Іракскія паўстанцы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Двое іракскіх паўстанцаў са зброяй, 2006 год.

Іракскія паўстанцы (араб. المتمردون العراقيون‎‎, таксама інсургенты, партызаны і баевікі) — узброеныя групы часоў Іракскай вайны 2003—2011 гадоў, апазіцыйныя да новага ўраду Ірака і войск міжнароднай кааліцыі, якія акупавалі краіну. Інсургенты прадстаўлены шматнацыянальным складам, якія ўдзельнічалі у канфлікце з-за ідэалагічных і фінансавых меркаванняў, у тым ліку з-за прапагандысцкага ўплыву. Паўстанцы праводзілі розныя ваенныя і тэрарыстычныя аперацыі супраць урада Ірака, акупацыйных сіл і прыхільнікаў новага рэжыму.

Актыўны паўстанцкі рух пачаўся пасля ўварвання ў 2003 годзе ў Ірак.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Пасля тэрактаў у Нью-Ёрку ў 2001 годзе ЗША пачынаюць шырокую кампанію па барацьбе з тэрарызмам. Пад удар трапіў рэжым Садама Хусейна, якога амерыканскія ўлады абвінавачвалі ў пасобніцтве тэрарыстам і наяўнасці зброі масавага паражэння. Па выніку, Штаты разам з саюзнікамі ўварваліся ў Ірак і зрушылі дзеючы ўрад. Наўзамен старога рэжыму замежныя войскі пачалі дэмакратызацыю і лібералізацыю краіны. Палітычныя перамены не ўладкоўвалі прыхільнікаў зрынутага кіраўніка дзяржавы. Разам з тым, частка праціўнікаў Садама Хусейна мела іншыя планы наконт перабудовы Ірака і не прымала заходні варыянт[1][2]. Сам факт прысутнасці замежнага войска, якое на культурным узроўні было абсалютна чужым, успрымаўся асобнымі грамадзянамі як «новы крыжовы паход», з чым неабходна было змагацца ў рамках «свяшчэннага джыхаду»[3]. На думку расійскага доктара гістарычных навук Аляксандра Вавілава, акрамя палітычных і ідэалагічных матываў, меў месца і сацыяльна-эканамічны фактар. Так пасля амерыканскага ўварвання ўся сістэма кіравання і эканоміка часоў Садама была разбурана і насельніцтва апынулася ў цяжкай сітуацыі, што заахвоціла іракцаў далучыцца да узброеных груповак[4].

Першы выпадак, які класіфікуецца як партызанская акцыя, адбыўся яшчэ 28 красавіка 2003 года (у дзень нараджэння Садама Хусейна) у горадзе Масул, калі па войсках ЗША быў адкрыты кулямётны агонь. Бой працягваўся на працягу 45 хвілін і стаў найбуйнейшым інцыдэнтам з моманту ўстанаўлення кантролю сіл кааліцыі над горадам[5]. Падобныя атакі сталі паўторацца і расці ў колькасці, фармую з асобных атрадаў цэлыя ўзброеныя групоўкі.

У 2004 годзе па канфесійнай прыкмеце вылучыліся дзве асноўныя галіны паўстанцкага руху — суніцкі і шыіцкі[6]. Цэнтр першага быў размешчаны ў так званым «суніцкім трохвугольніку», а менавіта ў горадзе Фалуджа. Ядром другога стала Басра і багдадскі раён Садр-Сіці. Розныя фарміравання паўстанцаў часам уступалі адзін з адным ва ўзброены сутыкнення, паколькі супраціў з’яўляўся разнастайным і яго члены мелі шэраг ідэалагічных і рэлігійных спрэчак. Асабліва гэта тычылася барацьбы шыітаў з сунітамі і праіранскіх сіл (пераважна шыітаў, прыхільнікаў ісламскай рэспублікі) з баасістамі (пераважна сунітаў, прыхільнікаў зрынутага рэжыму Садама Хусейна). У 2006—2009 гадах гэта супрацьстаянне прыняло свой апагей. У той жа час сілы, звязаныя з Аль-Каідай (салафіты), хоць і з’яўляліся суніцкімі і антыіранскімі, але не заўсёды супрацоунічалі з суніцка-баасісцкім супрацівам (суфіты), якія нават крытыкавалі іх за тэрор супраць мірных грамадзян. У 2006—2007 гадах паміж гэтымі сіламі нават успыхнуў узброены канфлікт. Аднак падчас абодвух бітваў за Фалуджу вясной і ўвосень 2004 г. дадзеныя бакі аб’ядналіся дзеля абараны горада.

