Жодзіна

Жодзіна
Сцяг	Герб
Краіна	Беларусь
Вобласць	Мінская
Каардынаты	54°05′40″ пн. ш. 28°19′17″ у. д.HGЯO
Кіраўнік	Дзмітрый Васільевіч Заблоцкі
Заснаваны	1643
Плошча	19 км²;
Вышыня цэнтра	250 ± 1 м
Насельніцтва	▼62 983 чал. (1 студзеня 2026);
Часавы пояс	UTC+3
Тэлефонны код	+375 1775
Паштовыя індэксы	222160–222169
Аўтамабільны код	5
СААТА	6413000000
Афіцыйны сайт	zhodino.gov.by
	Жодзіна на Вікісховішчы

Жо́дзіна^[3] (трансліт.: Žodzina) — горад абласнога падпарадкавання ў Мінскай вобласці Беларусі.

Назва

Ранейшая назва Жодзіна — «Жодзін».^{[крыніца не пазначана 194 дні]}

Паходзіць ад назвы рэчкі, на сутоку якой з Плісай паселішча ўзнікла.^{[крыніца не пазначана 194 дні]} У П. Маштакова згадваецца рака Паджодзінка (прыток Плісы)^[4]. На думку У. Тапарова, назва ракі Паджодзінка няясная, зрэшты вылучаецца корань жод-/жад-, які ўтварае шэраг гідронімаў на старой балцкай тэрыторыі Верхняга Падняпроўя^[5].

На думку А. Ванагаса, літоўскія рачныя назвы Žadalis, Žadikė, Žad-upys могуць быць звязаныя з літ. žãdinti «будзіць, падымаць»^[6].

У. Тапароў згадвае як стараіндыйскае nadī «рака, водная плынь» пайшло ад *nad- «гучаць, шумець, раўсці, цурчэць»^[7].

Значэнне рачной назвы (Пад)жодзінка звязанае з цячэннем вады, «Цякучая (рака)».^{[крыніца не пазначана 194 дні]}

Геаграфія

Знаходзіцца за 44 км ад Мінска; чыгуначная станцыя на лініі Мінск—Орша, на аўтадарозе Мінск—Масква. Горад размешчаны на Цэнтральнабярэзінскай раўніне Верхнебярэзінскай нізіны. Каля 70 % усёй тэрыторыі знаходзіцца на вышыні 180—220 м над узроўнем мора, на р. Плісе.

Плошча тэрыторыі горада: больш за 23 км²

Гісторыя

Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню згадваецца каля 1688 г. як в. Жодзіна Слабада ў Менскім ваяводстве на рацэ Паджодзінцы, належала Радзівілам.

Пад уладай Расійскай імперыі

З 1793 г. — у складзе Расійскай імперыі, Мінскай губерні. З завяршэннем будаўніцтва чыгункі Масква — Брэст (1871) — чыгуначная станцыя.

Найноўшы час

У Першую сусветную вайну ў лютым — снежні 1918 года была пад акупацыяй войскаў кайзераўскай Германіі.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

Падчас Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 г. да ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі.

З 1924 г. стала цэнтрам сельсавета Смалявіцкага раёна. 21 студзеня 1958 года вёска Жодзіна пераўтворана ў пасёлак гарадскога тыпу з уключэннем у яго склад пасёлкаў Смалявіцкай ДРЭС (з 1979 года Жодзінская ЦЭЦ), завода дарожных і меліярацыйных машын і вёсак Зарэчча і Крушынкі^[8]. У 1958 г. быў пабудаваны Беларускі аўтамабільны завод (БелАЗ).

З 1963 года — горад абласнога падпарадкавання.

У 1964 годзе да Жодзіна былі далучаны вёскі Судабоўка і Дымкаўка.^[9]

Насельніцтва

XVIII стагоддзе: 1781 год — 230 чал.; 1796 год — 374 чал.^[10]
XIX стагоддзе: 1897 год — 697 чал.^[11]
XX стагоддзе: 1970 год — 22 тыс. чал.^[12] (22,1 тыс. чал.^[11]); 1991 год — 56 тыс. чал.^[13]; 1995 год — 59,1 тыс. чал.^[11]
XXI стагоддзе: 2005 год — 61,2 тыс. чал.; 2006 год — 61,2 тыс. чал.; 2009 год — 61 577 чал.^[14]; 2010 год — 61 822 чал.^[14]; 2011 год — 62 075 чал.^[14]; 2012 год — 62 432 чал.^[15]; 2013 год — 62 696 чал.^[16]; 2014 год — 63 157 чал.^[17]; 2015 год — 62 560 чал.^[18]; 2016 год — 63 888 чал.^[19]; 2017 год — 64 303 чал.^[20]

