Бешанковічы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
Гарадскі пасёлак
Бешанковічы
Views of Beshankovichy 3a.jpg
Цэнтр пасёлка
Сцяг Герб
Сцяг Герб
Краіна
Вобласць
Раён
Каардынаты
Заснаваны
Першая згадка
Гарадскі пасёлак з
Вышыня цэнтра
142 м
Насельніцтва
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 2131
Паштовы індэкс
211361
Аўтамабільны код
2
СААТА
2205551000
Афіцыйны сайт
http://beshenkovichi.vitebsk-region.gov.by/
(руск.)   (англ.) 
Бешанковічы на карце Беларусі ±
Бешанковічы (Беларусь)
Бешанковічы
Бешанковічы (Віцебская вобласць)
Бешанковічы

Бешанко́вічы[2] (трансліт.: Biešankovičy) — гарадскі пасёлак у Віцебскай вобласці Беларусі, цэнтр Бешанковіцкага раёна, прыстань на левым беразе р. Заходняя Дзвіна. За 51 км ад Віцебска, 38 км ад чыгуначнай станцыі Чашнікі на лініі Орша — Лепель. Вузел аўтадарог на Віцебск, Шуміліна, Лепель, Чашнікі, Сянно. Мае аўтобусную сувязь з Мінскам і Віцебскам. Насельніцтва 6 647 чал. (2017)[3].

Назва[правіць | правіць зыходнік]

На думку географа В. Жучкевіча, у аснове назвы Бешанковічаў магло быць прозвішча Бешанковіч. Такога прозвішча, аднак, ён не зафіксаваў і ў сваім «Кароткім тапанімічным слоўніку Беларусі» не падаў. Пры гэтым Жучкевіч падае такія прозвішчы, якія, на яго думку, маглі б быць блізкімі: «Бешеный, Бещень, Бещев, Бешенков».[4]

Згодна з іншай версіяй, узнікненне назвы Бешанковічаў можна звузіць да першай паловы XIV стагоддзя, калі пры польска-літоўскім каралі Казіміры на ўсход і поўдзень з абарончымі мэтамі рассяляліся літоўскія баяры, і яна была перанесеная літоўскімі перасяленцамі з-пад Ліды, дзе вядомы тапонім Бешанкі. Пра працэс перасялення сведчаць такія назвы ў наваколлі Бешанковічаў, як Бачэйкава, Тарантова, Толміншчына, Рапшына, якія паходзяць ад літоўскіх імёнаў тыпу Bačeika, Taranta, Tolminas, Rapšys, а таксама тапонімы Баяры і Ліцвякі. Пра час перасялення гаворыць згадка дзяцей і ўнукаў баярына Бачэйкі ў канцы XIV стагоддзя. Пасяленне літоўскіх баяраў у раёне Бешанковічаў мела радыяльны характар: пасярэдзіне — Толміншчына (адзіная назва ў мясцовасці, якая паходзіць ад прэстыжнага ў раннелітоўскім баярскім асяроддзі двухскладовага імя Tolminas, ад tolі «далёка» і mintis «думка»), наўкола — згаданыя адыменныя паселішчы, яшчэ далей — кола паселішчаў, некаторыя з якіх маюць другаснае адназоўнае паходжанне: Гайнаўшчына, Радунь, Лелюкі (цяпер — Люлюкі), а таксама Бешанковічы. Яны прынесеныя з мясцінаў, дзе на той час захоўвалася літоўскамоўнае насельніцтва: Гайна (ля Лагойска), Радунь, Лелюкі, Бешанкі (усе ля Ліды). Назва лідскіх Бешанкоў, у сваю чаргу, паходзіць ад балцкага (літоўскага) антрапоніма тыпу Bešys або Bešėnas. Аналагі — балцкія тапонімы Bešiai (Літва, ля Коўна), Bēšoni (Латвія, ля Аглоны).[5]

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Паводле падання, спачатку Бешанковічы знаходзіліся вышэй па цячэнні Заходняй Дзвіны, на левым беразе на месцы цяперашніх Мількавічаў, а пазней перанесены на 6,5 км ніжэй[6].

Упершыню згадваецца ў 1447 годзе, калі вялікі князь «Казімір у памяць выратавання сваёй жонкі ў 20-ы дзень ліпеня ад утаплення загадаў пабудаваць у Беларусі шэсць цэркваў у імя святога Ільі-прарока»[7]. В. Турчыновіч называе 1460 год, калі «у памяць выратавання каралевы Елісаветы ад утаплення 20 ліпеня ў дзень прарока Ільі Казімір загадаў пабудаваць у Беларусі некалькі цэркваў праваслаўных па берагах рэк Дзвіны, Дняпра і Сажа: у Віцебску, Бешанковічах, Магілёве, Крычаве, Оршы і Чэрыкаве, падараваў гэтым храмам у карыстанне перавозы»[8]. На пачатку XVI ст. вёска Бешанковічы ў Крывінскай воласці Полацкае ваяводства ВКЛ. У сярэдзіне XVI ст. належала князям Друцкім-Сакалінскім, у XVI—XVII ст. — Сапегам, Агінскім, Храптовічам.

