сірыі, маглі быць атрыманы толькі ад адной з краін, якія валодаюць высокімі тэхналагічнымі магчымасцямі па забеспячэнню спадарожнікавай навігацыі і дыстанцыйным кіраваннем скідам прафесійна сабраных самаробных выбуховых прылад у прызначаных каардынатах».

Афіцыйны прадстаўнік міністэрства абароны ЗША ў гутарцы з карэспандэнтам ТАСС заявіў, што якія б там ні было здагадкі аб тым, што ЗША ці сілы ўзначальванай імі міжнароднай кааліцыі мелі дачыненне да нападу на базы, «не маюць пад сабой факталагічнай асновы і з’яўляюцца вельмі безадказнымі». Пры гэтым ён адмовіўся паведаміць, якія задачы вырашаў выведвальны самалёт ВМС ЗША «Poseidon», які, паводле інфармацыі Мінабароны Расіі, знаходзіўся над акваторыяй Міжземнага мора ў раёне Тартус і Хмейміма падчас нападу на расійскія ваенныя аб’екты[92][93].

24 кастрычніка 2018 года на пленарным пасяджэнні Сяншаньскага форуму па бяспецы ў Пекіне намеснік міністра абароны Расіі генерал-палкоўнік Аляксандр Фамін заявіў, што кіраванне дронаў, якія атакавалі базы ПКС Расіі, пасля таго, як дроны сутыкнуліся з дзеяннем расійскіх сістэм радыёэлектроннага падаўлення, вялося ў ручным рэжыме з самалёта-выведніка ЗША «Poseidon-8»[94].

Значэнне[правіць | правіць зыходнік]

Гэтая аперацыя стала першай у гісторыі постсавецкай Расіі, калі расійскія вайскоўцы прынялі ўдзел у баявых дзеяннях за межамі былога СССР[95]. Як паказвае аўтарытэтны амерыканскі часопіс «Military Review», уступленне Расіі ў канфлікт супала з правядзеннем мадэрнізацыі і маштабных рэформаў расійскіх узброеных сіл. Ім прыйшлося прыступіць да баявой працы ва ўмовах недастатковага вопыту экспедыцыйных аперацый, абмежаваных магчымасцяў па далёкім забеспячэнні, забеспячэнні і задзейнічанні інфраструктуры аддаленага ТВД. Спачатку было зусім незразумела, ці акажуць тыя сілы, якія Расія зможа вылучыць для Сірыі, значны ўплыў на падзеі. Акрамя гэтага, самі расійскія ваенныя былі невысокага меркавання пра баяздольнасць сірыйскай арміі, а ўзаемадзеянне з Іранам і шыіцкіх рухам Хезбала значна ўскладняла каардынацыю намаганняў. Больш за тое, расійскае кіраўніцтва зрабіла ўсё, каб мінімізаваць шансы на ўцягванне краіны ў доўгатэрміновую кампанію. Для гэтага ў ходзе баявых дзеянняў падтрымлівалася магчымасць аператыўнага вываду ў любы момант усіх задзейнічаных сіл. Нават пасля сур’ёзных інвестыцый у сірыйскую інфраструктуру расійскі Генеральны штаб працягваў абмяжоўваць склад уведзенага вайсковага кантынгенту зыходзячы з прынцыпу мінімальнай неабходнасці. Як правіла, такая стратэгія грунтаваліся на няўдалым досведзе заходніх краін у ходзе экспедыцыйных войнаў на Блізкім Усходзе[96].

Тым не менш, як лічаць амерыканскія эксперты, уступленне Расіі ў канфлікт дазволіла радыкальным чынам змяніць накіраванасць і характар ​​ваенных дзеянняў[96]. Уступленне Расіі ў вайну дапамагло сірыйскай урадавай арміі спыніць прасоўванне баевікоў ІД, а затым перайсці ў контрнаступленне, адбіўшы у тэрарыстаў і апазіцыі большую частку краіны.

