Брытанская Індыя ў Першай сусветнай вайне

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку

Брытанская Індыя ўступіла ў Першую сусветную вайну адначасова з Вялікабрытаніяй, якая абвясціла вайну Германіі 4 жніўня 1914 года. Індыйскія войскі ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях у Еўропе, Міжземнамор'е, Афрыцы і на Блізкім Усходзе. У ходзе вайны ў Індыі было мабілізавана 1 440 437 чалавек, каля 1 000 000 індыйскіх вайскоўцаў былі адпраўленыя за межы Брытанскай Індыі, з якіх 64 449 ваеннаслужачых загінулі[1], 128 000 чалавек былі параненыя і 11 264 чалавек трапілі ў палон.

Індыйская армія ваявала супраць германскіх войскаў на Заходнім фронце, ва Ўсходняй Афрыцы. Таксама індыйскія войскі прымалі актыўны ўдзел у баявых дзеяннях у Егіпце і Месапатаміі супраць войскаў Асманскай імперыі[2]. У 1914 годзе армія Брытанскай Індыі была самай шматлікай добраахвотнай арміяй у свеце (240 000 ваеннаслужачых).

Уступленне ў вайну і мабілізацыя[правіць | правіць зыходнік]

Хоць ваенныя дзеянні не закранулі непасрэдна Індыю, сусветная вайна аказала вялікі ўплыў на яе развіцце. Індыя стала асноўным каланіяльным тылам, абапіраючыся на які, Англія ўдзельнічала ў вайне.

Ваенную палітыку Брытаніі актыўна падтрымала індыйская буржуазія. Вайна абяцала ім велізарныя матэрыяльныя выгады. Акрамя таго, падтрымліваючы ваенныя намаганні Брытанскай імперыі, індыйская «эліта» разлічвала дамагчыся ад яе пэўных палітычных і эканамічных саступак.

Супрацоўніцтва нацыянальнай буржуазіі палегчыла англійскім уладам мабілізацыю і шырокае выкарыстанне людскіх і матэрыяльных рэсурсаў Індыі ў вайне. У некаторых раенах у армію забіралі ўсіх працаздольных мужчын у сям'і. Індыйцы змагаліся на многіх франтах у Еўропе, Азіі і Афрыцы. Брытанскія каланіяльныя ўлады мабілізавалі індыйскіх рабочых, якія накіроўваліся на ваенныя работы ў Францыю, акупаваныя англійскімі войскамі раены Месапатаміі і ў іншыя краіны. Індыя забяспечвала збожжам англійскія арміі, якія знаходзіліся ў Азіі і Афрыцы. Усе індыйскія войскі, якія дзейнічалі на франтах, змагаліся і фінансаваліся за кошт насельніцтва Індыі.

Удзел у баявых дзеяннях[правіць | правіць зыходнік]

Індыйскія экспедыцыйныя войскі А[правіць | правіць зыходнік]

Індыйскія кавалерысты на Заходнім фронце, 1914

Пасля пачатку Першай сусветнай вайны, індыйскае камандаванне змагло адправіць для баявых дзеянняў 2 кавалерыйскія і 2 пяхотныя дывізіі. З гэтых чатырох дывізій былі сфармаваны «Індыйскі экспедыцыйны корпус А» пад камандаваннем генерал-маера Джэймса Уілкокса[3]. 30 верасня 1914 года гэтыя падраздзяленні прыбылі ў Марсэль. Індыйскія войскі былі накіраваныя на ўчастак фронту каля Іпра. У канцы 1914 года індыйцы ўдзельнічалі ў баях пры Ла Басе.

