Антрапалогія

Арыстоцель

Антрапалогія (ад грэч. ανθρωπος "чалавек", λογος "слова") - тэрмін, які азначае сукупнасць метадаў, дысцыплін і напрамкаў, якія даследуюць чалавека і яго сутнасць.

Этымалогія

Тэрмін "антрапалогія" узнік у Старажытнай Грэцыі, першапачаткова азначаў сукупнае вывучэнне чалавека, аднак Арыстоцель пачаў яго ўжываць у адносінах да напрамка філасофскай думкі, што даследаваў духоўны свет чалавека. У гэтым кантэксце антрапалогія разглядалася да сяр. XIX - XX стст., калі пачалі развівацца розныя навуковыя і рэлігійныя напрамкі антрапалогіі.

Антрапалогія як навука

Першапачаткова навука пра чалавецтва і народы развівалася пад назвай этналогія. Аднак ужо ў 1860-1890-я гг. у ЗША і Вялікабрытаніі дадзеная навука атрымлівае назву антрапалогіі. Прычым у ЗША - гэта культурная антрапалогія, а ў Вялікабрытаніі - сацыяльная антрапалогія.

Упершыню курс антрапалогіі быў прачытаны ў 1871 г. ва ўніверсітэце Рачэстара(руск.) бел. (ЗША) і ў 1884 г. у Оксфардскім універсітэце ў Вялікабрытаніі. Паступова ва ўсім англамоўным свеце замацаваўся падзел антрапалогіі на сацыяльную антрапалогію, з цэнтрам у Вялікабрытаніі і культурную антрапалогію з цэнтрам у ЗША. Росквіт і папулярызацыя антрапалогіі звязаны з завяршэннем Другой сусветнай вайны. Гэты тэрмін замацаваўся ў Заходняй Еўропе і ў еўрапейскіх калоніях Афрыцы і Азіі. У былым Савецкім Саюзе і ў сучаснай Расіі, а таксама на постсавецкай прасторы, навуку пра народы традыцыйна называлі этнаграфіяй. Антрапалогіяй ж называлі навуку аб біялагічнай разнастайнасці чалавецтва. У 1990-я гг. тэрмін антрапалогія паступова ўводзіцца ў навуковы абарот ў былых сацыялістычных краінах.

У Беларусі курс сацыяльна-культурнай антрапалогіі упершыню быў прачытаны ў 1998 г. П. У. Церашковічам у БДУ, які з'яўляецца яго распрацоўшчыкам. У аснову дадзенага курса Церашковіч паклаў стандарты ЗША. У цяперашні час у акадэмічнай традыцыі былога СССР паралельна выкарыстоўваюцца 3 тэрміна: антрапалогія, этналогія і этнаграфія. Да гэтага часу тэрміналагічны дыспут не завершаны.

Асноўныя напрамкі антрапалогіі

• Фізічная антрапалогія - навука аб паходжанні і развіцці фізічнай арганізацыі чалавека.
• Філасофская антрапалогія - філасофскае вучэнне аб прыродзе і сутнасці чалавека.
• Сацыяльна-культурная антрапалогія - навука аб параўнальным вывучэнні чалавечых грамадстваў. Падзяляецца на шэраг спецыялізаваных напрамкаў.

Культурная антрапалогія

• Лінгвістычная антрапалогія - частка мовазнаўства, якая вывучае чалавечае мысленне праз мову
• Гістарычная антрапалогія - напрамак гістарычнай думкі, які вывучае паводзіны і міжасобасныя камунікацыі ў гісторыі на аснове міждысцыплінарных, пераважна структурных метадаў.
• Рэлігійная антрапалогія - разгляд прыроды і сутнасці чалавека ў рэлігійных вучэннях.
• Юрыдычная антрапалогія - напрамак, які вывучае прававое быццё чалавека.

Спасылкі

• Антрапалогія на slounik.org
• Філасофская антрапалогія
• Што такое філасофская антрапалогія
• Рэлігія, антрапалогія і кагнітыўная навука
• Антрапалогія ў сучасным праваслаўным багаслоўі
• Інтэрв'ю з Уладзімірам Канановічам
• ІРЫНА ІЛЮНІНА. БРЫТАНСКАЯ САЦЫЯЛЬНАЯ АНТРАПАЛОГІЯ Ў ХХ СТ.: ІДЭІ І АСОБЫ
• МАРФІНА В. У. Палеаантрапалагічныя знаходкі – важная крыніца гістарычнай інфармацыі аб старажытных папуляцыях чалавека.

Навукі         

Матэматыка

 

Фізіка

 

Хімія

 

Біялогія