Беркут

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Беркут
Беркут
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Aquila chrysaetos (Linnaeus, 1758)
Арэал
выява

  Аседлыя папуляцыі

  Пералётныя папуляцыі

  Сустракаецца толькі зне сезона размнажэння
Ахоўны статус
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах		 Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS   175407
NCBI   8962
EOL   10985575

Бе́ркут ці Арол-маркут (Aquila chrysaetos) — адна з найбольш вядомых драпежных птушак сямейства ястрабіныя, самы буйны арол. Распаўсюджаны ў паўночным паўшар'і, дзе жыве пераважна ў гарах, у меншай ступені на раўнінных адкрытых і прыадкрытых ландшафтах. Пазбягае жылых раёнаў, адчувальны да турботаў з боку чалавека. На большай частцы арэала жыве асела, трымаецца парамі каля гнязда, на паўночнай перыферыі вобласці распаўсюджвання і высакагор'я частка птушак адкачоўвае ў менш снежныя раёны. Палюе на самую разнастайную дзічыну, часцей за ўсё зайцоў, грызуноў і многія віды птушак. Часам нападае на авечак, цялят і алянят. Гняздо робіць на дрэве альбо на цяжкадаступным скалістым уступе. У кладцы звычайна два яйкі, аднак часцей за ўсё выжывае толькі адно птушаня. У Цэнтральнай Азіі беркута выкарыстоўваюць для прамысловага палявання на лісіц, зайцоў, часам ваўкоў і джэйранаў.

За апошнія стагоддзі беркут знік з многіх раёнаў, дзе жыў раней — прычынамі гэтага сталі масавае вынішчэнне, выкарыстанне пестыцыдаў, урбанізацыя і змяненне зямель пад гаспадарчыя патрэбы. У цяперашні час беркут, як і большасць іншых еўрапейскіх птушак-драпежнікаў, знаходзіцца пад аховай дзяржаўных заканадаўстваў і міжурадавых пагадненняў[1]. У прыватнасці, беркут мае статус рэдкага віду ў Чырвонай кнізе Расіі[2] і віда, які знаходзіцца пад пагрозай крытычнага знікнення ў Чырвонай кнізе Беларусі[3]

Змест

Апісанне [правіць]

Знешні выгляд [правіць]

Маладая птушка — вялікія белыя плямы на крыле, белы хвост з цёмнай аблямоўкай.

Вельмі буйны і моцны арол — даўжыня цела 76-93 см, размах крылаў 180—240 см[4].

Самкі значна буйней самцоў, іх вага вар'іруе ў межах ад 3,8 да 6,7 кг, у той час як у самцоў ад 2,8 да 4,6 кг[4].

Дзюба — тыпова арліная: высокая і сціснутая з бакоў, крукападобна загнуты ўніз. Пёры на зашыйку некалькі падоўжаныя — прыкмета, якая таксама сустракаецца ў магільніка. Крылы доўгія і шырокія, некалькі звужаныя ля аснавання і на заднім пальцы, так што пры лунанні задні край крыла выглядае выгнутым ў выглядзе лацінскай літары S; гэтая характэрная асаблівасць найбольш ярка выяўленая ў маладых птушак[5]. Хвост злёгку закруглены і больш доўгі, чым у іншых тыповых арлоў. Па суадносінах да шырыні крыла ён больш блізкі да ястрабіных арлоў, у прыватнасці, да арла-карліка, аднак у адрозненне ад яго шырокі і ў палёце раскрыты веерам[6]. Пры лунанні птушка пальцападобна расстаўляе пярэднія махавыя пёры[7].

Дзюба беркута

Афарбоўка апярэння дарослай птушкі вагаецца ад цёмна-бурай да чорна-бурай з залацістымі пер'ямі на патыліцы і шыі, з-за чаго па-англійску яго назва гучыць як «залаты арол» (англ.: Golden Eagle). Па заканчэнні лінькі ў пяра часам прысутнічае фіялетавы адліў, які пасля знікае. Абодва полы афарбаваныя аднолькава. Маладыя птушкі ў цэлым падобныя на дарослых, але вылучаюцца больш цёмным (у першы год амаль чорным) апярэннем і маюць белыя «сігнальныя» плямы на верхнім і ніжнім баку крыла, а таксама светлы хвост з цёмнай паласой па краю. На думку арнітолагаў, белыя меткі служаць своеасаблівай абаронай ад агрэсіі дарослых арлоў, нецярпімасць да прысутнасці іншых драпежнікаў на сваёй тэрыторыі. Гэтыя знакі не спрыяюць магчымасці ўладкаваць свой ​​уласны гнездавы ўчастак, аднак дазваляюць здабываць корм на чужой тэрыторыі[8].

