Уварванне ў Ірак (2003)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
Уварванне ў Ірак (2003 г.)
Асноўны канфлікт: Іракская вайна
SaddamStatue.jpg
Знішчэнне статуі Садама Хусейна.
Дата 20 сакавіка1 мая 2003
Месца Ірак
Прычына Абвінавачванне прэзідэнта Ірака Садама Хусейна ў стварэнні зброі масавага паражэння і сувязях з Аль-Каідай.
Вынік Перамога ЗША і ix саюзнікаў; адхіленне ад улады Садама Хусейна і партыі Баас; акупацыя Ірака; iракскі супраціў.
Праціўнікі
Flag of the United States.svg ЗША
Flag of the United Kingdom.svg Вялікабрытанія
Flag of Australia.svg Аўстралія
Flag of Poland.svg Польшча
ваенная падтрымка:
Flag of Kurdistan.svg Іракскі Курдыстан
прадастаўленне тэрыторыі:
Flag of Kuwait.svg Кувейт
іншая дапамога:
Flag of Italy.svg Італія
Flag of the Netherlands.svg Нідэрланды
Ірак Ірак
Сірыя Сірыйскія добраахвотнікі[1][2]
Камандуючыя
Злучаныя Штаты Амерыкі Джордж Уокер Буш
Злучаныя Штаты Амерыкі Томі Фрэнкс
Курдыстан Масуд Барзані
Flag of Kurdistan.svg Джалал Талабані
Ірак Садам Хусейн # †
Ірак Удэй Хусейн
Ірак Кусей Хусейн
Ірак Алі Хасан аль-Маджыд # †
Ірак Ізат ад-Дуры
Ірак Таха Ясін Рамадан # †
Ірак Барзан Ібрагім ат-Тыкрыці # †
Сілы бакоў
157 000 амерыканскix.[20], 45 000 брытанскix, 2000 аўстралійскіх i 194 польскix ваеннаслужачых[21], 70 000 курдскix баевiкоў[22] 375 000 ваеннаслужачых[23][24]
Страты
ЗША: 139 забiтых
Вялікабрытанія: 33 забiтых[25]
Іракскі Курдыстан: 24 забiтых

Па дадзеных Ірака на 26 сакавіка: 700 забітых[26][27]

Ваенныя страты: 5388 забiтых[28]
Грамадзянскiя страты: 7269 забiтых[29]
Агульныя страты
гл. падрабязней: Людскія страты ў Іракскай вайне
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы

Уварванне ЗША і іх саюзнікаў у Ірак — ваенная аперацыя ЗША і яе краін-саюзнікаў супраць Ірака, учыненая ў 2003 годзе з мэтай звяржэння дыктатуры Садама Хусейна. Ваенныя дзеянні супраць іракскай арміі пачалiся 20 сакавіка і скончылiся 9 красавіка, калі амерыканскія войскі занялі сталіцу Ірака горад Багдад. 1 мая прэзідэнт ЗША Джордж Буш-малодшы абвясціў аб заканчэнні актыўных баявых дзеянняў. Аперацыя праводзілася на падставе рэзалюцый Савета бяспекі ААН № 687 і 1441[30], без дадатковай санкцыі ААН.

Афіцыйнай падставай да пачатку ваенных дзеянняў была заяўлена сувязь урада з міжнародным тэрарызмам, у прыватнасці, рухам «Аль-Каіда», а таксама пошук і знішчэнне зброі масавага паражэння (пасля былі знойдзеныя снарады з рэшткамі хімічнай зброі, вырабленыя ў перыяд да 1991 года, і фабрыкі па яе вытворчасці[31][32][33], якія Садам Хусейн павінен быў ліквідаваць пасля 1991 года).

Выказваліся таксама думкі, што адной з мэт уварвання было атрыманне кантролю над іракскай нафтай[34][35][36][37].

Перадгiсторыя[правіць | правіць зыходнік]

У 1991 годзе, пасля вайны ў Персідскім заліве, прычынай, якой паслужыла анексія Іракам Кувейта, Савет бяспекі ААН прымае рашэнне аб прыбыцці на іракскую тэрыторыю Спецыяльнай камісіі, мэтай якой з’яўляецца ажыццяўленне нагляду за вытворчасцю зброі масавага паражэння. Нягледзячы на ​​паспяховае выкананне сваіх функцый, у 1998 годзе ўрад Ірака адмовіўся ад далейшага супрацоўніцтва з ААН, і настаяў на рэарганiзацыi камісіі. Акрамя гэтага, з боку краін кааліцыі былі створаны спецыяльныя нелётныя зоны для баявой авіяцыі Ірака, з мэтай абароны курдаў і шыiтаў[38].