Вядомыя ўдзельнікі аперацыі[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Минобороны подвело итоги операции в Сирии // ТАСС, 22.08.2018
  2. Подсчитано число погибших в Сирии россиян
  3. Раскрыты подробности гибели российских офицеров в Сирии // Лента.ру, 27 марта 2019
  4. 46 months of Russian military operations on the Syrian territory kill through its warplanes about 18715 people including 8208 civilians including about 1985 children
  5. Минобороны отчиталось о военной операции в Сирии
  6. Шойгу подвел итоги военной операции России в Сирии
  7. Основные этапы российской операции в Сирии. Хроника // 12.12.2017
  8. Вывод, с которым многие не согласятся. Решение президента США вывести войска из Сирии вызвало критику союзников и одобрение Владимира Путина // Газета «Коммерсантъ» № 236 от 21.12.2018
  9. Путин назвал основную задачу российских военных в Сирии , Интерфакс (2015-10-11).
  10. Два года операции в Сирии: чего добилась Россия и какой ценой «Русская служба Би-би-си», 29.09.2017
  11. Минобороны в цифрах отчиталось об основных итогах операции в Сирии // РБК, 22.08.2018
  12. Какая военная группировка РФ останется в Сирии
  13. 13,0 13,1 Изиляева Л. О. Особенности реализации внешнеполитического курса России в Сирии на современном этапе // ЭКОНОМИКА И УПРАВЛЕНИЕ: НАУЧНО-ПРАКТИЧЕСКИЙ ЖУРНАЛ, № 3 (137), 2017]
  14. Соглашение между Российской Федерацией и Сирийской Арабской Республикой о размещении авиационной группы Вооружённых Сил Российской Федерации на территории Сирийской Арабской Республики от 26 августа 2015 года
  15. Госдума ратифицировала соглашение о размещении в Сирии авиагруппировки РФ// Интерфакс
  16. Как Рунет искал российские войска в Сирии. Русская служба Би-би-си (7 верасня 2015). Праверана 1 кастрычніка 2015.
  17. Сирия. Как это было. Lenta.ru (2 кастрычніка 2015).
  18. СМИ узнали о планах России нанести удары по ИГ без участия США , Интерфакс (2015-09-24).
  19. Песков опроверг сообщения об участии России в бомбардировках позиций ИГ , Интерфакс (2015-09-06).
  20. Кремль не подтвердил сообщения о запросе в СФ по поводу армии в Сирии , Интерфакс (2015-09-24).
  21. Laila Bassam, Tom Perry How Iranian general plotted out Syrian assault in Moscow. Reuters (6 кастрычніка 2015).
  22. Henry Meyer, Ilya Arkhipov Putin's Gamble: Syria Move Born of Hopes of Coming in From Cold. Bloomberg (2 кастрычніка 2015).
  23. Договор о дружбе и сотрудничестве между СССР и САР (1980), РИА Новости (30 сентября 2015)
  24. О дружбе и сотрудничестве между СССР и Сирийской Арабской Республикой / Договор от 08 октября 1980 года / Документ СПС-20770463/19845095, Право.ru
  25. Асад в письме Путину попросил о военной помощи в Сирии // Forbes
  26. Асад в письме попросил Путина о военной поддержке. Газета.Ru (30 верасня 2015). Праверана 1 кастрычніка 2015.
  27. Вооружённые силы Сирийской Арабской республики начали широкомасштабное наступление // КП
  28. Путин рассказал подробности о ракетных пусках с кораблей по позициям ИГ. Lenta.ru. Праверана 8 кастрычніка 2015.
  29. Зеленодольские корабли нанесли удары по ИГИЛ из Каспийского моря. Бизнес Online. Деловая электронная газета Республики Татарстан (7 кастрычніка 2015). Праверана 7 кастрычніка 2015.
  30. Ракетные удары Каспийской флотилии поразили боевиков ИГ в трех провинциях , Интерфакс (2015-11-20).
  31. Шойгу рассказал о нанесении ударов по ИГИЛ в Сирии с подводной лодки (2015-12-08).
  32. Крылатый «Калибр», 08.12.2015. Кира Латухина. Интернет-портал «Российской газеты».
  33. С начала операции в Сирии российские летчики совершили 5240 вылетов , Интерфакс (2015-12-25).
  34. Первое боевое применение новейших крылатых ракет можно назвать историческим. Деловая газета «Взгляд.ру» (7 кастрычніка 2015). Праверана 8 кастрычніка 2015.
