Іван Фёдаравіч Паскевіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Іван Фёдаравіч Паскевіч
Ivan Paskevich.jpg
Партрэт працы[1] Д. Доу. Ваенная галерэя(руск.) бел. Зімняга палаца, Дзяржаўны Эрмітаж (Санкт-Пецярбург)
Дата нараджэння

8 (19) мая 1782(1782-05-19)

Месца нараджэння

г. Палтава

Дата смерці

20 студзеня (1 лютага) 1856(1856-02-01) (73 гады)

Месца смерці

г. Варшава

Прыналежнасць

Расійская імперыя

Гады службы

18001856

Званне

генерал-фельдмаршал

Бітвы/войны

Салтанаўка, Смаленск(руск.) бел., Барадзіно, Вязьмай(руск.) бел., Дрэздэн(руск.) бел., Лейпцыг(руск.) бел.

Узнагароды і прэміі
Ордэн Святога Андрэя Першазванага  з дыяментамі
Ордэн Святога Аляксандра Неўскага
Ордэн Святога Георгія I ступені
Ордэн Святога Георгія II ступені
Ордэн Святога Георгія III ступені
Ордэн Святога Георгія IV ступені
Ордэн Святога Уладзіміра I ступені
Ордэн Святой Ганны I ступені
Ордэн Святой Ганны II ступені
Кавалер Вялікага Крыжа ордэна «За вайсковую доблесць»
Ордэн Чорнага арла
Кавалер ордэна Марыі Тэрэзіі
Кавалер Вялікага крыжа Каралеўскага венгерскага ордэна Святога Стэфана
Сувязі

сын Ф. І. Паскевіч(руск.) бел.

Іван Фёдаравіч Паскевіч (польск.: Iwan Paskiewicz; 8 (19) мая 1782, г. Палтава — 20 студзеня (1 лютага) 1856, г. Варшава) — рускі палкаводзец і дзяржаўны дзеяч, генерал-фельдмаршал. Адзін з чатырох поўных кавалераў ордэна Св. Георгія.

Саслужывец Мікалая I (у 1817—1819 гадах), уваходзіў у лік яго давераных асоб. У якасці члена Вярхоўнага суда па справе дзекабрыстаў(руск.) бел. змог абараніць ад пераследу свайго сваяка А. С. Грыбаедава. У кіраванне Мікалая кіраваў такімі буйнымі ваеннымі аперацыямі, як аперацыя ва Усходняй Арменіі(руск.) бел. і ўзяцце Тэбрыза (за што ганараваны быў ганаровым тытулам(руск.) бел. графа Эрыванскага) і здушэнне лістападаўскага паўстання ў Польшчы (за што ганараваны тытулам святлейшага князя(руск.) бел. Варшаўскага).

Галоўнакамандуючы на Каўказе (1827—1829), намеснік Царства Польскага (1832—1856), старшыня дэпартамента Спраў Царства Польскага Дзяржаўнага савета[2], член Камітэтат міністраў(руск.) бел.. Пасля падпісання Адрыянопальскага міра(руск.) бел. (1829) атрымаў фельдмаршальскае жазло. Купіў у Румянцавых(руск.) бел. і зноўку ўладкаваў палацава-паркавую рэзідэнцыю ў Гомелі, дзе і пахаваны.

Паходжанне і адукацыя[правіць | правіць зыходнік]

Іван Паскевіч нарадзіўся 19 мая 1782 года ў Палтаве. Паходзіў з Паскевічаў(руск.) бел. — маларасійскага нашчадкавага казацкага роду Палтаўскага палка(руск.) бел., які вядзе пачатак ад казака Пасько, старшыны ў войску гетмана Багдана Хмяльніцкага. Бацька Івана, старшыня Вярхоўнага Земскага Суда Узнясенскай губерні(руск.) бел., калежскі саветнік Фёдар Рыгоравіч Паскевіч (памёр 14 красавіка 1832 года ў Харкаве), быў абшарнікам Палтаўскай губерні(руск.) бел. і меў 500 душ сялян. Акрамя таго, маці Івана Фёдаравіча, Ганна Восіпаўна, нар. Карабоўская (1766—1829), валодала ў Магілёўскай губерні радавым маёнткам — вёскай Шчэгліцы.