З сыходам амерыканскіх войскаў паўстанцы працягнулі барацьбу з цэнтральным урадам і замежнымі прыватнымі ваеннымі кампаніямі, а таксама ўсе яшчэ канфліктавалі паміж сабой. У ходзе грамадзянскай вайны ў Іраку 2011—2017 гадоў, што рушыла за Іракскай вайной, шыіцкія групоўкі сталі саюзнікамі багдадскіх уладаў. Такім чынам, пачынаючы з 2014 года паўстанцамі з’яўляюцца толькі суніцкіх атрады, якія працягнулі супраціў нават з канцом грамадзянскай вайны[7].

Склад[правіць | правіць зыходнік]

Катэгарызацыя[правіць | правіць зыходнік]

Сярод інсургентаў вылучаюцца наступныя напрамкі:

Ідэалогіі[правіць | правіць зыходнік]

Баасісты падтрымлівалі аднаўленне даваенных парадкаў у краіне. Яны імкнуліся да адраджэння арабскай культуры і каштоўнасцяў, вяртання аднапартыйнай дзяржавы, сацыялізму і адхілення палітычнага плюралізму на нявызначаны прамежак часу для выканання сваіх заяўленых мэтаў. Іх ідэалогія заснавана на прынцыпах арабскага нацыяналізму, панарабізму і ідэях сацыяльнага прагрэсу. У галіне рэлігіі яны прытрымліваліся свецкага падыходу[8]. Сярод баасістаў пераважалі суніты, паколькі пры Садаме яны з’яўляліся пануючай групай[1][2]. На гэтай падставе Баас зблізілася з той часткай суніцкіх ісламістаў, якая прытрымлівалася суфізму — рэлігійна-містычнай практыцы, галоўнай мэтай якой з’яўляецца распрацоўка тэарэтычных падставаў і практычных спосабаў, што забяспечваюць магчымасць непасрэдных зносінаў чалавека з Богам, прапаведуючы містычную некарыслівую любоў да Алаха, жадаючы зліцца з ім. Канчатковай мэтай суфізма лічыцца знішчэнне сваіх якасцей як асобы, што павінна пацягнуць поўнае спалучэнне, зліццё з чароўнай ісцінай[9].

Канкуруючая салафіцкая галіна, якую ўзначальвала Аль-Каіда, выступала з заклікамі арыентавацца на лад жыцця і веру ранняй мусульманскай абшчыны, на праведных продкаў, кваліфікуючы як біда ўсе пазнейшыя новаўвядзенні ў названых сферах, пачынаючы з метадаў сімволіка-алегарычнай трактоўкі Карана і сканчаючы разнастайнымі навінамі, прыўнесенымі ў мусульманскі свет яго кантактамі з Захадам[10]. Прыхільнікі дадзенага кірунку з’яўляліся найбольш радыкальнымі прыхільнікамі ісламу і часцей совержали тэрарыстычныя акты, чым суфіты[11][12][13].

У сваю чаргу шыіцкія інсургенты выступалі за стварэнне ісламскай рэспублікі як у суседнім Іране. Гэта павінна была быць дзяржава, цалкам пабудаваная на мусульманскіх асновах і традыцыях з пануючай роляй ісламскага духавенства, але пры захаванні дэмакратычных інстытутаў[1][2].

Замежныя байцы[правіць | правіць зыходнік]

У 2006 годзе ў краіне дзейнічала 15—20 тысяч інсургентаў, 700—2000 з іх былі замежнікамі (большай часткай з Алжыра, Сірыі, Судана, Егіпта і Саудаўскай Аравіі). У Ірак яны прыбывалі для ажыццяўлення «свяшчэннага джыхаду» супраць «крыжакоў» (сіл кааліцыі)[3]. Замежнікі прыбывалі галоўным чынам праз тэрыторыю суседняй Сірыі[14][15][16], адкуль затым ехалі ў правінцыю Аль-Анбар[17], дзе альбо асядалі, альбо накіроўваліся ў іншыя вобласці краіны. Найбольшая іх колькасць прымыкала да суніцкіх атрадаў, асабліва часта прыезджыя далучаліся да Аль-Каіды. Іракскія сілы групоўкі практычна ўвесь час узначальвалі менавіта замежнікі, напрыклад, егіпцянін Абу Аюб аль-Масры[18] і іарданец Абу Мусаб аз-Заркаві[19]. Сярод шыіцкіх сіл адзначаліся члены ваенізаванага крыла ліванскай партыі «Хезбала»[20].