  35. Nicholas de Larrinaga Russia launches long-range air sorties into Syria (англ.) . Jane’s Defence Weekly (17 лістапада 2015). Праверана 18 лістапада 2015.
  36. Минобороны рассказало о «высочайшей точности» запущенных с подлодки ракет , РБК (2015-12-10).
  37. 37,0 37,1 Сирийский рубеж. Авторский коллектив: М. С. Барабанов, А. Д. Васильев, С. А. Денисенцев, А. В. Лавров, Н. А. Ломов, Ю. Ю. Лямин, А. В. Никольский, Р. Н. Пухов, М. Ю. Шеповаленко (редактор). С предисловием С. К. Шойгу и послесловием С. В. Лаврова. М.: Центр анализа стратегий и технологий, 2016. — 184 с. Глава 2. Крах «системы Сайкса-Пико» и начало гражданской войны в Сирии
  38. Ъ-Власть — Между Раккой и Алеппо
  39. На авиабазе Хмеймим начал работу Координационный центр по примирению враждующих сторон на территории Сирии // Министерство обороны Российской Федерации
  40. Инициативы России и США по урегулированию сирийского конфликта // ТАСС, 3 октября 2016 года
  41. Российская авиация продолжит удары по террористам в Сирии. Интерфакс (18 сакавіка 2016). Праверана 19 сакавіка 2016.
  42. Генштаб: ВКС РФ продолжат наносить удары по ИГ и «Джебхат ан-Нусре». РИА Новости. Праверана 29 сакавіка 2016.
  43. Минобороны РФ заявляет о продолжении авиаударов по ИГ. Русская служба Би-би-си (19 сакавіка 2016). Праверана 19 сакавіка 2016.
  44. Из России с поддержкой. КАК РОССИЙСКИЕ ВОЕННЫЕ ПОМОГАЛИ БОРОТЬСЯ С ТЕРРОРИСТАМИ В СИРИИ // Спецпроект ТАСС
  45. Ъ-Власть — Между Раккой и Алеппо
  46. Спецпосланник ООН в Сирии просит Путина и Обаму принять меры по сохранению перемирия // Rambler News Service, 28.04.2016
  47. Перемирительная сила. Россия и Турция приглашают сирийское правительство и вооруженную оппозицию к столу переговоров // Газета «Коммерсантъ», 29.12.2016
  48. Сирийский год. Как Россия наращивала военную и дипломатическую активность на Ближнем Востоке // Журнал «Власть», 26.12.2016
  49. Дружественному огню не дают разгореться // Газета «Коммерсантъ», 10.02.2017
  50. Война и мир Сирии. Восстановлению страны мешает раскол между двумя «антитеррористическими коалициями» // «Коммерсантъ», 29.12.2017
  51. Военные отчитались о выполненных палубной авиацией боевых задачах в САР
  52. Военные самолёты нашли общую цель // «Коммерсантъ», 19.01.2017
  53. Ту-22М3 нанесли ещё один групповой удар по игиловцам в Сирии
  54. Разгром ИГИЛ в Сирии. Репортаж Евгения Поддубного из Абу-Кемаля
  55. С ювелирной точностью силы ВМФ России нанесли удар ракетами «Калибр» в Сирии по террористам ИГИЛ
  56. Новый виток войны: как победа над ИГ изменила сирийский конфликт // РБК, 15.02.2018
  57. Российский Генеральный штаб заявил о полном освобождении Сирии от террористов ИГИЛ / mil.ru, 06.12.2017
  58. Нет повода не выйти. Российские военные приступили к завершению операции в Сирии // «Коммерсантъ», 12.12.2017
  59. Вывод в пользу Турции. В 2019 году Анкара может сыграть центральную роль в сирийском урегулировании // «Коммерсантъ» № 241 от 28.12.2018
  60. Обзор карты боевых действий, оперативная сводка по Сирии 17.08.2018 // Free news, 17.08.2018
  61. Трамп предостерёг Россию от «серьёзной гуманитарной ошибки» в Сирии // РБК, 04.09.2018
  62. Bloomberg узнал о предупреждении от Болтона о готовности ударить по Сирии // РБК, 25.08.2018
  63. Сирия приведена в повышенную боеготовность. США стягивают в регион носители крылатых ракет // Коммерсант, 28.08.18
  64. Минобороны сообщило о подготовке США удара по Сирии с моря и с воздуха // РБК, 27.08.2018о
