Горад Львоў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Горад
Львоў
укр.: Львів
Сцяг Герб
Сцяг
Герб
Lwow-panorama-m.jpg

Каардынаты: 49°51′00″ пн. ш. 24°01′00″ у. д. / 49.85° пн. ш. 24.016667° у. д. (G) (O) (Я)49°51′00″ пн. ш. 24°01′00″ у. д. / 49.85° пн. ш. 24.016667° у. д. (G) (O) (Я)

Краіна
Рэгіён
Першае згадванне
Плошча
182,01 км²
Вышыня цэнтра
296 м
Часавы пояс

Львоў (Украіна)
Львоў
Львоў

Львоў (укр.: Львів) горад абласнога падпарадкавання на захадзе Украіны, на рацэ Полтва, адміністрацыйны цэнтр Львоўскай вобласці, нацыянальна—культурны і адукацыйна—навуковы асяродак краіны, буйны прамысловы цэнтр і транспартны вузел, лічыцца сталіцай Галічыны і Заходняй Украіны. Па колькасці насельніцтва — сёмы горад краіны (па стане на 1 мая 2013 года ў Львове пражывала 728 660 чалавек[1]).

Львоў заснаваны каралём Данілам Раманавічам ў сярэдзіне XIII стагоддзя. Каля 1272 года горад стаў сталіцай Галіцка—Валынскага княства. У эпоху Сярэднявеччы Львоў быў важным гандлёвым цэнтрам. За аўстрыйскім панаваннем горад становіцца цэнтрам украінскага і польскага нацыянальна-вызваленчых рухаў. Пасля распаду Аўстра-Венгрыі быў сталіцай Заходне-Украінскай народнай рэспублікі. Да Другой сусветнай вайны належаў Польшчы, паводле Пакта Молатава-Рыбентропа далучаны да Украінскай ССР.

Гістарычны цэнтр Львова занесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. У горадзе знаходзіцца найбольшая колькасць помнікаў архітэктуры ва Украіне[2]. У 2009 годзе Львову прысвоена званне Культурнай сталіцы Украіны[3]. Горад перыядычна займае лідзіруючыя месцы ў рэйтынгах турыстычнай і інвестыцыйнай прывабнасці[4][5][6].

У 2012 годзе быў адным з чатырох гарадоў Украіны, якія прымалі Чэмпіянат Еўропы па футболу.

Назва[правіць | правіць зыходнік]

Назву "Львоў " горад атрымаў у гонар князя Льва Данілавіча, сына заснавальніка Львова Данілы Галіцкага. На працягу сваёй гісторыі Львоў ні разу не мяняў назвы. На мовах народаў, пакінуўшых заўважны культурны след у жыцці горада, Львоў гучыць так: украінскай — Львів, польскай — Lwów ( Львув), рускай — Львов, нямецкай — Lemberg (Лемберг), ідыш — לעמבערג (Лемберг), лацінай — Leopolis (Леополіс), армянскай — Լվով (Львов), крымскататарскай — İlbav (Ільбав).

Адносна Львова традыцыйна ўжываецца шмат эпітэтаў. Распаўсюджанай з'яўляецца назва «Горад Лева» ці як «Горад львоў», «Горад спячых львоў», «Каралеўскі горад», «Сталіца Галічыны», «Жамчужына кароны Еўропы», «Горад-музей», «Украінскі П'емонт», «Маленькі Парыж», «Маленькая Вена», «Бандэрштад», «Культурная сталіца Украіны» і іншыя.

Сімволіка[правіць | правіць зыходнік]

Лагатып Львова

Афіцыйна зацверджаным сімваламі Львова з'яўляецца герб, вялікі герб, харугва Львоўскай гарадской рады і лагатып. Статут Львова сімваламі горада таксама вызначае назвы або выявы архітэктурных і гістарычных помнікаў[7].