Навучыўшы сына французскай і нямецкай мовам, бацькі вызначылі яго разам са сваім іншым сынам, Сцяпанам, у Пажскі корпус(руск.) бел., які быў у той час прыдворна-выхаваўчай, а не выключна ваеннай установай; з прычыны гэтага пажы(руск.) бел. бывалі часта пры пышным двары імператрыцы Кацярыны II, які пакінуў моцныя ўражанні ў душы маладога Паскевіча, пра якія ён з захапленнем успамінаў у сямейным коле, быўшы ўжо фельдмаршалам. Навуковая адукацыя пажаў была нездавальняючай, але дзед маладых Паскевічаў, Рыгор Іванавіч  — які жыў тады ў Пецярбургу — сачыў за выхаваннем унукаў і стараўся папоўніць прабелы іх адукацыі, даручыўшы ўнукаў сваіх Івану Іванавічу Мартынаву(руск.) бел. (пасля вядомаму вучонаму, лінгвісту і літаратару), якому будучы граф і быў абавязаны не толькі навуковай адукацыяй, але і сваёй звычкай да працы.

Пачатак кар'еры[правіць | правіць зыходнік]

Пажалаваны ў 1798 годзе ў камер-пажы, а за некалькі месяцаў да выпуску — у лейб-пажы, малады Паскевіч спадабаўся імператару Паўлу I і быў выпушчаны 5 кастрычніка 1800 года паручнікам у лейб-гвардыі Праабражэнскі полк, з прызначэннем флігель-ад'ютантам Гасудара. Ён штодня прысутнічаў на вучэннях, аглядах і вахт-парадах і выконваў розныя высокія загады па агляду новых страявых парадкаў, якія ўводзіліся ў войсках. З уступленнем на пасад імператара Аляксандра I усё змянілася, і малады Паскевіч, карыстаючыся вольным часам, нярэдка ад'язджаў у адпачынак да бацькоў.

Руска-турэцкая вайна 1806—1812[правіць | правіць зыходнік]

У 1805 годзе Паскевіч быў прызначаны ў распараджэнне генерала І. І. Міхельсона, які камандаваў у той час арміяй на заходняй мяжы паміж Гродна і Брэст-Літоўскам. Міхельсону і яго войску не прыйшлося прыняць ўдзел у кампаніі супраць французаў, якая скончылася бітвай пад Аўстэрліцам. З прычыны чаканай вайны з Турцыяй, Міхельсон быў прызначаны ў 1806 годзе галоўнакамандуючым паўднёвай, Днястроўскай (Малдаўскай) арміяй і неўзабаве ўступіў у княства Малдову і Валахію. У гэты час і пачалася баявая дзейнасць Паскевіча. Калі ў сакавіку 1806 года пад Журжай(руск.) бел. у цемры ночы праваднікі калон збіліся з дарогі, — ён з бясстрашнасцю паехаў адзін адкрываць дарогу ў стэпе, за што быў узнагароджаны ордэнам святога Уладзіміра(руск.) бел. 4-й ступені. Пасля Паскевіч быў у атрадзе, занятым блакадай Ізмаілу, і, па словах Міхельсона, «явіў сябе бясстрашным і вайну разумеючым афіцэрам, якіх паболей жадаць належыць». За гэтую кампанію Паскевіч быў узнагароджаны пры вышэйшым рэскрыпце(руск.) бел. залатой шабляй «За адвагу»(руск.) бел..