11 верасня 2001 адбылася тэрарыстычная атака на Сусветны гандлёвы цэнтр, у якой загінула больш за 2500 тысяч чалавек. Адказнасць за гэты тэракт узяла на сябе тэрарыстычная арганізацыя Аль-Каіда. Урад ЗША патрабаваў зноў увесці Спецыяльную камісію на тэрыторыю Ірака. У сродках масавай інфармацыі з’яўляюцца абвінавачванні амерыканскіх уладаў у бок Садама Хусейна, што ён мае дачыненне да крывавых падзей 11 верасня. Таксама, акрамя афiцыйнай версіі здарэння, ёсць і іншая, сутнасць якой заключаецца ў тым, штo да трагедыі ў СТЦ датычныя самі ўлады ЗША, мэтай якой сталі наўмысныя абвiнавачваннi ў адрас Хусейна. Але нягледзячы на ​​гэта, у 2002 годзе, атрымаўшы згоду Ірака, на тэрыторыю краіны зноў трапляюць інспектары Спецыяльнай камісіі. Пошук слядоў зброі працягваўся да пачатку вайны.

30 студзеня 2002 прэзідэнт ЗША Джордж Буш-малодшы ў сваім звароце да нацыі ўпершыню ўжыў выраз «вось зла». Разам з Паўночнай Карэяй і Іранам у «вось» быў уключаны i Ірак[39].

12 верасня Джордж Буш, выступаючы на ​​Генеральнай Асамблеі ААН, заявіў аб «сур’ёзнай небяспецы» з боку Садама Хусейна. Па словах Буша, калі Багдад адмовіцца выконваць патрабаванні ААН па раззбраенні, ваенная акцыя стане непазбежнай.

17 кастрычніка сенат ЗША санкцыянаваў найбуйнейшае за апошнія 20 гадоў павелічэнне ваенных асігнаванняў — на 37,5 мільярда дoлaраў, да 355,1 мільярда. Перад гэтым Буш паставіў подпіс пад рэзалюцыяй кангрэса, якая дазваляе выкарыстанне сілы супраць Iрака[39].

28 студзеня 2003 года ў звароце да нацыі Буш абяцаў даць доказы таго, што Багдад хавае зброю масавага паражэння. Акрамя таго, амерыканскі прэзідэнт прапанаваў узначаліць антыіракскую кааліцыю ў выпадку ваеннага канфлікту[39].

5 лютага дзяржскаратар США Колін Паўэл дэманструе прабірку з нiбыта iракскай біялагічнай зброяй (сібірскай язвай) на пасяджэнні ААН. Праз некалькi гадоў высветлілася, што змесціва не з’яўлялася біязброяй.

Напярэдадні ўварвання афіцыйная пазіцыя ЗША заключалася ў тым, што Ірак парушае асноўныя палажэнні рэзалюцыі Савета Бяспекі ААН № 1441 і займаецца распрацоўкай зброі масавага паражэння (у прыватнасці, закупка Іракам алюмініевых трубак была прадстаўлена як доказ распрацоўкі цэнтрыфуг для ўзбагачэння ўрану і атамнай зброі), і што неабходна раззброіць Ірак сілавым шляхам. ЗША і Вялікабрытанія планавалі правесці галасаванне ў Савеце Бяспекі па распрацаванай імі адпаведнай рэзалюцыі, але адмовіліся ад гэтага, бо Расія, Кітай і Францыя далі зразумець, што накладуць вета на любую рэзалюцыю, якая змяшчае ўльтыматум, які дазваляе выкарыстоўваць сілу супраць Іраку.

Праігнараваўшы гэта, Злучаныя Штаты пачалі ваенную агрэсію рана раніцай 20 сакавіка 2003.

Напярэдадні пасланнік Джорджа Буша прыязджаў у Мінск і прасіў падтрымкі ваеннай аперацыi з боку прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі, абяцаючы, са слоў беларускага лідара, «залатыя горы». Аднак улады краіны адмовіліся выступаць супраць Хусейна[40].