Асновай гербу Львова з'яўляецца пячатка галіцка-валынскіх князёў — каменная брама з трыма вежамі, праз якія крочыць залаты леў. Вялікі герб Львова — гэта шчыт з гербам горада, увянчаны срэбнай каронай з трыма вежкамі, які трымаюць леў з аднаго боку і сярэднявечны ваяр з іншага. Сцягам Львова з'яўляецца сіняе квадратнае палотнішча з выявай гарадскога герба, абрамленая ліштвой, якая складаецца з жоўтага і сіняга роўнабаковага трохвугольніка па краях. Лагатыпам Львова з'яўляецца выява пяці рознакаляровых вежаў (злева — направа): званіцы Армянскай царквы, вежы Карнякта, гарадской ратушы, вежы Лацінскай кафедры, званіцы кляштару бернардзінцаў і надпіс (дэ-факта дэвіз горада) «Львоў адкрыты для свету» пад імі[8]. Да 1939 года афіцыйным дэвізам было лацінскае выслоўе «Semper fidelis» (Заўсёды верны), аднак пасля Другой сусветнай вайны Гэты дэвіз не знайшоў афіцыйнага зацверджання.

З XVII стагоддзя патронам Львова лічыўся святы Ян з Дуклі. Сёння заступнікам горада з'яўляецца святы Юр'я (Георгій Пераможац). Да дня яго памяці, у першую нядзелю мая, адзначаецца як Дзень горада. Сярод паважаных львавянамі гарадскіх святаў таксама Дзень сцяга (3 красавіка, на памяць пра 3 красавіка 1990 года, калі за 16 месяцаў да абвяшчэння незалежнасці Украіны на львоўскай ратушы быў узняты сіне—жоўты сцяг)і Дзень лістападаўскага чыну (1 лістапада; у памяць аб лістападаўскім перавароце, калі ў ноч на 1 лістапада 1918 года Львоў быў абвешчаны сталіцай Заходне-ўкраінскай Народнай Рэспублікі). 27 ліпеня ў Львове дзень жалобы па ахвярам Скнілаўскай авіякатастрофы.

Горад Львоў з'яўляецца кавалерам ордэна Virtuti Militari[9], высокай ваеннай узнагароды Польшчы, і Ордэна Леніна[10], адной з вышэйшых узнагарод Савецкага Саюза.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Князь Леў Данілавіч на тле Львова. Партрэт XVII стагоддзя

Мяркуецца, што Львоў быў заснаваны князем Даніілам Галіцкім у гонар свайго сына Льва Даніілавіча. Першае пісьмовае згадванне пра горад датуецца 1256 г. Яна ўтрымоўваецца ў Галіцка-Валынскім летапісе.

Пасля смерці Данііла, князь Леў перанёс у Львоў сталіцу Галіцка-Валынскай дзяржавы. Пасля 1303 г., Львоўская епархія была ператворана ў асобную мітраполію Канстанцінопальскага патрыярхата. У 1340 г. Львоў быў заваяваны Каралеўствам Польскім, аднак мясцовыя баяры зрынулі польскія ўлады і ўтварылі незалежную баярскую рэспубліку. У 1349 г. польскі кароль Казімір III Вялікі зноў бярэ ўладу над Львовам, даўшы гораду статут сталіцы Рускага каралеўства — аўтаномнай адміністрацыйнай адзінкі Польшчы. У 1356 г. гораду было падаравана Магдэбургскае права. У 1378 г. Львоў разам з усёй Галічынай перайшоў пад уладу Венгрыі. Венгерскае панаванне доўжылася 9 гадоў, пасля чаго польскія войска пад кіраўніцтвам каралевы Ядзвігі зноў захапілі горад, які стаў адміністрацыйным цэнтрам Рускага ваяводства.

Панарама горада, 1618

год

Тым часам горад застаецца апорай праваслаўя — тут дзейнічае праваслаўнае братэрства і грэка-славянская школа. У 1661 г. ў горадзе было заснавана Калегія Езуітаў — прататып Львоўскага ўніверсітэта. У першай палове 18 ст. Львоў становіцца найбуйным горадам Украіны (з насельніцтвам 25-30 тыс. чалавек).