Канчатковы гнездавы ўбор набываецца да 4-6 гадоў, паступова пасля кожнай лінькі прымаючы ўсё больш дарослы выгляд. Вочы цёмна-карычневыя, дзюба цёмная, васковіца і ногі жоўтыя. Птушаняты пры вылупленні пакрытыя белым з шараватым налётам пухам, які пасля замяняецца чыста белым. Лапы магутныя, з вельмі моцнымі кіпцюрамі, як і ў іншых арлоў апёраны да пальцаў[5][6][7].

Пасляшлюбная лінька расцягнутая па часе з сакавіка-красавіка па верасень, пры гэтым некаторыя махавыя пёры мяняюцца не кожны год[9].

Вылучаюць шэсць падвідаў беркута, якія адрозніваюцца агульнымі памерамі і інтэнсіўнасцю афарбоўкі апярэння (падрабязней гл. раздзел Класіфікацыя і падвіды).

Зрок [правіць]

Беркут валодае надзвычай вострым зрокам — там, дзе чалавек бачыць глянцавую фатаграфію, птушка адрознівае скопішча рознакаляровых кропак[10]

У беркута, як і ў іншых арлоў, а таксама ястрабаў і сокалаў, надзвычай востры зрок, але толькі ў светлы час сутак. Так, напрыклад, зайца гэты арол бачыць на адлегласці да двух кіламетраў

Шэраг адаптацый, якія выявіліся ў здольнасці хутка вызначыць велічыню аб'екта і адлегласць да яго, развіліся ў выніку эвалюцыі. Вялікія вочы дазваляюць адлюстроўваць буйнейшы малюнак на сятчатцы вока, а значна больш высокая шчыльнасць святлоадчувальных клетак (палачак і колбачак) робіць яго больш выразным і дэталёвым. Пры гэтым у кожным воку прысутнічаюць не адна, як у іншых жывёл, а дзве цэнтральныя ямкі — зоны максімальнай канцэнтрацыі рэцэптараў (такая ж асаблівасць ёсць у некаторых іншых груп птушак, якім патрабуецца падвышаная канцэнтрацыя ўвагі — калібры, зімародка і ластавак)[11]. Асаблівыя колцавыя мышцы хутка факусуюць крышталік вока на ​​бягучай жывёле, не губляючы яго з выгляду — асаблівасць, вядомая пад назвай акамадацыя[12]. Рухомая шыя здольная паварочвацца да 270 градусаў, як у соў, што істотна павялічвае сектар агляду[13].

Надброўная складка, якая надае драпежнікам грозны «нахмураны» выгляд, абараняе вочы ад яркага сонечнага святла, а другая мігальная перапонка ў ніжняй частцы вейка засцерагае іх ад траплення часціц пылу. З чалавекам беркута аб'ядноўваюць рэдкі сярод жывёл бінакулярны зрок і здольнасць адрозніваць колеры — першае дазваляе сумяшчаць малюнкі з абодвух вачэй, ствараючы стэрэаскапічны эфект, другое паляпшае вызначэнне нерухомага аб'екта на мясцовасці[12].

Палёт [правіць]

У пошуках ежы беркут часцей за ўсё падоўгу парыць высока ва ўзыходзячых патокаў цёплага паветра, пры гэтым крылы злёгку прыўзнятыя над корпусам і V-падобна выцягнутыя наперад, а іх актыўнасць застаецца мінімальнай. Іншы спосаб палявання — слізганне на невялікай вышыні падобна цецяроўніку у надзеі застаць здабычу знянацку. Машучы палёт лёгкі і манеўраны, з моцнымі і глыбокімі ўзмахамі крылаў. Арол лёгка кіруе ў паветры нават пры вельмі моцных парывах ветру[14]. Прымеціўшы патэнцыйную ахвяру, беркут пікіруе ўслед за ёй, пры гэтым яго хуткасць можа дасягаць 240—320 км/ч[15].