Сiлы бакоў[правіць | правіць зыходнік]

У аперацыі была задзейнічана групоўка войскаў ЗША і Вялікабрытаніі ў зоне Персідскага заліва, якая налічвае да 280 тысяч чалавек. Групоўка баявой авіяцыі ВПС кааліцыі налічвала больш за 700 баявых самалётаў. На ўзбраенні войскі кааліцыі мелі больш за 800 амерыканскіх танкаў M1 Abrams, каля 120 брытанскіх танкаў Challenger, больш за 600 амерыканскіх бронемашын M-2/М-3 Bradley і каля 150 брытанскіх бронемашын Warrior[39].

Таксама ў ваеннай агрэсіі прымалі ўдзел 2000 аўстралійскіх салдат і 194 польскіх байцоў з спецатрада «Гром»[21].

Ім супрацьстаяла іракская армія колькасцю 375 тысяч вайскоўцаў, 40-60 тысяч паўвайсковых і паліцэйскіх фарміраванняў і 650 тысяч рэзервістаў[23]. На ўзбраенні ў ірацкай арміі лічыліся каля 2,5 тысяч танкаў (большасць — састарэлыя Т-55 і Т-62), каля 1,5 тысячы баявых машын пяхоты БМП-1 і БМП-2 і каля 2 тысяч артылерыйскіх гармат калібрам звыш 100 мм. У іракскай арміі мелася прыкладна 300 баявых самалётаў (у асноўным, МіГ-29, МіГ-25, МіГ-23 і МіГ-21), 100 баявых і каля 300 транспартных верталётаў[39].

Уварванне[правіць | правіць зыходнік]

Наступленне каалiцыйных сiл з датамi.
Падпалены іракскі танк Т-54 (Type 69) у прыгарадах Кербелы.
Байцы 7-га палка 1-й дывізіі Корпуса марской пяхоты ЗША штурмуюць палац Садама Хусeйна.

19 сакавіка кааліцыйныя войскі захапiлi дэмілітарызаваную зону на мяжы Кувейта і Ірака. У гэты ж дзень Джордж Буш аддаў загад аб пачатку ваенных дзеянняў. Камандаваў сіламі генерал Томі Фрэнкс[39]. Ваенная аперацыя УС ЗША і іх саюзнікаў супраць Ірака афiцыйна пачалася ў 05:33 раніцы па мясцовым часе 20 сакавіка. Спачатку былi нанясены адзіночныя ўдары крылатымі ракетамі марскога базавання і авіяцыйнымі высокадакладнымі боепрыпасамі па стратэгічна важных ваенных аб’ектах і шэрагу ўрадавых аб’ектаў у горадзе Багдадзе. Амерыканскія войскі на мяжы Кувейта і Ірака пачалі інтэнсіўную артылерыйскую падрыхтоўку. Экспедыцыйныя атрады марской пяхоты і 3-й мотапяхотнай дывізіі перасеклі мяжу і пачалі наземную аперацыю ў Іраку[41].

ЗША заявілі, што рашэнне аб прымяненні ваеннай сілы супраць Ірака падтрымліваюць 45 дзяржаў свету. 15 з іх афіцыйна не абвяшчаюць пра гэта, але гатовыя даць сваю паветраную прастору для ўдараў па Іраку[39].

3-я амерыканская пяхотная дывізія рухалася на захад і далей на поўнач праз пустыню на Багдад. Тым часам 1-я дывізія марской пяхоты прасоўвалася праз цэнтр краіны на паўночны захад па аўтамагістралі Басра—Багдад, а брытанская 7-я танкавая брыгада рухалася ў міжрэччы Тыгра і Еўфрата таксама ў бок сталiцы. 22 сакавіка перадавыя брытанскія часці з ходу занялі нафтавыя вышкі за некалькі кіламетраў на паўночны захад ад Басры. З-за пагрозы вулічных баёў войскі кааліцыі абышлi горад з абодвух бакоў. Пад Ум-Касрам затрымаліся часці брытанскай 3-й брыгады спецыяльнага прызначэння (3rd Commando Brigade), некалькі брытанскіх танкавых батальёнаў і 2 падраздзяленні амерыканскага 15-га экспедыцыйнага атрада марской пяхоты (15th Marine Expeditionary Unit). 1-я дывізія марской пяхоты прайшла з баямі праз нафтаносную правінцыю Румайла і рушыла на поўнач да Насiрыi. Гэты горад, населены пераважна шыітамі, меў важнае стратэгічнае значэнне, з’яўляючыся месцам перасячэння галоўных магістраляў поўдня краіны. Таксама непадалёк ад горада размешчаны вайсковы аэрадром Таліль. 3-я пяхотная дывізія ЗША рассеяла войскі, якія баранілі аэрадром, і рушыла на захад у абыход Насір. Атачыўшы Насір, 23 мая марская пяхота з 2-й эбрмп і сілы спецыяльнага прызначэння пачалі штурм горада. У ноч з 24 на 25 сакавіка праз Насір прайшлі часці 1-й дывізіі марской пяхоты ЗША. Захапіўшы аэрадром Талiль, амерыканцы атрымалі важную базу ў паўднёвым Іраку. Праз аэрадром Талiль кааліцыйныя войскі атрымалі магчымасць хуткага папаўнення.