Акрамя мусульман з краін Усходу, перыядычна з’яўляліся паведамленні аб грамадзянах заходніх краін. Паводле рапарту шэфа брытанскай разведкі МI5 Элізы Мэнінген-Булер прэм’ер-міністру Тоні Блэру, больш за 70 брытанскіх вайскоўцаў, ідэнтыфікаваных па пасведчаннях асобы, перайшлі на бок супраціву ў Іраку[21]. Кансультатыўны савет маджахедаў Фалуджы 18 лістапада 2004 г. распаўсюдзіў прэс-рэліз, у якім паведамлялася, што адзін амерыканскі афіцэр з падначаленым яму падраздзяленнем перайшоў на бок паўстанцаў. Аднак ніякіх фактычных доказаў, указаных у прэс рэлізе, не было пададзена[22].

Узбраенне[правіць | правіць зыходнік]

Зброя інсургентаў, знойдзеная войскамі кааліцыі ў адной са схованак. Тут можна назіраць кулямёты Застава М84, СГ-43, РПД і снайперскія вінтоўкі Драгунова.

У перыяд Іракскай вайны нават прыблізных дадзеных аб наяўнасці на руках у насельніцтва зброі не было ні ў спецслужбаў, ні ў іракскай паліцыі. Назіральнікі зыходзілі з таго, што ці ледзь не ў кожнага дарослага іракца ці нават падлетка можа быць пісталет, карабін або аўтамат. Пасля падзення рэжыму Садама Хусейна пачаліся масавыя разграблення зброевых складоў. Акрамя стралковай зброі, у рукі натоўпу трапіла вялізная колькасць выбух-пакетаў, гранат і іншых боепрыпасаў. Скрадзенае альбо заставалася ў руках асобных асоб, альбо неўзабаве выкарыстоўвалася паўстанцамі. Пазней у рукі інсургентаў трапляла зброю з арсенала новай паліцыі Ірака. Да таго ж войскі міжнароднай кааліцыі не мелі магчымасці кантраляваць фактычна адкрытыя межы краіны з Іранам, Сірыяй і Іарданіяй, што дазволіла ажыццяўляць кантрабанду ўзбраенняў[23]. Практычна кожны баевік меў якую-небудзь мадыфікацыю аўтамата Калашнікава, шырокае распаўсюджванне атрымалі гранатамёты РПГ-7 і РПГ-18, сярод кулямётаў — ПК (у тым ліку югаслаўская мадыфікацыя Застава М84[24]), РПК, БКВ і РПД[25]. Прысутнічаў нязначны запас заходняй стралковай зброі і пераносных зенітна-ракетных комплексаў[26]. Частка ўзбраення маральна састарэла, але партызаны паспяхова падтрымлівалі экіпіроўку ў надзейнай стане. Элітныя падраздзяленні і снайперскія групы (у сярэднім былі колькасцю ў пяць—дзесяць чалавек) мелі найлепшыя абразцы зброі, у тым ліку снайперскія вінтоўкі Драгунова[27].

Часам эксплуатаваліся абразцы зброі яшчэ Другой сусветнай вайны. У Інтэрнэце можна знайсці кадры з Ірака савецкіх пісталета-кулямёта Шпагіна[28], выраблянага ў 1941—1955 гадах, і кулямёта СГ-43[29] 1943—1961 гадоў вытворчасці.

Тактыка[правіць | правіць зыходнік]

У пачатку канфлікту інсургенты здзяйснялі адзінкавыя рэйды на невялікія аб’екты, але ўжо ў 2004 г. перайшлі на напады на добра абароненыя базы і калоны. Пры гэтым, калі раней, падарваўшы міну на дарозе пад вайсковым грузавіком, паўстанцы, трохі пастраляўшы дзеля прыкладу, стараліся як мага хутчэй разбегчыся, то з часам пасля выбуху бомбы яны засяроджвалі агонь з гранатамётаў і аўтаматычнай зброі на салдатах, якія ахоўвалі калону, а потым пераносялі яго на іншыя машыны[30]. У большасці нападаў яны дзейнічалі невялікімі групамі ад пяці да дзесяці чалавек, каб захаваць мабільнасць і пазбегнуць выяўлення.