Голас [правіць]

Беркут - маўклівая птушка, крычыць у асноўным падчас токавага палёту, пры зносінах з птушанятамі і абароне тэрыторыі. Часам у палёце чутны тонкі меладычны посвіст «клюх...»[5]. Акрамя таго, выдае тыповы для арлоў звонкі клёкат, які трохі нагадвае сабачы брэх - «к'як-к'як-к'як», але без каркаючых нот, як у магільніка, стэпавага арла або арланаў[16].

  • Арліны позірк

  • Выгляд спераду

  • З буйной здабычай

  • Дарослая птушка ў палёце


Распаўсюджанне [правіць]

Арэал [правіць]

Горы вышэй лініі драўнянай расліннасці — Тыповы біятоп беркута. На здымку — панарама гор у Швейцарскім нацыянальным парку.

Беркут распаўсюджаны спарадычна на большай частцы тэрыторыі Галарктыкі. У Паўночнай Амерыцы гняздуецца галоўным чынам у заходняй палове кантынента ад Хрыбта Брукса на Алясцы на поўдзень да цэнтральных раёнаў Мексікі, а таксама ў невялікай колькасці на ўсходзе Канады і ЗША[17]. У Паўночнай Афрыцы насяляе месцамі ад Марока на ўсход да Туніса, а таксама ў раёне ўзбярэжжа Чырвонага мора. У Еўропе гнездавы арэал мазаічны, звязаны пераважна з горным раёнах у паўднёвай і цэнтральнай частцы, Шатландыі, Паўночнай Скандынавіі, Каўказа, Турцыі (у тым ліку азіяцкая частка), а таксама раўнінамі Беларусі, Прыбалтыкі і Расіі. Сустракаецца на астраах Міжземнага мора — Балеарскія, Корсіцы, Сардзініі, Сіцыліі і Крыце[1][7]. У Азіі распаўсюджаны на поўдзень да Сінайскага паўвострава, Ірака, Ірана, Афганістана, паўднёвых схілаў Гімалаяў, горнай Паўночнай М'янмы і кітайскай правінцыі Юньнань. Акрамя таго, гняздуецца на японскім востраве Хансю і, магчыма, Хакайда і Сікоку[18].

Распаўсюджаны на 3/4 тэрыторыі Расіі, аднак амаль усюды рэдкі і гняздуецца толькі асобнымі парамі. Сустракаецца амаль ва ўсёй лясной зоне (за выключэннем паласы лесатундры і Прыамур'я), у горных сістэмах на поўдні краіны (Каўказ, Саяны і Алтай), а таксама ў раёне возера Ханка на крайнім поўдні Прымор'я[19]. У еўрапейскай частцы распаўсюджаны на поўначы на ​​Кольскім паўвостраве да 69° з. ш., Да раёна Архангельска, у даліне Пячоры да 67° с. ш. У Заходняй Сібіры гняздуецца на поўнач да 68° з. ш., Ва Усходняй да 71° з. ш., На Далёкім Усходзе да даліны Малога Анюя, Паўночнай часткі басейна Анадыр і Камчаткі[18]

Міграцыі [правіць]

Вядзе пераважна аселы лад жыцця. Толькі на паўночнай перыферыі арэала (прыкладна на поўнач ад 55-й паралелі[20]) у Расіі і Паўночнай Амерыцы, дзе дзічына, на якую палююць птушкі (напрыклад, суркі) ўпадаюць у спячку, частка Беркута на зіму качуе на поўдзень, тым не менш застаючыся ў межах гнездавога арэала або ў непасрэднай блізкасці ад яго. Маладыя птушкі больш схільныя да далёкіх перасоўванняў, злятаюць раней астатніх і на большую адлегласць. Дарослыя арлы імкнуцца трымацца паблізу ад гнездавых участкаў і ў выпадку патрэбы толькі нязначна перамяшчаюцца на поўдзень. У гарах беркуты здзяйсняюць вертыкальныя вандроўкі, зімой спускаючыся ў менш снежныя даліны. У Паўночнай Амерыцы восеньскі адлёт пачынаецца ў верасні, вяртанне да месцаў гнездзішчаў ў пачатку лютага і пазней[21].