27—28 сакавіка моцная пясчаная бура замарудзіла прасоўванне амерыканскіх войскаў. Тым часам 3-я пяхотная дывізія вяла баі ў прыгарадах Неджэфа і Куфы. Асабліва жорсткі супраціў амерыканцам аказала група іракскіх войскаў, сканцэнтраваных у прыгарадзе Куфы—Кіфле. Пасля паразы іракцаў амерыканскія войскі рушылі на поўнач да Кербела.

На поўдні брытанская 7-я танкавая брыгада пракладала сабе шлях да другога па велічыні іракскаму горада — Басры, пачаўшы бітву за Басру. 27 сакавіка ў заходніх наваколлях горада разгарнулася танкавая бітва, падчас якой іракскія войскі страцілі 14 танкаў. 6 красавіка брытанцы ўвайшлі ў Басру. Пры гэтым, над цэнтральнай часткай горада, недаступнай для танкаў, кантроль усталёўваў парашутны дэсант. 9 красавіка часці брытанскай 7-й танкавай брыгады рушылі на поўнач да горада Эль-Амара.

Першая працяглая паўза ў наступе пачалася ў ваколіцах Кербела, дзе амерыканскія сілы сустрэлі жорсткі супраціў іракцаў.

30 сакавіка4 красавіка 2003 года мела месца бітва за горад Эс-Самава[42]. 82-я паветрана-дэсантная дывізія і 2 (70)-ы танкавы і 1 (41)-ы пяхотны батальёны амерыканскай 1-й танкавай дывізіі, якія йшлі ў авангардзе кааліцыйных сіл, аблажылі горад, адрэзаўшы іракскі гарнізон у Кербеле ад асноўных сіл.

101-я паветрана-дэсантная дывізія блакавала Эн-Наджаф, вымусіўшы асноўную частку іракскіх войскаў пакінуць горад у ноч на 5 красавіка, якія адправіліся ў бок Кербелы[43]. Гэта стала пераломным днём усёй кампаніі, пасля якога супраціў іракскіх войскаў стаў згасаць[44].

На 8 красавіка іракскія войскі, часткова ці цалкам, утрымлівалі гарады Эн-Наджаф, Эль-Кут і шэраг невялікіх гарадоў на поўдні краіны. Раніцай войскі кааліцыі занялі Кербела, іракскія войскі спынілі супраціў і змяшаліся з мясцовымі жыхарамі. Працягваліся баі за Басру. Пачата фарміраванне новай адміністрацыі Ірака[45].

Тым часам 3-я пяхотная дывізія выйшла на ўскраіны Багдада. Папярэдне, часці дывізіі абышлі Кербела, дзе заселі іракскія войскі і праехалі 140 км да сталіцы краіны. 3-я пяхотная дывізія ЗША стала першым саюзным фарміраваннем, якое ўступіла ў іракскую сталіцу. Нечаканае з’яўленне ў раёне сталіцы дазволіла 1-й брыгадзе 3-й пяхотнай дывізіі ўзяць з ходу Аэрапорт імя Хусейна. У хуткім часе следам падцягнулася 2-я брыгада 3-й пяхотнай дывізіі[46]. На дапамогу ім былі перакінутыя падмацаванні ад 101-й паветрана-дэсантнай дывізіі ў колькасці 500 дэсантнікаў і 80 ўдарных і транспартных верталётаў[44][47].

Раніцай 9 красавіка амерыканскае камандаванне запатрабавала капітуляцыі ад іракскіх войскаў, у выпадку адмовы ўслед рушыў бы буйнамаштабны штурм. Іракскія ўлады адмовіліся ад далейшага супраціву. У гэты ж дзень амерыканскія войскі ўвайшлі ў горад. Гэты дзень лічыцца датай падзення Багдада[48]

Хутка амерыканскiя войскi задушылі супраціў іракскіх УС у горадзе. Пад кантроль 1-й дывізіі марской пяхоты перайшлi авіябаза Аль-Рашыд і міжнародны аэрапорт[49].