У гэты перыяд Львоў перажыў аблогу Багдана Хмяльніцкага, адкупіўся ад турак у 1672 г. і быў узяты толькі раз — шведскімі войскамі. Для наладжвання сумесных дзеянняў супраць Карла XII у 1707 г. у Львоў прыязджаў цар Пётр I.

У 1772 г. Львоў адышоў у склад Аўстрыйскай імперыі, стаўшы сталіцай кароннай зямлі — Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі. Аўстрыйская ўлада знесла гарадскія сцены, чым заахвоціла горад да развіцця і разрастання. Горад быў цэнтрам украінскага і польскага вызваленчых рухаў.

Падчас Першай сусветнай вайны Львоў быў акупаваны Расійскай імперыяй. У ноч з 31 кастрычніка на 1 лістапада 1918 г. ў горадзе адбыўся Лістападаўскі чын, які прывёў да адукацыі Заходне-ўкраінскай народнай рэспублікі са сталіцай у Львове. З першых дзён існавання новаўтвораная Другая Рэч паспалітая абвясціла вайну ЗУНР: Львоў быў захоплены польскімі войскамі ўжо 21 лістапада, горад стаў адміністрацыйным цэнтрам Львоўскага ваяводства.

У 1939 г. паводле пакта Молатава-Рыбентропа Львоў увайшоў у склад Савецкага Саюза, а менавіта, Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Горад стаў адміністрацыйным цэнтрам Львоўскай вобласці. У чэрвені 1941 г. Львоў быў акупаваны нацысцкімі войскамі Гітлера. 30 чэрвеня Арганізацыя Украінскіх Нацыяналістаў абвясціла ў Львове Акт аднаўлення Украінскай дзяржавы, аднак гэта ініцыятыва натыкнулася на незадаволенасць нямецкай адміністрацыі і яе ініцыятары былі арыштаваны. 27 ліпеня 1944 Чырвоная Армія заняла Львоў. Пры прыналежнасці горада да Савецкага Саюза тут дзейнічаў магутны нацыянальна-вызваленчы рух. У 1991 г. Львоў увайшоў у склад Незалежнай Украіны.

Гістарычны цэнтр[правіць | правіць зыходнік]

Гістарычны цэнтр

Ансамбль гістарычнага цэнтра Львова займае цэнтральную тэрыторыю горада, якая занесена ў Сусветную спадчыну ЮНЕСКА.

На 22-й канферэнцыі Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, які праходзіў у Кіёта (Японія) з 30 лістапада па 5 снежня 1998 г., Львоў быў прыняты ў Сусветную спадчыну.

Тэрыторыя ансамбля гістарычнага цэнтра складаецца з 120 га старажытнарускай і сярэднявечнай часткі горада Львова, а таксама тэрыторыі сабора Святога Юрыя на Святаюрскай гары. Буферная зона Ансамбля гістарычнага цэнтра вызначана межамі гістарычнага арэала і складае каля 3000 га.

Гарады-партнёры[правіць | правіць зыходнік]

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары[правіць | правіць зыходнік]

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Основні демографічні показники Львова за січень—квітень 2010 года Зведені дані Управління статистики Львівської області (укр.) 
  2. Історико-культурний потенціал. Посольство України в Фінляндській республіці.(укр.) 
  3. Львову присвоєно статус культурної столиці України. BBC Ukrainian.(укр.) 
  4. Офіційний портал Львівської міської ради.(укр.) 
  5. ТОП-10 вікендових міст Європи. Львів — третій. KAVA.lviv.ua(укр.) 
  6. Львів — третій у рейтингу стратегії залучення прямих іноземних інвестицій. zaxid.net(укр.) 
  7. Символіка територіальної громади м. Львова. Статут територіальної громади міста Львова.(укр.) 
  8. Геральдика міста. Львів відкритий для світу.(укр.) 
  9. Включення польських орденів до нагородної системи Російської імперії. Міжнародний орден святого Станіслава/(укр.) 
  10. Львов (центр Львовской обл.). Большая Советская Энциклопедия (БСЭ).(руск.) 
  11. Гарады-партнёры — Львоўская гарадская рада (укр.)