  65. Россия развернула у берегов Сирии самую мощную группировку кораблей // РБК, 28.08.2018
  66. // НАТО сочло значительной российскую эскадру у берегов Сирии // РБК, 28.08.2018
  67. В шаге от войны // Free news, 29.08.2018
  68. Болтон пообещал «более мощный» ответ на применение химоружия в Сирии // РБК, 10.09.2018
  69. Меркель допустила возможность присоединения Германии к удару по Сирии // РБК, 12.09.2018
  70. Иран заявил о предотвращении войны в Сирии благодаря дипломатии // РБК, 18.09.2018
  71. Трамп поблагодарил Россию и Сирию за остановку наступления в Идлибе // РБК, 26.09.2018
  72. Российская военная полиция начала патрулировать район Сирии рядом с Турцией // Коммерсантъ, 08.01.2019
  73. Пункты временного размещения для беженцев из «Эр-Рукбана» развернут 19 февраля // ТАСС, 15.02.2019
  74. Свыше 1,6 млн сирийцев вернулись в свои дома из разных районов страны и зарубежья // ТАСС, 19.02.2019
  75. МО РФ: США отказались гарантировать безопасность перемещения гуманитарных колонн в Сирии // ТАСС, 03.03.2019
  76. 76,0 76,1 Командующего ВДВ десантировали в Сирию. Российские силы в республике возглавил Андрей Сердюков // Газета «Коммерсантъ» № 65 от 12.04.2019
  77. СМИ: сирийские войска ведут бои с террористами в районе Абу-Духур на севере страны // ТАСС, 09.03.2019
  78. Ракетно-бомбовые удары желают остаться неизвестными. Российская авиация атаковала цели в сирийской провинции Идлиб // Газета «Коммерсантъ» № 41 от 11.03.2019
  79. Боевики выпустили по базе Хмеймим три снаряда // Коммерсантъ, 06.08.2019
  80. Минобороны РФ назвало «фейком» сообщения об участии российского спецназа в боях в Идлибе // Коммерсантъ, 18.07.2019
  81. Автоколонна сирийской армии бесследно пропала на шоссе Пальмира — Дейр-эз-Зор // Информационно-аналитический портал Free News, 12.04.2019
  82. Борисов анонсировал контракт на аренду сирийского порта Тартус на 49 лет // РБК, 20.04.2019
  83. Деэскалация перешла в нападение. Ситуация на севере Сирии вновь резко обострилась // Газета «Коммерсантъ» № 78 от 07.05.2019
  84. Генштаб ВС РФ: боевики перебрасывают силы в юго-западную часть зоны деэскалации «Идлиб» // ТАСС, 29.07.2019
  85. Москва полностью выполнила задачи российско-турецкого меморандума
  86. В Минобороны заявили о создании новой базы в Сирии
  87. Хмеймим попал под огонь. Радикальные исламисты обстреляли из миномётов российскую авиабазу в Сирии // «Коммерсант.ru», 04.01.2018
  88. То, что Минобороны РФ назвало «фейком», оказалось правдой , Девятый канал (2018-01-05). Праверана 5 студзеня 2018.
  89. Боевики вышли в воздушное пространство. Военные отбили атаку беспилотников на российские объекты в Сирии // «Коммерсант», 09.01.2018
  90. В Минобороны раскрыли подробности атаки дронов на авиабазу Хмеймим // РИА Новости
  91. СМИ назвали причастную к атаке на базу «Хмеймим» группировку
  92. В Пентагоне назвали выводы о причастности США к атаке на базы РФ в Сирии беспочвенными // ТАСС, 09.01.2018
  93. Минобороны начало поисковую операцию. Военные не верят, что боевики самостоятельно подготовили атаку на объекты в Сирии // «Коммерсант», 10.I.2018
  94. Минобороны РФ обвинило США в управлении атаковавшими Хмеймим дронами.
  95. Jonathan Marcus. Syria: What can Russia's military do? (англ.) , Би-би-си .
  96. 96,0 96,1 M. Kofman, M. Rojansky. What Kind of Victory for Russia in Syria? (англ.) // Military Review : журнал. — 2018. — March-April. — С. 6—23.