Рэлігія

Царква ў гонар абраза Божай Маці «Збавіцельніца»
Свята-Міхайлаўская царква
Петра-Паўлаўская царква
Касцёл Маці Божай Фацімскай
Баптысты сёмага дня
Дом малітвы евангельскіх хрысціян-баптыстаў

Рэлігія
Царква
Касцёл Маці Божай Фацімскай
Капліца
Капліца Святога Міхаіла Арханёла
Петра-Паўлаўская царква
Свята-Міхайлаўская царква
Царква адвентыстаў сёмага дня
Дом малітвы евангельскіх хрысціян-баптыстаў

Эканоміка

Прадпрыемствы электраэнергетыкі, машынабудавання (БелАЗ) і металаапрацоўкі, харчовай, лёгкай, дрэваапрацоўчай прамысловасці, вытворчасці будаўнічых матэрыялаў. Гасцініцы «Дружба», «Раніца». Жодзінская ГЭС, Жодзінская ЦЭЦ.

ААТ «Жодзінскі вопытна-эксперыментальны завод „Рэміз“»

Станцыя Жодзіна
Прыпыначны пункт "Жодзіна-Паўднёвае"
Будынак. РУП “Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па земляробству”
Пошта
Галоўны ўваход БелАЗа
Філіял «Жодзінскі хлебазавод» ААТ «Барысаўхлебпрам»

Сацыяльная сфера

Адукацыя

Жодзінская школа вядзе сваё летазлічэнне з 1864 г., калі пастановай Барысаўскай павятовай камісіі па народнай адукацыі ў сяле Жодзіна адкрылася народная вучэльня. Да 1901 г. вучэльня месцілася ў драўлянай хаце пры царкве. У горадзе працуе:

14 установы дашкольнай адукацыі^[21],
7 школ,
2 гімназіі, з якіх адна жаночая,
Прафесійны ліцэй,
Жодзінскі дзяржаўны політэхнічны каледж.

Сацыяльная сфера
Дзіцячы сад
Сярэдняя школа № 4
Сярэдняя школа № 5
Сярэдняя школа № 6
Жодзінскі дзяржаўны політэхнічны каледж
Паліклініка
Лазня
Асілак

Культура і грамадства

Цэнтральная гарадская бібліятэка — інфармацыйны і грамадска-культурны цэнтр горада Жодзіна.

Сродкі масавай інфармацыі

Мясцовая прэса прадстаўлена гарадскою грамадска-палітычнай газетай «Жодзінскія навіны (англ.) (бел.»^[22]. Выдаецца са студзеня 1991 г.

Жодзінскія навіны

Славутасці

Манумент у гонар савецкай маці-патрыёткі
Жодзінскі дом-музей А. Ф. Купрыянавай, у экспазіцыі музея прадстаўленыя асабістыя рэчы сям’і Купрыянавых, прадметы побыту даваеннага і ваеннага часу
Касцёл Маці Божай Фацімскай (1990-я)
Цэрквы Багародзіцкая і Міхайлаўская (1990-я)
Памятны знак у гонар вызвалення горада Жодзіна 2 ліпеня 1944 года сіламі 3-яй танкавай брыгады 5-га танкавага войска. Быў усталяваны Ў 2010 годзе ў гарадскім скверы^[23]
Помнік Пятру Іванавічу Купрыянаву
Фігура Божай Маці (2021)

Страчаная спадчына

Царква Св. Міхала Архангела (1864).

Спорт

Футбольны клуб «Тарпеда-БелАЗ»
Стадыён «Тарпеда»

Фігура Божай Маці
Помнік маці Купрыянава і пяці яе загінуўшым сынам
Помнік маці Купрыянава і пяці яе загінуўшым сынам (валун)
помнік Купрыянаву
помнік Купрыянаву
Памятны знак у гонар вызвалення горада Жодзіна
Станцыя Жодзіна. Памятная таблічка
Дом культуры
Кінатэатр «ЮНАЦТВА»
Дом-музей А.Ф. Купрыянавай
Помнік ушанавання памяці загінулых ураджэнцаў у Другой сусветнай вайне