10 і 11 красавіка былі ўзятыя іншыя буйныя гарады Ірака — Кіркук і Масул. 14 красавіка 2003 года з узяццем Тыкрыта — роднага горада Садама Хусейна — ваенная фаза аперацыі была завершана. Актыўная фаза аперацыі доўжылася ўсяго 26 дзён. 1 мая Джордж Буш абвясціў аб завяршэнні вайсковых дзеянняў і пачатку ваеннай акупацыі[39].

Вынiкi[правіць | правіць зыходнік]

Кааліцыйныя войскі з невялікімі стратамі ўсталявалі кантроль над найбуйнейшымі гарадамі краіны ўсяго за 21 дзень, сустракаючы сур’ёзны супраціў толькі ў некалькіх месцах.

Паводле афіцыйных даных ваеннага камандавання сіл антыірацкай кааліцыі, апублікаваных у адкрытым друку непасрэдна пасля завяршэння ваеннай аперацыі ў Іраку, страты кааліцыйных сіл складалі 156 ваеннаслужачых забітымі (125 вайскоўцаў ЗША і 31 вайсковец Вялікабрытаніі); былі страчаныя 5 самалётаў і 8 верталётаў, яшчэ 5 верталётаў атрымалі пашкоджанні. Акрамя таго, былі страчаныя па меншай меры два беспілотных лятальных апарата (адзін «Прэдэйтар» ЗША і адзін «Фенікс» Вялікабрытаніі)[50]. Аднак, згодна з заявай КВIР Iрана, Злучаныя Штаты зніжаюць свае страты ў 2,5 разы. Так, рэальная колькасць загінулых амерыканскіх ваеннаслужачых — 347 чалавек[51].

Узброеная састарэлай тэхнікай, іракская армія не магла супрацьстаяць добра абсталяваным амерыканскім і брытанскім войскам. Велізарную ролю ў вайне адыграла авіяцыя. Самалёты ЗША панавалі ў іракскім небе, што дазволіла максімальна паскорыць прасоўванне войскаў да Багдада і скараціць страты.

У іракскай жа армii панаваў хаос. Камандаванне або бегла, або здавалася суперніку. Большая частка асабовага складу пакідала свае пазіцыі пры набліжэнні кааліцыйных сіл, многія здаваліся без бою (усяго ў палон трапіла больш за 7 тысяч іракскіх салдат, што, зрэшты, значна менш, чым у вайне 1991 года). Такім чынам, з колькасную перавагу ў паўтары разы іракская армія за 3 тыдні была цалкам разгромленая, нясучы вялікія страты. У прыватнасці, яна страціла 847 танкаў і 777 бронетранспарцёраў і баявых машын пяхоты[52].

Вайна ў Іраку мела катастрафічныя наступствы для сусветнай археалoгiі і культуры. Пашкоджаны або знішчаны былі дзесяткі помнікаў старажытных цывілізацый Шумера і Вавілона. Паводле ацэнкі Міністэрства турызму і старажытнасцей Ірака, у 2003—2004 гг. з краіны было вывезена 130 тыс. культурна-гістарычных каштоўнасцяў (пры гэтым 90 тыс. археалагічных артэфактаў, якія належаць Іраку, апынуліся ў ЗША); з тых часоў вярнуць атрымалася толькі 10 %[53].

Крытыка[правіць | правіць зыходнік]

Праціўнікі ваеннага ўварвання крытыкавалі гэта рашэнне, агучвалі чалавечыя страты [54], уздымалі пытанне пра сумнеўнасць доказаў, якія апраўдваюць вайну, выступалі за працяг дыпламатычных перамоў, сцвярджалі, што ў ЗША ёсць больш важныя прыярытэты (Афганістан і Паўночная Карэя), папярэджвалі, што развязванне вайны дэстабілізуе сітуацыю на Блізкiм Усходзе.

Абгрунтаванне на аснове фальсіфікаваных даных[правіць | правіць зыходнік]

Наяўнасць у Іраку зброі масавага паражэння было адным з асноўных падстаў для пачатку ваеннай аперацыі[55][56], аднак заява пра спробу Ірака набыць уран «у адной з афрыканскіх краін», якая была агучана прэзідэнтам ЗША Дж. Бушам-малодшым 28 студзеня 2003 года і стала адным з асноўных абгрунтаванняў для ваеннага ўварвання ў Ірак, аказалася не адпаведнай рэчаіснасці. Даныя аб «уранавай угодзе», прадастаўленыя ЗША экспертам МАГАТЭ, былі прызнаныя сфальсіфікаванымі. Пасля гэтага кансультатыўны савет пры прэзідэнце ЗША правёў паўторную праверку гэтых звестак і афіцыйна абвясціў іх «памылковымі»[57]. Доказаў існавання ядзернай праграмы ў Іраку знойдзена не было[58]. Амерыканскі дыпламат Джозэф Уілсан расследаваў абвінавачванне, што Ірак купляў уран для вытворчасці ядзернага ўзбраення ў Нігера і далажыў, што абвінавачванне не мае доказаў.