У сакавіку 1915 года індыйская дывізія прымала ўдзел у наступленні пры Неў-Шапель. Індыйскія войскі, не паспеўшы прывыкнуць да новых вінтовак Лі-Энфілд, не маючы ўласнай артылерыі, а таксама дрэнна адаптоўваючыся да кантынентальнага еўрапейскага клімату не з'яўляліся баяздольнымі часткамі. Акрамя гэтага ў індыйскіх падраздзяленнях не было дастатковай колькасці афіцэраў, якія ведаюць хіндзі. Агульны нізкі баявы дух індыйцаў прывеў да таго, што восенню 1915 года ўсе індыйскія пяхотныя падраздзяленні былі перакінутыя з Францыі ў Егіпет[4]. Пасля вываду пяхотных падраздзяленняў, на Заходнім фронце засталіся дзве індыйскія кавалерыйскія дывізіі. У асноўным яны знаходзіліся ў рэзерве, чакаючы прарыву пазіцыйнага фронту. Аднак у 1916 годзе яны актыўна ўдзельнічалі ў бітве на Соме. У сакавіку 1918 года яны таксама былі перакінутыя ў Егіпет. З 130 000 індыйцаў, якія служылі на Заходнім фронце, загінулі каля 9 000 чалавек[5].

Індыйскія экспедыцыйныя войскі B[правіць | правіць зыходнік]

У 1914 годзе губернатар Брытанскай Усходняй Афрыкі запатрабаваў дапамогі для барацьбы з нямецкімі каланіяльнымі войскамі з Германскай Усходняй Афрыкі. Было прынята рашэнне аб фарміраванні «Індыйскага экспедыцыйнага корпуса В» для адпраўкі яго на барацьбу з нямецкімі войскамі ў Усходняй Афрыцы. «Экспедыцыйныя войскі В» складаліся з: адной пяхотнай дывізіі, двух пяхотных брыгад, інжынерных падраздзяленняў і падраздзяленняў горнай артылерыі[6].

Індыйскія войскі пад камандаваннем генерал-маера Артура Айткена высадзіліся ў Танга 23 лістапада 1914 года. Задачай індыйскага корпуса было ўварванне ў Германскую Усходнюю Афрыку ў возера Танганьіка. Пасля высадкі паміж індыйскімі войскамі і нямецкімі войскамі пад камандаваннем Леттов-Форбека адбылася бітва пры Танга. У ходзе бітвы малалікія нямецкія войскі змаглі нанесці паражэнне індыйскім войскам, а апошнія страцілі 359 чалавек забітымі і 148 палоннымі[7].

Індыйскія экспедыцыйныя войскі C[правіць | правіць зыходнік]

Індыйская горная гармата ў баі, Усходняя Афрыка

«Індыйскі экспедыцыйны корпус С» быў сфарміраваны таксама для дзеянняў ва Усходняй Афрыцы. У склад «экспедыцыйных войскаў С» уваходзілі: адна пяхотная брыгада, пяць пяхотных батальенаў, 29-й пяхотны полк і розныя фарміраванні добраахвотнікаў з розных індыйскіх княстваў.

Пасля прыбыцця ў Мамбасу індыйскія войскі прынялі ўдзел у ахове чыгункі ў Угандзе. 3 лістапада 1914 года індыйскія войскі бяруць удзел у бітве пры Кіліманджара. У ходзе бітвы індыйскі полк трапіў пад крыжавы агонь нямецкіх войскаў і панеслі істотныя страты. У выніку індыйскія войскі адступілі, страціўшы 312 чалавек і не дамогшыся пастаўленых задач[8].

Індыйскія экспедыцыйныя войскі D[правіць | правіць зыходнік]

Індыйскі салдат, які перажыў аблогу Эль-Кута

Найбуйнейшая індыйская армія, адпраўленая за мяжу краіны была сфарміравана для баявых дзеянняў у Месапатаміі пад камандаваннем генерала Джона Ніксана[9]. Першыя індыйскія падраздзяленні былі адпраўленыя ў Месапатамію ў лістападзе 1914 года з мэтай абароны брытанскіх нафтавых вышак ў раене Басры. Пасля пачатку першых баёў у Месапатаміі супраць турэцкіх войскаў індыйскія войскі пад камандаваннем Артура Барэта, а затым Чарльза Таусенда ўзялі Басру[10] і прасунуліся ўглыб Месапатаміі. Аднак у лістападзе 1915 года індыйскія войскі пацярпелі паражэнне пад Ктэсафонам з-за матэрыяльна-тэхнічных цяжкасцяў.

