Ірландцы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Ірландцы
(Muintir na hÉireann, na hÉireannaigh, na Gaeil)
Columbanus at Bobbio.jpg The Duke of Wellington (1839) by George Hayter.jpg Oscar Wilde.jpeg DouglasHydepresident.jpg
Revolutionary Joyce Better Contrast.jpg William Butler Yeats by John Butler Yeats 1900.jpg PierceBrosnan(CannesPhotoCall).jpg Enya--w.jpg
Агульная колькасць каля 8180 тыс. (2014)
Рэгіёны пражывання Flag of Ireland.svg Ірландыя — 3 865 тыс.

Flag of the United Kingdom.svg Вялікабрытанія — 530 тыс.
Flag of the United States.svg ЗША — 3 164 тыс.
Flag of Canada.svg Канада — 525 тыс.
Flag of Australia.svg Аўстралія — 62 тыс.
Flag of Spain.svg Іспанія — 4,5 тыс.

Мова гэльская
Рэлігія каталіцызм
Блізкія этнічныя групы шатландцы, мэнцы

Ірла́ндцы (ірл.: Muintir na hÉireann, na hÉireannaigh, na Gaeil) — народ, карэнныя насельнікі вострава Ірландыя. У наш час большасць ірландцаў жыве за межамі Ірландыі і Ольстэра. Буйныя ірландскія абшчыны існуюць у Англіі, Шатландыі, ЗША, Канадзе, Аўстраліі, Новай Зеландыі, Іспаніі і г. д. Агульная колькасць (2014 г.) - каля 8 180 000 чал.[1]

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Кельцкія народы Брытанскіх астравоў у дарымскі перыяд

Востраў Ірландыя быў населены ў прамежку часу паміж 8 і 7 тысячагоддзямі да н. э.[2] Каля 4 тысячагоддзя да н. э. старажытныя насельнікі асвоілі земляробства[3]. У гэты перыяд таксама ўзводзіліся мегалітычныя збудаванні[4]. Археолагі лічаць, што старажытнейшае насельніцтва вострава мела іберскае паходжанне. Гэта падцвярджаюць і генетычныя даследаванні. Выяўлена, што большасць сучасных ірландцаў генетычна найбольш блізкія да жыхароў Заходняй Шатландыі і поўначы Іспаніі[5], хаця многія знешнія рысы (рудыя валасы, вяснушкі, рэдкая для іншых еўрапейцаў наяўнасць эпікантуса), што лічацца характэрнымі для ірландцаў[6], маглі сфарміравацца ўжо на самім востраве ў выніку доўгатэрміновай ізаляцыі.

У сярэдзіне 1 тысячагоддзя да н. э. Ірландыя была занята кельтамі, з распаўсюджаннем якіх звязаны надыход жалезнага века. Вучоныя мяркуюць, што перасяленне кельтаў адбывалася на працягу некалькіх стагоддзяў і было звязана не толькі з заваяваннем, але і асіміляцыяй папярэднікаў[7][8], што прывяло да фарміравання істотных адрозненняў мясцовай кельцкай культуры ад кантынентальнай. Кельты не былі адзіным народам. Клаўдзій Пталемей узгадваў некалькі народаў, што насялялі Ірландыю ў яго час[9]. У першыя стагоддзі нашай эры склалася 5 ірландскіх манархічных дзяржаў[10]. Фарміраванне адзінай старажытнай ірландскай культуры адбылося толькі пасля прыняцця хрысціянства.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Ірландцы XVI ст.

Хаця Ірландыя не была заваявана рымлянамі, у першай палове 1 тысячагоддзя да н. э. яе насельніцтва знаходзілася пад моцным уплывам рымскай культуры. Галоўным вынікам гэтага ўплыву стала прыняцце продкамі ірландцаў хрысціянства. Яго першым распаўсюджвальнікам лічыцца Святы Патрык (каля 432 г. н. э.)[11]. На ўсёй тэрыторыі Ірландыі ўзніклі кляштары, дзе пачала фарміравацца пісьмовая культура. Ірландскія манахі стварылі літургічную літаратуру на старажытнай ірландскай мове, пры гэтым карысталіся лацінскім алфавітам. У VI - VII стст. таксама былі запісаны старажытныя міфы і сагі. Кельцкая царква некалькі адрознівалася ад каталіцкай, аднак выхадцы з Ірландыі садзейнічалі хрысціянізацыі іншых еўрапейскіх народаў, вялі місіянерскую дзейнасць далёка за межамі Ірландыі.

У другой палове VII ст. у Ірландыі адбылося некалькі страшэнных эпідэмій. Яны выклікалі значныя страты насельніцтва. Яшчэ больш цяжкія наступствы мелі напады вікінгаў, якія пачаліся з 795 г. і працягваліся да 1014 г.[12] Вікінгі імкнуліся ў першую чаргу разрабаваць кляштары, дзе запасіліся значныя багацці, але якія таксама былі культурнымі цэнтрамі.

У 1155 г. папа Адрыян IV выдаў булу[13], што дазваляла англійскаму каралю Генрыху II заваяванне Ірландыі. Англічане здолелі заваяваць толькі ўсходнюю частку вострава. Пасля эпідэміі 1348 г. улада англійскіх каралёў набыла намінальны характар і пачала ўзнаўляцца толькі пасля 1536 г. Канчатковае заваяванне Ірландыі адбылося толькі ў 1690 г. У 1800 г. быў прыняты акт аб уніі, які далучаў Ірландыю да Вялікабрытаніі.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]