Галоўным абгрунтаваннем ЗША ў пачатку кампаніі ў Іраку была меркаваная распрацоўка ўрадам Садама Хусейна ядзернай і біялагічнай зброі і меркаваныя сувязі з Аль-Каідай, што ператварала праўленне Хусейна ў «сур’ёзную і растучую пагрозу» для ЗША і сусветнай супольнасці. У ходзе падрыхтоўкі да ваенных дзеянняў і падзей пасля ўварвання крытыкі ставілі пад сумнеў доказы, якія пацвярджаюць гэта абгрунтаванне. Адзін з уплывовых крытыкаў, былы інспектар па ўзбраенні ААН Скот Рытэр, заявіў у 2002 годзе, што праверкі ліквідавалі праграмы распрацоўкі ядзернай і хімічнай зброі і доказы іх адраджэння будуць «немінуча выяўленыя разведвальнымі службамі». Хоць прынята лічыць, што Хусейн вымусіў інспектараў МАГАТЭ пакінуць Ірак — на самай справе яны выехалі на патрабаванне ЗША перад аперацыяй «Ліса ў пустыні» (амерыканскімі бамбаваннямі Ірака ў 1998 годзе). Пасля сцягвання амерыканскіх войскаў у суседнія з Іракам дзяржавы, Хусейн запрасіў інспектараў назад і абяцаў поўнае супрацоўніцтва. Дасведчаныя інспекцыйныя каманды МАГАТЭ ўжо вярнуліся ў Ірак і паспелі зрабіць даклады пра пошукі розных відаў зброі масавага паражэння[59].

Меркаваныя сувязі Ірака з аль-Каідай таксама былі пад пытаннем у падрыхтоўцы да вайны і былі дыскрэдытаваны ў дакладзе амерыканскага сенатара Карла Левіна ад 21 кастрычніка 2004 года. Даклад Левіна быў пацверджаны дакладам інспектара Міністэрства абароны ў красавіку 2006 года. У гэтых дакладах мяркуецца, што чыноўнікі з адміністрацыі прэзідэнта Буша-малодшага, асабліва былы памочнік міністра абароны Дуглас Дж. Фейт маніпулявалі доказамі з мэтай паказаць сувязі паміж аль-Каідай і Іракам. Варта адзначыць, што сам факт планавання Садамам Хусейнам тэрарыстычных актаў на тэрыторыі ЗША (самастойна, або ў кааперацыі з Аль-Каідай) і за іх межамі не падлягае сумневу[60].

Дэстабiлiзацыя рэгiёна[правіць | правіць зыходнік]

Былы міністр замежных спраў Вялікабрытаніі Дэвід Мілібэнд у жніўні 2014 года прызнаўся, што ўварванне ЗША і іх саюзніка Вялікабрытаніі ў 2003 годзе ў Ірак спрыяла дэстабілізацыі сітуацыі ў краіне і прывяло да ўзнікнення вайсковай групоўкі IДIЛ[61].

Былы прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Тоні Блэр у сваім інтэрв’ю тэлеканалу «CNN» у кастрычніку 2015 года прынёс свае прабачэнні за памылкі ў вайне і прызнаў, што ёсць доля праўды ў тым, што ўварванне ЗША і іх саюзнікаў у 2003 годзе ў Ірак стала адной з асноўных прычын з’яўлення IД[62][63][64].

Міжнародная рэакцыя[правіць | правіць зыходнік]

  • Швейцарыя забараніла пралёт самалётаў кааліцыйных сіл, увяла ліцэнзаваную працэдуру для кампаній, якія мелі намер вывозіць у вядучыя вайну дзяржавы ваенную маёмасць, паколькі не выключалася, што гэта маёмасць будзе выкарыстоўвацца ў вайне ў Іраку[65].