Пасля гэтага індыйскі войскі адступілі ў горад Эль-Кут і асманскія войскі аблажылі яго. З студзеня па сакавік 1916 года індыйскія войскі паспрабавалі некалькі разоў зняць аблогу, аднак усе спробы былі беспаспяховыя. У красавіку 1916 года брытанска-індыйскі гарнізон быў вымушаны капітуляваць з-за недахопу харчавання і эпідэмій. У асманскі палон трапілі 9 000 індыйскіх вайскоўцаў.

Пасля гэтага на Месапатамскі фронт прыбылі дададтковыя індыйскія падраздзяленні і новы камандуючы Стэнлі Мод. Пасля гэтага індыйскія войскі пачалі новае наступленне і ў сакавіку 1917 года захапілі Багдад. Пасля гэтага індыйскія войскі ўдзельнічалі ў заключных бітвах на Месапатамскім фронце да падпісання Мудраскага перамір'я[11].

Месапатамская кампанія стала галоўным фронтам для індыйскай арміі ў Першай сусветнай вайне. Асноўную частку брытанскіх войскаў у Месапатаміі складалі індыйскія падраздзяленні. У ходзе баявых дзеянняў у Месапатаміі 11 012 індыйскіх ваенаслужачых былі забітыя, 3985 чалавек памерлі ад ран, 12 678 чалавек памерлі ад хвароб, 13 492 чалавек трапілі ў палон і прапалі без вестак, і 51 836 чалавек атрымалі раненні[12].

Індыйскія экспедыцыйныя войскі Е[правіць | правіць зыходнік]

Індыйскія артылерысты каля Ерусаліма, 1917 год

«Індыйскі экспедыцыйны корпус E» быў утвораны ў пачатку 1918 года пасля таго як у Палестыну з Заходняга фронту былі перакінутыя дзве індыйскія кавалерыйскія дывізіі. Да гэтых двух дывізіяў таксама былі далучаны кавалерыйская брыгада ў складзе трох уланскіх палкоў з княстваў Хайдарабад, Майсур і Джодхпур[10]. 3-я і 7-я пяхотныя дывізіі былі пераведзены на палестынскі фронт з Месапатаміі.

Акрамя гэтага 36 батальенаў індыйскай арміі былі адпраўленыя на дапамогу англійскім войскам. У склад 10-й, 53-й, 60-й і 75-й англійскіх пяхотных дывізій[13].

Індыйскія экспедыцыйныя войскі F[правіць | правіць зыходнік]

У 1914 годзе ў Егіпце былі сфармаваныя «Індыйскія экспедыцыйныя войскі F», якія складаліся з 10-й і 11-й індыйскіх пяхотных дывізій[14]. Задачай гэтай групы войскаў была абарона Суэцкага канала ад турэцкіх войскаў. У студзені — лютым 1915 года індыйскія падраздзяленні сумесна з іншымі брытанскімі войскамі адбівалі наступ асманскіх войскаў на Суэцкі канал. У 1915 годзе была расфармаваная 11-я пяхотная дывізія, а ў 1916 годзе 10-я дывізія таксама падвяргалася расфармаванню і адпраўцы на іншыя франты[10].