Месцаабітанні [правіць]

Гняздо беркута на скалістым ўступе ў французскіх Альпах.

Засяляе разнастайныя адкрытыя і напалову адчыненыя ландшафты, рэдка наведвальныя людзьмі, у тым ліку тундру, лесатундру, месцы, парослыя хмызняком, высокаствольныя іглічныя і змешаныя лясы з адкрытымі ўчасткамі, стэп, паўпустынныя каньёны. Найбольшай шчыльнасці рассялення дасягае ў пагорыстай мясцовасці і горах, дзе ў гнездавы перыяд сустракаецца ў міжгорных далінах і альпійскіх лугах на вышыні да 3600 м над узроўнем мора[17]. У раўнінных лясах часта выбірае парослыя драўнянай расліннасцю «выспы» пасярод сфагнавых балот, схілы рачных далін. Для пабудовы гнязда і адпачынку выбірае цяжкадаступныя скалістыя ўступы або вялікія дрэвы з тоўстымі гарызантальнымі галінамі. Кармавая тэрыторыя знаходзіцца ў радыусе да 7 км ад гнязда — як правіла, гэта шырокія адкрытыя прасторы, дзе жывуць зайцы, грызуны і іншая падыходная дзічына — напрыклад, балоты, даліны рэк, высечкі, гары, верасовыя пусткі і пашы[22]. У густым лесе беркут ніколі не палюе — шырокі размах крылаў не дазваляе яму лавіраваць паміж дрэвамі[7].

Харчаванне [правіць]

Рацыён [правіць]

Палюе на разнастайную дзічыну, у тым ліку і буйную, лёгка прыстасоўваючыся да ўмоў у дадзенай мясцовасці і ў пэўны час года. Нярэдка ў рацыёне дамінуюць суркі (Marmota), суслікі (Spermophilus), трусы (Leporidae), тхары (Mustela), скунсы (Mephitidae), чарапахі (Testudinidae) (напрыклад, у Балгарыі да 20 % корму прыпадае на чарапах). Часам нападае на жывёл, якія значна пераўзыходзяць яго па вазе і памерах, асабліва хворых ці маладняк — высакародных аленяў (Cervus elaphus), казуль (Capreolus capreolus), сернаў (Rupicapra rupicapra), авечак (Ovis aries)[1][22].

Харчуецца беркут таксама вавёркамі, мышамі, цецерукамі, гусямі, глушакамі, курапаткамі, можа справіцца з казламі, баранамі, лісіцамі і іншымі жывёламі.

Парэшткі сурка (Marmota marmota), разадранага беркутам — асноўная здабыча гэтага драпежніка ў гнездавых перыяд у Альпах.

У савецкай літаратуры сярод здабычы беркута часта згадваюцца розныя грызуны (пачынаючы ад дробных Arvicolinae), вожыкі (Erinaceidae), лясныя куніцы (Martes martes), гарнастаі (Mustela erminea), вавёркі (Sciuridae), лісы (Vulpes), нованароджаныя паўночныя алені (Rangifer tarandus) і казулі (Capreolus). Часта палюе на птушак — шызых галубоў (Columba livia), глушцоў (Tetrao urogallus), цецерукоў (Lyrurus), белых курапатак (Lagopus lagopus), перапёлак (Coturnix coturnix), качак (Anatidae), чапляў (Ardeidae), хатніх гусей (Anser), соў (Strigiformes) і нават ястрабаў (Accipitrinae)[7][22].

На поўдні арэала есць змей (Serpentes), жаб (Ranidae) і іншых паўзуноў і земнаводных. Ахвотна ўжывае ў ежу і падаль, асабліва ў халодную пару года[1][7].

Паводле даследаванняў, праведзеным у амерыканскіх штатах Мантана і Тэхас, сутачная патрэбнасць беркута ў дзікай прыродзе складае каля 1,5 кг мяса ў дзень[23]. У выпадку неабходнасці ён здольны пратрымацца без ежы да пяці тыдняў[7].