Зноскі

  1. Syrians join Iraq 'jihad'.
  2. Arab volunteers to Iraq: ‘token’ act or the makings of another Afghan jihad? (недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2011. Праверана 1 жніўня 2019.
  3. 3,0 3,1 3,2 Владимир Кожемякин. Война из пробирки. Зачем США на самом деле полезли в Ирак? // Аргументы и факты : газета. — 20 марта 2003.
  4. More inspections enjoy broad U.N. support – Feb. 14, 2003, CNN.com .
  5. [1]
  6. 6,0 6,1 CNN.com – Iraq: Europe enters summit split – Feb. 16, 2003 .
  7. Switzerland aims for bigger role on world stage – SWI swissinfo.ch. Swissinfo.org (18 снежня 2003). Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2004.
  8. "War with Iraq is not inevitable", questions to Anna Lindh| Ministry for Foreign Affairs | Government Offices (недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 сакавіка 20042004-03-02. Праверана 5 красавіка 2022.
  9. Aftenposten Norway, News in English Aftenposten Norway, Norwegian news in English. Архівавана з першакрыніцы 4 верасня 2004.
  10. Europe | Greece plans Iraq emergency summit, BBC News (10 лютага 2003).
  11. 11,0 11,1 11,2 Iraq War: Slovenia Regrets the Beginning of War, PM Says (недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 чэрвеня 20042004-06-18. Праверана 5 красавіка 2022.
  12. [2] [3]
  13. [4]
  14. Venezuela's Chavez Says Iraq War Creates Uncertainty. China.org.cn (28 лістапада 2003). Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2016.
  15. Rick Fawn and Raymond Hinnebusch The Iraq Causes and Consequences War USA, Colorado: Lynne Rienner Publishers:2006, p. 129
  16. Archived copy (недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 красавіка 20042004-04-07. Праверана 5 красавіка 2022.
  17. Moved Links Page: IMDiversity.com (недаступная спасылка) (29 мая 2004). Архівавана з першакрыніцы 29 мая 20042004-05-29. Праверана 5 красавіка 2022.
  18. Africans back France on Iraq – Feb. 21, 2003, CNN.com (21 лютага 2003).
  19. Archived copy. Архівавана з першакрыніцы 12 жніўня 2020.
  20. Iraq: Summary of U.S. Forces (28 лістапада 2005). Архівавана з першакрыніцы 22 ліпеня 2009. Праверана 19 ліпеня 2009.
  21. 21,0 21,1 Australian Department of Defence (2004). The War in Iraq. ADF Operations in the Middle East in 2003. Page 11.
  22. Surrogate Warfare: The Role of U.S. Army Special Forces. Праверана 21 лютага 2013.
  23. 23,0 23,1 アーカイブされたコピー. Архівавана з першакрыніцы 7 жніўня 2011. Праверана 18 ліпеня 2011.
  24. Iraqi army is tougher than US believes | World news | The Guardian (англ.) 
  25. Война в Ираке. Хронология на 1tvnet.ru
  26. Срочно! Обнаружено секретное захоронение американских солдат // Сетевое издание KM.RU, 26 марта 2003
  27. Данные Ирака о потерях коалиции: 700 убитых и тысячи раненых // News.ru, 31 марта 2003
  28. [5] // comw.org
  29. IraqBodyCount.org
  30. CRS Issue Brief for Congress, Updated February 20, 2002
  31. В Ираке найдено химическое оружие(недаступная спасылка) // newsru.ru
  32. Update on chemical demilitarisation
  33. Найденное в Ираке химическое оружие признано смертельно опасным // Лента. Ру, июнь 2006
  34. Абдулл Эль-Ноэйми, член ЦК Прогрессивно-демократического форума Бахрейна: Количество наших братских партий, с которыми более десяти лет мы боремся бок о бок за мир и прогресс… // КПРФ.ру
  35. Производители нефти должны ориентироваться на Азию, а не на США(недаступная спасылка)
  36. Борьба за иракскую нефть // Би-би-си
  37. Зачем нужна война в Ираке // finansy.ru
  38. Война в Ираке
  39. 39,0 39,1 39,2 39,3 39,4 39,5 39,6 39,7 Хроника военной операции США против Ирака в 2003 году
  40. Лукашенко: США просили Белоруссию поддержать нападение на Ирак // ИА REGNUM, 22 октября 2013
  41. Криворучка А. П., Рощупкин В. Т. Багдадский вождь: взлёт и падение… Политический портрет Саддама Хусейна и его режима на региональном и глобальном фоне'«, 2008; с 415. isbn978-5-392-00071-5 