Індыйскія экспедыцыйныя войскі G[правіць | правіць зыходнік]

У красавіку 1915 года «Індыйскія экспедыцыйныя войскі G» былі адпраўленыя на паўвостраў Галіпалі для ўдзелу ў Дарданэльскай аперацыі[5]. На Галіпалі ваявала 29-я індыйская брыгада, якая ўдзельнічала ў другой і трэцяй бітвах за Крыцію. Пазней, брыгада прыняла ўдзел у баях пры Сары-Баір пры падтрымцы ваенна-марскога флоту. Аднак, як і ўсе саюзныя войскі, так і індыйская брыгада цярпела няўдачы падчас баеў на Галіпалі. У ходзе баеў за Сары-Баір, 29-я брыгада была вымушана адысці на зыходныя пазіцыі, нясучы цяжкія страты. Пасля гэтага брыгада была пераведзена ў Егіпет[14]. За час Дарданэльскай аперацыі страты 29-й брыгады склалі 1358 забітых і 3421 параненых[15].

Сітуацыя ў Індыі[правіць | правіць зыходнік]

Вароты Індыі — манумент у памяць аб індыйскіх салдатах, якія загінулі ў гады Першай сусветнай вайны

Пачынаючы з 1916 года, брытанскія каляніяльныя ўлады ў асобе віцэ-караля лорда Челмсфорда абвясцілі пра саступкі патрабаванням індыйцаў; гэтыя саступкі ўключалі ў сябе прызначэнні індыйцаў на афіцэрскія пасады ў арміі, прысваенне князям узнагарод і ганаровых тытулаў, адмена вельмі раздражняючага індыйцаў акцызу на бавоўна. У жніўні 1917 года дзяржсакратар па справах Індыі Эдвін Мантэгю абвясціў мэтай Брытаніі паэтапнае фарміраванне ў Індыі «адказнага ўрада як неад'емнай часткі Брытанскай імперыі».

Да канца вайны большасць войскаў былі перадыслакаваныя з Індыі ў Месапатамію і Еўропу, што выклікала непакой мясцовых каланіяльных уладаў. Пачасціліся беспарадкі, а брытанская разведка адзначала мноства выпадкаў супрацоўніцтва з Германіяй. У 1915 годзе быў прыняты Закон аб абароне Індыі, які ў дадатак да Закону аб прэсе 1910 года, дазволіў пераследваць палітычна небяспечных дысідэнтаў, у прыватнасці, адпраўляць журналістаў у турму без суда, і ажыццяўляць цэнзуру.

У 1917 годзе камітэт пад старшынствам брытанскага суддзі Роўлата расследаваў дачыненне немцаў і расійскіх бальшавікоў да выбухаў гвалту ў Індыі. Высновы камісіі былі прадстаўлены ў ліпені 1918 года, і вылучылі тры раёна: Бенгалія, Бамбейскае прэзідэнцтва, і Пенджаб. Камітэт рэкамендаваў пашырыць паўнамоцтвы улады ва ўмовах ваеннага часу, увесці суды з трох суддзяў, без суда прысяжных, увесці ўрадавы нагляд над падазраванымі, і даць паўнамоцтвы мясцовым уладам арыштоўваць і затрымліваць падазраваных на кароткія тэрміны без суда.

Канец вайны выклікаў таксама эканамічныя змены. Да канца 1919 года у вайне удзельнічала да 1,5 млн індыйцаў. Падаткі выраслі, а кошты ў перыяд 1914-1920 гадоў падвоіліся. Дэмабілізацыя з арміі пагоршыла беспрацоўе, у Бенгаліі, Мадрасе і Бамбеі прайшлі галодныя бунты.

Урад вырашыў увасобіць у жыццё рэкамендацыі камітэта Роўлата ў выглядзе двух законаў («білей Роўлата»), аднак пры галасаванні ў Імперскім заканадаўчым савеце ўсе яго індыйскія дэпутаты прагаласавалі супраць. Брытанцам удалося правесці ўрэзаную версію першага біля, які дазваляў уладам пазасудовыя пераследы, але тэрмінам толькі на тры гады, і толькі супраць «анархічных і рэвалюцыйных рухаў». Другі біль быў цалкам перапісаны ў выглядзе паправак да Крымінальнага кодэксу Індыі. Тым не менш, у Індыі ўспыхнула моцнае абурэнне, якое вылілася ў разню ў Амрытсары, і вывела на пярэдні край нацыяналістаў Махатмы Гандзі.