Вядомыя асобы

Алесь Аркуш (нар. 1960) — беларускі паэт, эсэіст, выдавец.
Мікалай Астапковіч (нар. 1954) — шматразовы чэмпіён свету па веславанню на байдарках і каноэ.
Раман Аляксандравіч Галоўчанка (нар. 1973) — беларускі дыпламат і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Беларусі.
Сяргей Канстанцінавіч Дзік (нар. 1956) — беларускі вучоны.
Мікіта Крыўцоў (1992—2020) — беларускі футбольны фанат, загінулы ўдзельнік пратэсту пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года.
Пётр Іванавіч Купрыянаў (1926—1944), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза^[24].
Эдуард Аляксандравіч Пятровіч (нар. 1939) — вучоны-эканаміст, Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі БССР.
Уладзімір Мікалаевіч Сіўчыкаў (нар. 1958) — беларускі пісьменнік, перакладчык, выдавец.
Марына Новік (нар. 1984) — беларуская лёгкаатлетка, шматразовая чэмпіёнка Беларусі.

Сімволіка горада

Герб і сцяг горада

Герб горада
Сцяг горада

Гімн горада

Музыка і словы С. Ждановіча.

У Беларусі на Міншчыне,

Над ціхаплыннай Плісой,

Горад, вядомы між іншымі

Волатаў слаўнай сям’ёй.

Прыпеў:

Жыхары горада,

Шчасця, ды сто год вам,

Працы ў божы дзень, моцнай сям’і,

Мірнага неба ўсім,

Сталым і маладым,

Разам ствараем лёс, разам заўжды!

Са старажытнаю назваю

Ды маладою душой,

Жодзіна, зоркаю яснаю

Ззяй на Радзіме сваёй!

Гарады-пабрацімы

Крывы Рог, Украіна (2018-2022)^[25]

Галерэя

Галерэя
ЗАГС

Гл. таксама

Зноскі

↑ https://zhodinonews.by/2019/01/16/novyj-predsedatel-zhodinskogo-gorispolkoma-dmitrij-zablockij-pristupil-k-rabote/ — Жодзінскія навіны.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q8070890'></a>
↑ Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, посёлков городского типа — Минск: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2026. — 30 с.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2280'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6520738'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q138800454'></a>
↑ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
↑ П. Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. С.-Петербургъ, 1913. С. 97.
↑ В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202.
↑ A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 395—396.
↑ В. Н. Топоров. Речь и река/речка (из области мнимых этимологических парадоксов) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропейцы. Кн. 2. Москва, 2006. С. 205.
↑ Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Жодзіна, Смалявіцкага раёна, Мінскай вобласці, у гарадскі пасёлак ад 21 студзеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.
↑ …Але ўжо ў 1964 годзе Навуковы ўвайшоў у гарадскую мяжу. Тады ж да горада былі далучаны вёскі Судабоўка, Дымкаўка Архівавана 28 жніўня 2022.…
↑ Вячаслаў Насевіч. Смалявіччына ў перыяд феадалізму // Літаратура/Памяць/Смалявіцкі раён і Жодзіна — С. 27—48; 58—59.
1 2 3 Беларусь 1995.
↑ Жодино (руск.) — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
↑ Жодино // Большой энциклопедический словарь (руск.) / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. — ISBN 5-85270-262-5.
1 2 3 Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2011 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2010 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (1 красавіка 2011). Праверана 3 красавіка 2017.
↑ Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2012 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2011 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (3 красавіка 2012). Праверана 3 красавіка 2017.
↑ Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2013 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2012 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (3 красавіка 2013). Праверана 3 красавіка 2017.
↑ Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2014 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2013 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (1 красавіка 2014). Праверана 3 красавіка 2017.
↑ Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2015 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2014 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (31 сакавіка 2015). Праверана 3 красавіка 2017.
↑ Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2016 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2015 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (30 сакавіка 2016). Праверана 3 красавіка 2017.
↑ Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2017 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2016 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (29 сакавіка 2017). Праверана 3 красавіка 2017.
↑ Архіўная копія (нявызн.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 жніўня 2020. Праверана 15 красавіка 2019.
↑ http://www.zhodinonews.by
↑ http://wwii.space/%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82/4/
↑ Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 39. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
↑ https://www.0564.ua/news/3344215/krivij-rig-rozirvav-pobratimski-stosunki-z-biloruskim-mistom-zodino

Літаратура

Жодино // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. — ISBN 978-985-11-0384-9.
Жодзіна // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 307—308. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі

На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жодзіна
Геаграфічныя звесткі па тэме Жодзіна на OpenStreetMap
Жодзінскі гарадскі выканаўчы камітэт Архівавана 14 жніўня 2012. (руск.)
Інфармацыйны партал ZHODZINA.BY
Канал СТВ: Жодзіна. Падарожжы дылетанта
Верш А.Хадановіча «З чаго пачынаецца Жодзіна?»
Надвор’е ў горадзе Жодзіна