Спосаб палявання [правіць]

Са здабычай.

Па-за сезона размнажэння звычайна палюе парамі. Тэхніка здабычы ежы шмат у чым залежыць ад надвор'я. У ясны сонечны дзень арол часцей за ўсё падоўгу лунае высока ў небе ці падобна цецяроўніку слізгае на малой вышыні. Іншы варыянт палявання больш характэрны для непагодлівага дня — з засады, калі птушка цярпліва азірае наваколлі з вышыні мёртвага дрэва або буйнога валуна. Змеціўшы патэнцыйную ахвяру, арол пераходзіць на хуткі і манеўраны машучы палёт альбо пікіруе з часткова складзенымі крыламі, хапае яе на зямлі альбо, у выпадку птушкі, часам на ўзлёце. Спосаб захопу і забойства здабычы вар'іруе. Часцей за ўсё беркут адной лапай хапае ахвяру за галаву, а другі за спіну, спрабуючы пераламаць хрыбетнік. Часам б'е дзічыну ў шыю вострай дзюбай, раздзіраючы буйныя сасуды. Калі буйная жывёла супраціўляецца, ударае некалькі разоў, з дапамогай крылаў балансуючы на яго спіне.

Выніковасць палявання павялічваецца з узростам арла. Маладая, непаўналетняя птушка ў сярэднім ловіць толькі аднаго зайца з дваццаці, аднак пазней дасягае такога майстэрства, што хапае ахвяру яшчэ да таго, як тая паспрабуе выратавацца ўцёкамі. Да здабычы, якую цяжка злавіць, напрыклад, як фазаны або курапаткі, беркут хутка губляе цікавасць. Птушка здольная пераносіць у лапах да 4-5 кг мяса і ў перыяд размнажэння нярэдка раздзірае здабычу на кавалкі перш, чым аднесці яе ў гняздо. Калі здабыча досыць буйная, арол вяртаецца да яе зноў і зноў, праганяючы іншых здыхлятнікаў, такіх як грыфы[1]. Часам арлы адымаюць здабычу ў іншых птушак, свайго ці чужога віду. У прыватнасці, у Канадзе такія спробы былі неаднаразова адзначаны ў выпадку з Buteo jamaicensis[24].

Размнажэнне [правіць]

Як правіла, беркуты прыступаюць да размнажэння пачынаючы з узросту чатырох ці пяці гадоў, часам яшчэ да набыцця канчатковага дарослага пер'евага ўбору (маюцца рэдкія назіранні маладых самак на гняздзе)[1][8]. Будучы тыпова манагамнай птушкай, гэты арол захоўвае шлюбную вернасць на працягу многіх гадоў, пакуль жывы іншы член пары. Калі птушак не турбаваць, то адзін і той жа гнездавы ўчастак выкарыстоўваецца некалькі гадоў запар, пры гэтым самец і самка ахоўваюць яго ад іншых птушак драпежнікаў круглы год і імкнуцца не пакідаць нават у халодную зіму.

Шлюбныя гульні [правіць]

Шлюбны сезон у залежнасці ад шыраты і ўзроўню аселасці надыходзіць у перыяд з лютага па красавік[25].

У гэты час абедзве птушкі пары вядуць сябе дэманстратыўна — выконваюць розныя паветраныя фігуры. Адной з найбольш відовішчных фігур лічыцца тыповы для арлоў і канюкоў так званы «гірляндавы», хвалепадобны палёт з вялікай амплітудай, які можа выконвацца адным ці двума членамі пары. Падчас трука арол набірае вышыню і зрываецца ў амаль адвеснае піке, разгарнуўшы плечы і прыціснуўшы канцы крылаў да хваста. У ніжняй кропцы птушка рэзка змяняе кірунак руху і пад вуглом адлюстравання імкнецца ўгору на ранейшую вышыню. У верхняй кропцы арол, страціўшы хуткасць, робіць некалькі ўзмахаў крыламі і зноў нырае, паўтараючы папярэдні віраж[26]. Іншыя дэманстратыўныя нумары — пагоня адзін за адным, сімуляванне нападу, дэманстрацыя кіпцюроў, сумеснае лунанне і кружэнне па спіралі[17][27].