У 1-й палове XVII ст. пры Сапегах атрымалі статус мястэчка, а ў 1634 годзе магдэбургскае права. Пры Сапегах Бешанковічы разбудаваліся, у мястэчку штогод праводзіліся 2 кірмашы, самы вядомы быў Петрапаўлаўскі, які пачынаўся 29 чэрвеня (дзень святых Пятра і Паўла) і стаяў 4 тыдні. Штогод на яго з’язджалася да 4-5 тысяч чалавек. У 1656 годзе пасля смерці віленскага ваяводы К. Л. Сапегі Бешанковічы перайшлі ў спадчыну яго стрыечнай пляменніцы Ганне Сапега і яе мужу Станіславу Нарушэвічу. З канца XVII ст. Бешанковічы перайшлі ва ўласнасць Агінскім, пры якіх у мястэчку пабудаваны першыя каменныя будынкі. У Паўночную вайну (1700—1721) у 1708 годзе тут размяшчаліся расійскія войскі, тры разы мястэчка наведаў рускі цар Пётр I. З сярэдзіны XVIII ст. — горад. Князь Міхал Казімір Агінскі 2 лютага 1762 года выдаў мяшчанам ліст, якім вызваляў іх ад значнай часткі паншчыны, акрамя згону за млын.

Пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Бешанковічы былі падзелены на 2 часткі і знаходзіліся адначасова ў дзвюх дзяржавах. Мяжа праходзіла па Заходняй Дзвіне, у сувязі з чым была пабудавана галоўная таможня. У 1783 годзе Агінскі зрабіў даравальны запіс, паводле якога Бешанковічы сталі ўласнасцю І. Храптовіча. З 1785 года пачаўся эканамічны заняпад Бешанковіч, прычынай былі некалькі пажараў і перавод галоўнай таможні ў Полацк і Талачын.

У канцы XVIII ст. мястэчка Лепельскага павета. У вайну 1812 года акупіраваны французскімі войскамі, некалькі дзён тут размяшчаўся штаб Напалеона. У 1821 годзе Бешанковічы наведаў расійскі імператар Аляксандр I. На пачатку XX ст. — цэнтр воласці.

Савецкая ўлада ў Бешанковічах устаноўлена 26 лістапада 1917 года. Пасля лютаўскага наступлення 1918 года нямецкіх войск Бешанковічы апынуліся ў прыфрантавой паласе. У сувязі з акупацыяй большай часткі Лепельскага павета яго выканкам часова быў пераведзены ў Бешанковічы. З 1924 года — цэнтр раёна ў Віцебскай акрузе (да 1930), з 1938 — гарадскі пасёлак у Віцебскай вобласці. У Вялікую Айчынную вайну Бешанковічы спалены акупантамі, былі акупіраваныя з 6.7.1941 да 25.6.1944 года.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

  • 1552 — 34 двары
  • 1897 — 4 423 чал.[9]
  • 1939 — 4,3 тыс. чал.[9]
  • 1969 — 4,7 тыс. чал.[9]
  • 2004 — 8,2 тыс. чал.
  • 2008 — 7,9 тыс. чал.
  • 2009 — 7,9 тыс. чал.
  • 2010 — 7,3 тыс. чал.
  • 2016 — 6 701 чал.[10]
  • 2017 — 6 647 чал.[3]

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Прадпрыемствы лёгкай (ільнозавод), харчовай прамысловасці (малочны завод), камбінат будматэрыялаў. Вядомыя як цэнтр традыцыйных ганчарных вырабаў, так званай бешанковіцкай керамікі (фабрыка мастацкіх вырабаў). Гасцініца (вул. Камуністычная, 22). Дом паляўнічага.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Бешанковіцкі гісторыка-краязнаўчы музей

Адукацыя[правіць | правіць зыходнік]

Сярэдняя школа.

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Свята-Ільінская царква
Пантонны мост

Страчаная спадчына[правіць | правіць зыходнік]

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]


Ганаровыя грамадзяне[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типаНациональный статистический комитет Республики Беларусь, 2022.
  2. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
  3. 3,0 3,1 Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2017 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2016 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу(руск.) . Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (29 сакавіка 2017). Праверана 3 красавіка 2017.
  4. Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Мн., 1974. Стар. 27-28.
  5. Алесь Мікус. Адкуль Бешанковічы // Arche. № 2. 2021. Стар. 50-53.
  6. Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / БелСЭ; [Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Мастак А. М. Хількевіч]. — Мн.: БелСЭ імя П. Броўкі, 1991. — 423 с.: іл. — С. 18. — ISBN 5-85700-053-X.
  7. Витебская губерния: историко-географический и статистический обзор / Сост. по программе и под ред. В. М. Долгорукова. Вып. 1: История. Природа. Население. Просвещение. — Витебск: Губернская типография, 1890. — [2], 387 с., [16] л. ил., цв. карт. — С. 32.
  8. Турчинович, И. В. Обозрение истории Белоруссии с древнейших времен / сочинение О. Турчиновича. — СПб.: издание В. А. Исакова, 1857. — XII, 303 с. — С. 115.
  9. 9,0 9,1 9,2 Беларусь: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
  10. Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2016 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2015 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу(руск.) . Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (30 сакавіка 2016). Праверана 3 красавіка 2017.
  11. [1]
  12. [2]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Беларусь: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
  • Долготович Б. Д. Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник / Б. Д. Долготович. — Мн.: Беларусь, 2008. — С. 71—72. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-01-0784-8. (руск.) 

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]