У снежні 1919 года быў прыняты Закон аб ўрадзе Індыі. Імперскі і правінцыйныя заканадаўчыя саветы былі пашыраныя, і адменена магчымасць выканаўчай улады пры праходжанні непапулярных законаў выкарыстоўваць «афіцыйную большасць».

Такія справы, як абарона, крымінальны вышук, замежныя справы, сувязь, збор падаткаў засталіся ў падпарадкаванні віцэ-караля і цэнтральнага ўрада ў Нью-Дэлі, тады як ахова здароўя, арэнда зямлі, мясцовае самакіраванне былі перададзеныя ў правінцыі. Такія меры палегчылі індыйцам магчымасць удзельнічаць у дзяржслужбе, і атрымліваць афіцэрскія пасады ў арміі.

Выбарчае права індыйцаў было пашырана на нацыянальным узроўні, але лік індыйцаў з правам голасу склала ўсяго толькі 10 % ад дарослага мужчынскага насельніцтва, прычым многія з іх былі непісьменныя. Брытанскія ўлады займаліся маніпуляцыямі; так, больш месцаў у заканадаўчых саветах атрымлівалі прадстаўнікі вёсак, больш сімпатызаваўшыя каланіяльным уладам, чым гараджане. Асобныя месцы резерваваліся для не-брахманаў, землеўладальнікаў, бізнесменаў, выпускнікоў каледжаў. Згодна з прынцыпам «абшчыннага прадстаўніцтва» месцы рэзерваваліся асобна для мусульман, сікхаў, індуістаў, індыйскіх хрысціян, англа-індыйцаў, пражываючых у Індыі еўрапейцаў, у Імперскім і правінцыйных заканадаўчых саветах.

У 1935 годзе брытанскі парламент заснаваў у Індыі заканадаўчыя асамблеі, у 1937 годзе Бірма была аддзеленая ад Брытанскай Індыі, стаўшы асобнай кароннай калоніяй. У тым жа годзе былі праведзены агульнанацыянальныя выбары ў правінцыйныя асамблеі, на якіх Кангрэс выйграў у 7 з 11 правінцый. Акрамя таго, па законе 1935 года Бірма павінна была выплаціць індыйскаму каланіяльнаму ўраду пазыку ў памеры 570 млн. рупій, якая ўключала ў сябе выдаткі на заваяванне Бірмы, на будаўніцтва чыгункі і г. д.

Наступствы[правіць | правіць зыходнік]

Першая сусветная вайна мела важнейшыя наступствы для Індыі. Міжнароднае становішча Індыі пасля вайны стала зусім іншым, чым да пачатку сусветнага канфлікту. Важная роля, якую гуляла індыйская армія змяніла адносіны Вялікабрытаніі і Індыі. У 1920-я гады Індыя стала членам Лігі Нацый, а ў 1920 годзе індыйскія спартсмены прымалі ўдзел у Алімпійскіх гульнях у Антвэрпэне[16]. Разумеючы ўзрослы аўтарытэт Індыі ў свеце нацыянальныя індыйскія палітыкі сталі патрабаваць пашырэння мясцовага самакіравання ў краіне[17].