Гняздо [правіць]

У сезон размнажэння тэрыторыя заўсёды добра ахоўваецца ад іншых драпежнікаў, аднак птушкі не столькі абараняюць уласна гняздо, колькі межы ўчастка, праганяючы прышэльцаў на яго перыферыі[28]. Птушкі, якія гняздуюцца, патрывожаныя чалавекам, вельмі рэдка спрабуюць ўступіць у сутычку, замест гэтага вельмі лёгка кідаюць кладку альбо птушанят, і назаўсёды пакідаюць гэты раён[4].

Яйка і пухавое птушаня

Будаўніцтва і ўладкаванне гнёздаў ў аселых беркутаў можа працягвацца на працягу ўсяго года, аднак пік актыўнасці, як правіла, прыпадае на перыяд з канца студзеня па пачатак сакавіка[29]. Кожная пара можа адначасова даглядаць да дванаццаці гнёздаў[30], якімі карыстаюцца напераменку, аднак іх колькасць часцей за ўсё не перавышае двух ці трох[4]. Часта гнёзды не проста старыя, а старажытныя — пра гэта можна меркаваць па колькасці касцяных рэшткаў пад імі. Штогод пабудовы абнаўляюцца і дабудоўваюцца. Месца размяшчэння гнязда — скрыжаванне ствала або тоўстая галіна дрэва, скалістая ніша або карніз, часам нежылая штучная пабудова (геадэзічная вышка[16], апора высакавольтнай лініі[31], вятрак[17] і т. п.).

Арліца кладзе ў гняздо 1-3 (часцей 2) белых з чырвона-бурымі плямкамі яйкі, на якіх сядзіць паўтара месяца. Беркут-тата час ад часу дае ёй магчымасць палятаць, пахарчавацца, замяняючы яе на гняздзе. Арлянят гадуюць абодва бацькі, носячы ім у гняздо розную жыўнасць. У тры месяцы арляняты ўжо пачынаюць вучыцца лётаць, але са сваімі бацькамі яны развітваюцца толькі праз год.

У няволі [правіць]

Да жыцця ў няволі беркут прызвычайваецца нядрэнна, працягласць яго жыцця ў заапарках дасягае 60 і болей гадоў, але там ён не размнажаецца. У Казахстане і Сярэдняй Азіі беркута са старадаўніх часоў прыручаюць і выкарыстоўваюць на паляванні. Арол здабывае для людзей зайцаў, ліс, маладых ваўкоў і розных птушак. Прычым прыручаная птушка можа жыць у гаспадара многія гады, цярпліва выконваючы свае паляўнічыя абавязкі.