Для нападаў на базы партызаны ўтойліва размяшчалі міны на мясцовасці ў яе раёне, пасля чаго абстрэльвалі лагер з мінамётаў і гранатамётаў. Ваенныя выбягалі, каб заняць пазіцыі, але траплялі на міннае поле. Страты падчас такіх рэйдаў з боку абаранялых іншы раз бывалі даволі адчувальнымі. Часам для нападаў выкарыстоўваўся і замінаваны аўтамабіль[30]. Таксама прыцягваліся снайперы[31].

Амерыканская бронемашына «Cougar» падарваная зарадам накіраванага дзеяння вагай прыблізна 130–230 кілаграм. Наваколле горада Хіт, правінцыя Аль-Анбар, верасень 2007.

Самай эфектыўнай зброяй паўстанцаў апынуліся кумулятыўныя міны накіраванага дзеяння з інфрачырвоным датчыкам, які спрацоўвае пры перапыненні машынай светлавога прамяня. Яны ўсталёўваюцца з выключаным датчыкам. Такім чынам, няма праблем у праходжанні па трасе грамадзянскіх машын. За некалькі секунд да набліжэння ваеннай аўтамашыны, інфрачырвоны датчык ўключаецца пры дапамозе мабільнага тэлефона[30]. Часцей за ўсё выкарыстоўваліся 155-міліметровыя артылерыйскія снарады з капсулямі і самаробны асколачны матэрыял (бетон, шарыкападшыпнікамі і г. д.), Але самаробныя прылады таксама паступова станавіліся буйней па меры таго, як сілы кааліцыі дадавалі да сваіх машын дадатковую браню. Выбухоўка часта маскіраваліся за прыдарожнымі рэйкамі, на тэлефонных слупах, закопваліся пад зямлю, у кучах смецця, клаліся пад камяні, цэглу ці нават змяшчаліся ў мёртвых жывёл[32][33].

Паўстанцы часам ажыццяўлялі ўзброеныя напады на цэлыя гарады і населеныя пункты для ўстанаўлення над імі кантролю і стварэння так званых «партызанскіх зон» — тэрыторый, якія кіруюцца баевікамі. Самай буйнай такой зонай стала правінцыя Аль-Анбар на захадзе краіны, якая на пачатак восені 2006 года амаль не катралявалася ні акупацыйнымі сіламі, ні новым іракскім урадам[34]. Тут баевікі пераходзілі да абарончай тактыцы, якая галоўным чынам засяроджвалася ў гарадах. У населеных пунктах ствараліся сеткі тунэляў, бункераў, наглядальных пазіцый і мінных загарод. У многіх дамах ўсталёўваліся балоны з газам і бочкі з бензінам, якія можна было падарваць. Вуліцы блакаваліся бетоннымі загародамі. Каб перашкодзіць амерыканскім снайперам займаць пазіцыі на дахах будынкаў, лесвіцы латаліся або абвальваліся, што прымушала салдат карыстацца шляхамі, якія прывядуць іх на міны, «расцяжкі» або ў агнявыя мяшкі. Мініраваліся таксама аўтамашыны, кінутыя на дарогах. Агнявые кропкі знаходзіліся нават у мячэцях і школах[26].

Прыклад «пояса шахіда».

Аднак інсургенты не толькі праводзілі баявыя вылазкі і напады на варожыя сілы, але і тэрарыстычныя акты[31]. Сярод іх былі выбухі замініраваных машын, напады на мячэці, захоп закладнікаў з жорсткімі патрабаваннямі, напрыклад, вызвалення з палону сваіх паплечнікаў або вывад кантынгенту пэўнай дзяржавы. Найбольш распаўсюджаным было выкарыстанне смяротнікаў, якія падрывалі сябе пры дапамозе «пояса шахіда» ці ж замініраванай машыны. Многія тэракты прайшлі ў рамках барацьбы шыітаў і сунітаў былі накіраваны супраць мірнага насельніцтва альбо рэлігійных святынь «варожай» галіны ісламу. Як паказваюць інфармацыйныя паведамленні, ахвярамі буйных тэрактаў амаль рэдка станавіліся вайскоўцы кааліцыйных войскаў. Але пры гэтым, іракскія паўстанцы падвяргалі падобным нападам мясцовыя сілавыя структуры[35].