[_f126d7e34de54a60-1] ttps://zhodinonews.by/2019/01/16/novyj-predsedatel-zhodinskogo-gorispolkoma-dmitrij-zablockij-pristupil-k-rabote/ — Жодзінскія навіны.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q8070890'></a>

[_58f7b23d877c5993-2] Численность населения на 1 января 2026 г. и среднегодовая численность населения за 2025 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, посёлков городского типа — Минск: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2026. — 30 с.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2280'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6520738'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q138800454'></a>

[NNP-3] Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

[4] П. Л. Маштаковъ. Списокъ рѣкъ днѣпровскаго бассейна. С.-Петербургъ, 1913. С. 97.

[5] В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202.

[6] A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 395—396.

[7] В. Н. Топоров. Речь и река/речка (из области мнимых этимологических парадоксов) // Исследования по этимологии и семантике. Т. 2: Индоевропейские языки и индоевропейцы. Кн. 2. Москва, 2006. С. 205.

[8] Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Жодзіна, Смалявіцкага раёна, Мінскай вобласці, у гарадскі пасёлак ад 21 студзеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.

[9] …Але ўжо ў 1964 годзе Навуковы ўвайшоў у гарадскую мяжу. Тады ж да горада былі далучаны вёскі Судабоўка, Дымкаўка Архівавана 28 жніўня 2022.…

[vn-10] Вячаслаў Насевіч. Смалявіччына ў перыяд феадалізму // Літаратура/Памяць/Смалявіцкі раён і Жодзіна — С. 27—48; 58—59.

[FOOTNOTEБеларусь1995-11] 1 2 3 Беларусь 1995.

[VSE-12] Жодино (руск.) — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

[VES-13] Жодино // Большой энциклопедический словарь (руск.) / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. — ISBN 5-85270-262-5.

[2011-Estimate-14] 1 2 3 Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2011 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2010 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (1 красавіка 2011). Праверана 3 красавіка 2017.

[2012-Estimate-15] Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2012 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2011 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (3 красавіка 2012). Праверана 3 красавіка 2017.

[2013-Estimate-16] Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2013 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2012 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (3 красавіка 2013). Праверана 3 красавіка 2017.

[2014-Estimate-17] Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2014 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2013 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (1 красавіка 2014). Праверана 3 красавіка 2017.

[2015-Estimate-18] Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2015 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2014 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (31 сакавіка 2015). Праверана 3 красавіка 2017.

[2016-Estimate-19] Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2016 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2015 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (30 сакавіка 2016). Праверана 3 красавіка 2017.

[2017-Estimate-20] Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2017 г. і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2016 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў і пасёлкаў гарадскога тыпу (руск.). Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь (29 сакавіка 2017). Праверана 3 красавіка 2017.

[21] Архіўная копія (нявызн.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 жніўня 2020. Праверана 15 красавіка 2019.

[22] ttp://www.zhodinonews.by

[23] ttp://wwii.space/%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8B-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82/4/

[bel9-24] Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 39. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

[25] ttps://www.0564.ua/news/3344215/krivij-rig-rozirvav-pobratimski-stosunki-z-biloruskim-mistom-zodino

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

Г Р П Мінская вобласць
Адміністрацыйны цэнтр — Мінск (не ўваходзіць у склад)
Раёны	Барысаўскі Бярэзінскі Валожынскі Вілейскі Дзяржынскі Капыльскі Клецкі Крупскі Лагойскі Любанскі Маладзечанскі Мінскі Мядзельскі Нясвіжскі Пухавіцкі Салігорскі Слуцкі Смалявіцкі Старадарожскі Стаўбцоўскі Уздзенскі Чэрвеньскі	Герб Мінскай вобласці
Гарады	Барысаў Беразіно Валожын Вілейка Дзяржынск Жодзіна¹ Заслаўе Капыль Клецк Крупкі Лагойск Любань Маладзечна Мар’іна Горка Мядзел Нясвіж Салігорск Слуцк Смалявічы Старыя Дарогі Стоўбцы Узда Фаніпаль Чэрвень
Пгт	Бобр Гарадзея Зялёны Бор Івянец Крывічы Мачулішчы Нарач Плешчаніцы Праўдзінскі Радашковічы Рудзенск Свір Свіслач Смілавічы Старобін Урэчча Халопенічы Чырвоная Слабада
¹горад абласнога падпарадкавання

Слоўнікі і энцыклапедыі	Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал)
Нарматыўны кантроль	LCCN: nr2004027258 · VIAF: 136509602