Беркут на паштовай марцы

Зноскі

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Benny Gensbøl. Collins Birds of Prey. — P. 141—146.
  2. ↑ Беркут (Aquila chrysaetos). Редкие и исчезающие животные России. Праверана 28 ноября 2009.
  3. ↑ Беркут (руск.) 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Рябицев В. К. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири: Справочник-определитель — Екатеринбург: Изд-во Уральского университета, 2001. — С. 124—125.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Killian Mullarney, Lars Svensson, Dan Zetterström, Peter J. Grant. Birds of Europe — United States: Princeton University Press, 2000. — P. 76.
  6. ↑ 6,0 6,1 Benny Gensbøl. Collins Birds of Prey. — P. 316.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Дементьев Г., Гладков Н. Птицы Советского Союза — Советская наука, 1951. — Т. 1.
  8. ↑ 8,0 8,1 K. Steenhof, M. N. Kochert, T. L. McDonald. Interactive effects of prey and weather on golden eagle reproduction // Journal of Animal Ecology. — 1997. — Т. 66. — P. 350—362.
  9. ↑ S. Cramp, K. E. L. Simmons. Vol. II — Hawks to Bustards // The Birds of the Western Palearctic — Oxford University Press, 1980. — P. 244.
  10. ↑ Зайцев А. Краткая история глаза // Знание — сила. — 2003. — Т. 3.
  11. ↑ James Ferguson-Lees, David A. Christie. Raptors of the world — Houghton Mifflin Harcourt, 2001. — P. 54—55.
  12. ↑ 12,0 12,1 Michael P. Jones, Kenneth E. Pierce, Daniel Ward. Avian Vision: A Review of Form and Function with Special Consideration to Birds of Prey // Journal of Exotic Pet Medicine. — 2007. — Т. 16. — № 2. — P. 69—87.
  13. ↑ Birds: Golden Eagle. Animal Bytes. San Diego Zoo. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2011. Праверана 1 снежня 2009.
  14. ↑ Benny Gensbøl. Collins Birds of Prey. — P. 316—318.
  15. ↑ Golden Eagle. Natural History Notebooks. Canadian Museum of Nature. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2011. Праверана 30 лістапада 2009.
  16. ↑ 16,0 16,1 Карякин И. Беркут (Aquila chrysaetus). Видовые очерки. Сервер экологических организаций Южной Сибири. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2011. Праверана 2 снежня 2009.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 M. N. Kochert, K. Steenhof, C. L. McIntyre, E. H. Craig. Golden Eagle (Aquila chrysaetos) // Birds of North America (A. Poole (ed.), F. Gill (ed.)). — 2002. — Т. 684. — P. 1—44.
  18. ↑ 18,0 18,1 Степанян Л. С. Конспект орнитологической фауны России и сопредельных территорий — М.: Академкнига, 2003. — С. 98—99.
  19. ↑ Беркут Aquila chrysaetos. Красная книга России. BioDat. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2011. Праверана 2 декабря 2009.
  20. ↑ Carol McIntyre. 2000 Golden Eagle Fact Sheet, Denali National Park and Preserve. U.S. National Park Service. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2011. Праверана 5 декабря 2009.
  21. ↑ J. M. Thiollay. Family Accipitridae (Hawks and Eagles) in del Hoyo, J., Elliott, A., & Sargatal, J., eds. Vol. 2 New World Vultures to Guineafowl // Handbook of the birds of the world — Barcelona: Lynx Edicions, 1994.
  22. ↑ 22,0 22,1 22,2 Julie L. Tesky. Aquila chrysaetos. Fire Effects Information System. U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Rocky Mountain Research Station, Fire Sciences Laboratory. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2011. Праверана 3 декабря 2009.
  23. ↑ M. W. Collopy. A comparison of direct observations and collections of prey remains in determining the diet of golden eagles // Journal of Wildlife Management. — 1983. — Т. 47. — № 2. — P. 360—368.
  24. ↑ D. Dekker. Hunting behavior of golden eagles, Aquila chrysaetos, migrating in southwestern Alberta // Canadian Field-Naturalist. — 1985. — Т. 99. — P. 383—385.
  25. ↑ Назаренко Е. А., Бессонов С. А. Aquila chrysaetos (Linnaeus, 1758) — Беркут. Позвоночные животные России. Институт РАН им. А. Н. Северцова. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2011. Праверана 4 декабря 2009.
  26. ↑ David H. Ellis. Development of behavior in the Golden Eagle // Journal of wildlife management. — 1979. — Т. 43. — № 4. — P. 90—91.
  27. ↑ Golden Eagle monitoring at Carbon mountain: Final summary report for the 2003—07 breeding seasons. U.S. Bureau of Reclamation. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2011. Праверана 4 декабря 2009.
  28. ↑ J. M. Marzluff, S. T. Knick, M. S. Vekasy, L. S. Schueck, T. J. Zarriello. Spatial use and habitat selection of golden eagles in southwestern Idaho // Auk. — 1997. — Т. 114. — № 4. — P. 673—687.
  29. ↑ Jeff Watson. The Golden Eagle (T & AD Poyser) — London: Academic Press, 1997.
  30. ↑ Candace Savage. Eagles of North America — Vancouver: Greystone Books, 2000. — P. 11—22.
  31. ↑ Мальчевский А. С., Пукинский Ю. Б. Птицы Ленинградской области и сопредельных территорий — Л.: Изд-во Ленинградского университета, 1983.

Спасылкі [правіць]

Зубр еўрапейскі Гэты від занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі і ахоўваецца законам.
 I катэгорыя (CR) 

Узята з "http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Беркут&oldid=1611472"