Замежныя падтрымка[правіць | правіць зыходнік]

У лютым 2004 года кіраўніцтва спецслужбаў часовай кааліцыйнай адміністрацыі заявіла, што паўстанцы з групоўкі «Джэйш Ансар аль-Суна» атрымлівалі дапамогу ад Сірыі і Ірана. У ходзе аперацый на поўначы Ірака, на курдскіх тэрыторыях, былі арыштаваныя члены гэтай групоўкі, якія ацвердзілі, што атрымлівалі прытулак у гэтых краінах і бесперашкодна пераходзілі праз ірака-іранскую і ірака-сірыйскую мяжу. У іх дакументах таксама былі выяўленыя сірыйскія і іранскія візы. Афіцыйныя асобы Ірана і Сірыі катэгарычна адмаўлялі абвінавачанні і, наадварот, падкрэслівалі сваё ўсё нарастаючае ўзаемадзеянне з ЗША ў пытанні барацьбы з сусветным тэрарызмам[36].

Паводле некаторых амерыканскіх крыніц, у перастрэлцы 2 жніўня 2004 года ля Эн-Наджафа на баку баевікоў удзельнічалі байцы ліванскай Хезбалы і КВІР Ірана[37].

У лютым 2007 года ЗША апублікавалі доказы паставак зброі шыіцкай галіне паўстанцкага руху з Ірана. Па словах вайскоўцаў, з дапамогай гэтай зброі за апошнія тры гады былі забітыя 170—425 амерыканцаў. На брыфінгу для прэсы, які праводзіўся ва ўмовах строгіх мер бяспекі, ваенныя дэманстравалі на двух невялікіх сталах выбухоўкі EFP, а таксама набор снарадаў для мінамётаў і гранатамётаў. На іх добра бачныя серыйныя нумары, якія, па словах ваенных, паказваюць на непасрэдную сувязь гэтай зброі з іранскімі заводамі. Яны таксама мяркуюць, хоць гэтаму і няма прамых доказаў, што іранская кантрабанда гэтых ўзбраенняў у Ірак для выкарыстання супраць акупацыйных сіл адбывалася з адабрэння іранскага кіраўніцтва. Ваенныя заявілі, што падобныя высновы зроблены на аснове агульных ацэнак разведкі[38].