Зноскі

  1. З іх забіта ў баі, прапала без вестак і пасля не былі знойдзеныя 24 000, памерла ад ран 3 000, у палоне памерла 3 500
  2. Participants from the Indian subcontinent in the First World War.
  3. Baker, Chris.
  4. Barua, Pradeep.
  5. 5,0 5,1 «Commonwealth War Graves Commission Report on India 2007—2008». Памылка ў зносках: памылковы тэг <ref>; імя "потери на западе" вызначана некалькі разоў з розным зместам
  6. Chappell, Mike.
  7. The Battle of Tanga, German East Africa, 1914 Архівавана 2 чэрвеня 2011. (англ.) (англ.
  8. Hoyt, Edwin P. Guerilla: Colonel von Lettow-Vorbeck and Germany's East African Empire. 
  9. Sumner, Ian.
  10. 10,0 10,1 10,2 Sumner, Ian.
  11. Karsh, Efraim.
  12. «Statistics of the Military Effort of the British Empire» (London: HMSO, 1920) (англ.) 
  13. Perrett, Bryan.
  14. 14,0 14,1 Rinaldi, Richard A. Order of Battle British Army 1914. — Ravi Rikhye, 2008. — P. 125. — ISBN 0977607283. (англ.) 
  15. «The Gallipoli Campaign».
  16. Olympic Games Antwerp 1920: Official Report
  17. Brown, Judith M. Modern India: The Origins of an Asian Democracy. 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • На англійскай мове:
  • Barthorp, Michael. Afghan Wars and the North-West Frontier 1839–1947. — Cassell, 2002. — ISBN 0304362948.
  • Baura. The state at war in South Asia. — University of Nebraska Press, 2005. — ISBN 0803213441.
  • Bridger, Geoff. The Great War Handbook. — Barnsley: Pen and Sword, 2009. — ISBN 978 1 84415 936 9.
  • Chappell, Mike. The British Army in World War I: The Western Front 1914-16. — Osprey Publishing, 2003. — ISBN 1841763993.
  • Chappell, Mike. The British Army in World War I: The Eastern Fronts Volume 3 of The British Army in World War I. — Osprey Publishing, 2005. — ISBN 1841764019.
  • Davis, Paul K. Ends and means: the British Mesopotamian campaign and commission. — Associated University Press, 1994. — ISBN 083863530X.
  • Ford, Roger. Eden to Armageddon: The First world war in the Middle East. — London: Weidenfeld and Nicolson, 2009. — ISBN 9780297844815.
  • Heathcote, T A. The Military in British India: the development of British land forces in South Asia, 1600-1947. — Manchester University Press ND, 1995. — ISBN 0719035708.
  • Hoyt, Edwin P. Guerilla: Colonel von Lettow-Vorbeck and Germany's East African Empire. — MacMillan Publishing Co, 1981. — ISBN 0025552104.
  • Jeffery, Keith. The British Army and the Crisis of Empire, 1918-22. — Manchester University Press ND, 1984. — ISBN 0719017173.
  • Karsh, Efraim. Empires of the Sand: The Struggle for Mastery in the Middle East. — Harvard University Press, 2001. — ISBN 0674005414.
  • Kinzer, Stephen. All the Shah's Men: An American Coup and the Roots of Middle East Terror. — London: Stephen Kinzer, John Wiley and Sons, 2003. — ISBN 0471265179.
  • March, Francis Andrew. History of the World War. — Plain Label Books, 1921. — ISBN 1603032428.
  • Pati, Budheswar. India and the First World War. — Atlantic Publishers & Distributors, 1996. — ISBN 8171565816.
  • Perrett, Bryan. Megiddo 1918. — Osprey Publishing, 1999. — ISBN 1855328275.
  • Perry, Frederick William. The Commonwealth Armies. — Manchester University Press ND, 1988. — ISBN 0719025958.
  • Reid, Brian Holden. Military Power: land warfare in theory and practice. — Routledge, 1997. — ISBN 0714647683.
  • Riddick, John F. The History of British India: a chronology. — Greenwood Publishing Group, 2006. — ISBN 0313322805.
  • Rinaldi, Richard A. Order of Battle British Army 1914. — Ravi Rikhye, 2008. — ISBN 0977607283.
  • Sumner, Ian. The Indian Army 1914-1947. — Osprey Publishing, 2001. — ISBN 1841761966.
  • Willmott, H P. First World War. — Dorling Kindersley, 2003. — ISBN 1405300299.
  • На нямецкай мове:
  • Werner, Haupt. Deutschlands Schutzgebiete in Übersee : 1884 - 1918. — Podzun Pallas Verlag, 1994. — ISBN 3790902047.