  42. »American troops using tanks and attack helicopters engaged in heavy fighting with Iraqi forces at the town of Samawah, about 150 miles south of Baghdad"
    Iraq claims 350 civilian fatalities in first week // «The Irish Times» от 28 марта 2003
  43. Михайлов, 2004, с. 400
  44. 44,0 44,1 Михайлов, 2004, с. 401
  45. Михайлов, 2004, с. 409
  46. Михайлов, 2004, с. 398
  47. Американские войска вошли в Багдад. Вести (5 красавіка 2003). Праверана 29 снежня 2018.
  48. Михайлов, 2004, с. 410
  49. Михайлов, 2004, с. 411
  50. Потери авиации коалиционных сил в войне с Ираком по данным зарубежных СМИ. Зарубежное военное обозрение, 2003, номер 4 (673)
  51. Памылка ў зносках: Няслушны тэг <ref>; для зносак КСИР няма тэксту
  52. Чужие войны, 2012, ответственные М. С. Барабанов, И. П. Коновалов, В. В. Куделев, В. А. Целуйко; под ред. Р. Н. Пухова isbn978-5-9902620-4-1 — С. 219.
  53. Ограбление под прикрытием. Из Ирака в США вывезено 90 тысяч археологических артефактов — Аргументы и факты, 2013, номер 38 (1715) за 18 сентября
  54. Yamada, Seiji; Fawzi, Mary C. Smith; Maskarinec, Gregory G.; Farmer, Paul E. Casualties: narrative and images of the war on Iraq (англ.) // International Journal of Health Services: Planning, Administration, Evaluation : journal. — 2006. — Vol. 36, no. 2. — P. 401—415. — ISSN 0020-7314. — DOI:10.2190/6PXW-LQ3B-DWN6-XD97. — PMID 16878399.
  55. Оружие массового поражения в Ираке — «Большая ложь» Буша и кризис американского империализма Архівавана 25 жніўня 2019. // Wsws.org
  56. А. Вавилов. Захват Ирака: причины, последствия, перспективы. Архівавана 16 верасня 2017.
  57. Измайлов И., майор. В США признали ошибочными сведения о попытке Ирака приобрести уран, Зарубежное военное обозрение,2004, номер 1 (682)
  58. Lenta.ru. Мохамед эль-Барадей.
  59. ru:Вторжение США и их союзников в Ирак (2003)
  60. Путин: Мы знали, что Ирак готовит теракты в США // Lenta.ru
  61. Tom Porter Iraq War Created Isis, Concedes David Miliband. «International Business Times» (10 жніўня 2014). — «The 2003 invasion of Iraq by the US and its ally the UK helped to destabilize the country, leading to the rise of militant group Isis, admitted former UK foreign secretary David Miliband.»  Праверана 27 снежня 2015.
  62. Richard Osley Tony Blair apologises for 'mistakes' over Iraq War and admits 'elements of truth' to view that invasion helped rise of Isis(англ.) . «Independent» (24 кастрычніка 2015). Праверана 27 снежня 2015.
  63. Tony Blair says he's sorry for Iraq War 'mistakes,' but not for ousting Saddam(англ.) . «CNN» (26 кастрычніка 2015). — «Blair acknowledged to Zakaria that there are "elements of truth" in the view that the 2003 invasion of Iraq was the principal cause of the rise of ISIS.»  Праверана 27 снежня 2015.
  64. Тони Блэр связал появление ИГ со вторжением США и союзников в Ирак.. «Lenta.ru» (25 кастрычніка 2015). Праверана 29 лістапада 2015.
  65. Институт Европы РАН (недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 верасня 2015. Праверана 1 чэрвеня 2015.

Лiтаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Владимиров В., полковник.  Наземная операция ВС США и их союзников против Ирака // Зарубежное военное обозрение. — 2004. — № 1 (682). — С. 11—19. А. Савельев. * Информационное обеспечение применения вооружённых сил США (на примере вторжения в Ирак в 2003 году) // «Зарубежное военное обозрение», № 1 (826), январь 2016. стр.56-62
  • Иван Коновалов, Владимир Куделев, Михаил Барабанов, Вячеслав Целуйко. Применение артиллерии // Чужие войны / Руслан Пухов. — М., 2012. — 272 p. — ISBN 978-5-9902620-4-1.
  • Андрей Александрович Михайлов. Иракский капкан. — М.: Яуза, 2004. — 544 с. — ISBN 5-699-06719-1.

Спасылкi[правіць | правіць зыходнік]

Вiдэа