У маі 2009 года Ірак абвінаваціў Сірыю ў прадастаўленні прытулку паўстанцам, якія з яе тэрыторыі абстрэльвалі байцоў новых сілавых структур, і сцвярджаў, што існуюць доказы падтрымкі Сірыяй баевікоў. Акрамя таго, іракскія ўлады лічаць, што нядаўнія тэракты ў Багдадзе былі ажыццёўлены па заказу з Сірыі, а іх выканаўцам было выплачана 10 тыс. долараў. Акрамя ўсяго іншага гаварылася, што на сірыйскай і іранскай тэрыторыях існуюць трэніровачныя лагеры, дзе навучаюць байцоў апазіцыі[39].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 1,2 В. Богданов. Решение о шиитском восстании принималось в Лондоне (Российская газета)
  2. 2,0 2,1 2,2 Подцероб А.Б. Шиитско-суннитское противостояние в Ираке // Институт Ближнего Востока, 11 января, 2007.
  3. 3,0 3,1 Мусульмане Ирака объявили войну единоверцам
  4. Святослав Князев.«Агрессия против суверенного государства»: как США «спасали» мир от иракского оружия массового поражения // RT, 12 июля 2018
  5. В Мосуле неизвестные обстреляли американцев из пулеметов // NEWSRU.COM от 28 апреля 2003
  6. Ираку уготована судьба Афганистана // Lenta.ru, 9 июня 2004
  7. As bombs hit Baghdad, Iraq says about 69, 263 killed between 2004 and 2011. Al Arabiya News. Архівавана з першакрыніцы 4 ліпеня 2013., Почему Ирак отторг демократию по-американски (руск.) . vz.ru. Праверана 18 студзеня 2019., Победа над ИГ* в Ираке не означает конца борьбы с терроризмом, считают США (руск.) . РИА Новости (9 снежня 2017). Праверана 12 студзеня 2019.,Постигиловское восстание в Ираке набирает обороты.
  8. Д. Андерхилл, С. Барретт, П. Бернелл, П. Бернем, и др. Общая редакция: д.э.н. Осадчая И.М. Баасизм // Политика. Толковый словарь. — М.: "ИНФРА-М", Издательство "Весь Мир". (рус.). — 2001.
  9. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15: Следавікі — Трыо. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15), ISBN 985-11-0035-8.
  10. Ислам: ЭС, 1991
  11. The ISIS Threat: The Rise of the Islamic State and their Dangerous Potential. Providence Research (25 верасня 2014).
  12. Islamic Army of Iraq founder: Isis and Sunni Islamists will march on Baghdad
  13. A Truce Between U.S. Enemies in Iraq
  14. Knickmeyer, Ellen Looking for Battle, Marines Find That Foes Have Fled-Hunt for Foreign Insurgents Proves Frustrating but Deadly. The Washington Post (15 мая 2005). Праверана 6 ліпеня 2006.
  15. Knickmeyer, Ellen "Military Offensive in Iraq"Iraq. The Newshour. PBS (16 мая 2005). Праверана 6 ліпеня 2006.
  16. Black, Ian. US forces kill eight in helicopter raid on Syria , The Guardian (2008-10-27).
  17. Miles, 10 May 2005
  18. Ибрагим Аввад Ибрагим Али аль-Бадри ас-Самарраи. ААН (5 кастрычніка 2011). Праверана 23 лютага 2015.
  19. Досье: Абу Мусаб Заркави
  20. Hizbullah's Role in Attacks Against U.S. and British Forces in Iraq (Праверана 27 красавіка 2012)
  21. О большой лжи и американских потерях в Ираке // Беларусь Сегодня, 3 ноября 2005
  22. Данные повстанцев: в Эль-Фаллудже американцы потеряли 400 человек, есть перебежчики из армии США
  23. Чем воюют иракцы против высоких технологий США? // Deutsche Welle, 14 апреля 2004
  24. Jones, Richard D. Jane's Infantry Weapons 2009/2010. Jane's Information Group; 35 edition (January 27, 2009). ISBN 978-0-7106-2869-5.
  25. Jones, Richard D. Jane's Infantry Weapons 2009/2010. Jane's Information Group; 35 edition (January 27, 2009). ISBN 978-0-7106-2869-5.
  26. 26,0 26,1 Александр Гелогаев. Эль-Фаллуджа: борьба за город в условиях господства в воздухе // Belarus Security Blog, 10 октября 2018
  27. Вооружение и снаряжение снайперов иракских повстанцев // Современная армия, 6 мая 2013
  28. Фота амерыканскага байца з ППШ, Відэа, дзе амерыканцы страляюць па мішэні з трафейнага ППШ
  29. Small Arms Survey (2012). "Surveying the Battlefield: Illicit Arms In Afghanistan, Iraq, and Somalia". Small Arms Survey 2012: Moving Targets. Cambridge University Press. p. 321. ISBN 978-0-521-19714-4. http://www.smallarmssurvey.org/fileadmin/docs/A-Yearbook/2012/eng/Small-Arms-Survey-2012-Chapter-10-EN.pdf. 
  30. 30,0 30,1 30,2 Четвертый этап новейшей истории Ирака // Lenta.ru, 18 сентября 2004
  31. 31,0 31,1 С. Строкань. Багдад взорвался с шести сторон (Коммерсантъ)
  32. Blind Into Baghdad
  33. AN OUNCE of PREVENTION LOOTED HOPES in IRAQ
  34. Thomas Ricks. Situation Called Dire in West Iraq (Washington Post)
  35. List of some attacks 2003-2005, Baghdad: Mapping the violence (BBC), Project Iraq Body Count
  36. Иракские спецслужбы обвиняют Иран и Сирию в пособничестве повстанцам // Lenta.ru, 22 февраля 2004
  37. Al-Nujaba Militia Leader Sheikh Akram Al-Kaabi: IRGC And Lebanese Hizbullah Officers Have Guided Us In Fighting The American Forces Since 2004: 'We Started Using Explosively Formed Penetrators... They Would Explode Inside The Tank, Destroying It And Killing' The Americans Inside
  38. США заявляют, что Иран поставляет оружие иракским шиитам // Inopressa: The New York Times, 12 февраля 2007 г.
  39. Гумер Исаев: «Сирия как союзница Ирана поддерживает иракских повстанцев» Петербургский востоковед объяснил, почему проамериканское иракское правительство вынуждено стягивать войска на сирийской границе

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Who Are the Insurgents? Sunni Arab Rebels in Iraq U.S. Institute of Peace Special Report, April 2005
  • Rogers, Paul. Iraq and the War on Terror: Twelve Months of Insurgency. I.B. Tauris. ISBN 1-84511-205-9.