Паскевіч пасля Тыльзіту

Тыльзіцкі мір(руск.) бел. 1807 года прыпыніў ваенныя дзеянні з Турцыяй; у Слабадзеі(укр.) бел. пачаліся перамовы аб міры, падчас якіх Міхельсон памёр, а новы галоўнакамандуючы — князь Празароўскі(руск.) бел., нягледзячы на ​​сталыя гады (яму было 75 гадоў), з уласцівай яму энергіяй, паслаў неадкладна Паскевіча ў Канстантынопаль з даручэннем абвясціць Порце(руск.) бел., што перамір'е, падпісанае С. Л. Лашкаровым(руск.) бел. і ратыфікаванае баронам Я. Ф. Меендорфам(руск.) бел., як старэйшым за смерцю Міхельсонам, не зацверджана імператарам, і што рускія войскі не будуць пакідаць Прыдунайскія княстваў. Паскевіч вельмі паспяхова выканаў ускладзенае на яго даручэнне, паспеў сабраць, акрамя таго, некаторыя звесткі аб турэцкай арміі, з якімі шчасна вярнуўся ў галоўную кватэру князя Празароўскага, але неўзабаве зноў быў пасланы ў Канстанцінопаль з нагоды размену палонных. Турэцкі султан узнагародзіў пасланца ордэнам Паўмесяца(руск.) бел.. За паспяховае выкананне абодвух даручэнняў Паскевіч ў канцы студзеня 1808 года быў узведзены ў капітаны, з пакіданнем у званні флігель-ад'ютанта. Хутка ў армію Празароўскага прыехаў прызначаны яму ў памочнікі Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў і з ім — Карл Фёдаравіч Толь(руск.) бел., толькі што выраблены ў палкоўнікі.

Тым часам руская армія размясцілася на зімовыя кватэры(руск.) бел., і на Паскевіча былі ўскладзены розныя даручэнні па назіранні за забеспячэннем арміі правіянтам, дастаўка якога ў велізарнай колькасці была вельмі цяжкая.

Між тым, у Канстантынопаль прыбыў англійскі пасол. Прымаючы збліжэнне Турцыі з Англіяй за прыкмету непрыязных да Расіі адносін, імператар Аляксандр загадаў Празароўскаму неадкладна паслаць у Канстантынопаль афіцэра з аб'явай, што калі праз двое сутак англійскі пасол не будзе высланы, то Расія неадкладна прыступіць да ваенных дзеянняў супраць Турцыі.

Празароўскі паслаў з гэтым паведамленнем флігель-ад'ютанта Хітраво(руск.) бел., але апошні атрымаў удар рукі. Празароўскі неадкладна паслаў Паскевіча ўзяць дэпешы(руск.) бел., і як мага хутчэй даставіць іх у Канстантынопаль. Паскевіч, нягледзячы на ​​моцную буру, адправіўся з Варны морам, хутка прыехаў у Канстанцінопаль і, пасля перамоваў з Рэйс-эфендзі(рум.) бел., адразу паслаў князю Празароўскаму данясенне пра тое, што Порта вырашаецца абвясціць вайну Расіі. А затым сам, з вялікай складанасцю, прыехаў да Празароўскага, даставіўшы яму разам з тым немалаважныя звесткі пра ваенныя сілы Турцыі. Вайна пачалася аблогай Браілава(бел. (тар.)) бел., а затым няўдалым яго штурмам, у ноч з 19 на 20 красавіка, прычым Паскевіч быў паранены(руск.) бел. куляй у галаву. Гэта прымусіла яго вярнуцца ў Ясы і толькі ў канцы чэрвеня ён зноў прыбыў у войска. Паскевіч быў спачатку прызначаны ў асобны атрад Дунайскай арміі, занятай у той час выключна баявой справай, да атамана М. І. Платава, які дзейнічаў каля Браілава. А затым у атрад Заса(руск.) бел. — за Дунай, які меў задачай авалодаць Ісакчай(руск.) бел., Тулчай і востравам Чаталь, насупраць Ізмаіла. Па выкананні гэтага Паскевіч прыбыў да Мачына(руск.) бел., дзе паміраў камандуючы арміяй князь Празароўскі. Перад смерцю (9 жніўня) ён яшчэ, у лісце ўладару, указаў для карысці службы манарху і айчыне на пецярых чалавек, якія атачалі яго, «якіх хвацкія здольнасці заслугоўваюць асаблівай увагі яго вялікасці». У ліку іх быў Паскевіч (астатнімі былі князь Далгарукаў(руск.) бел., Чэўкін(руск.) бел., Беклемішаў(руск.) бел. і Безань). На месца князя Празароўскага быў прызначаны старэйшы генерал Дунайскай арміі, князь Баграціён, які прапанаваў генерал-маёру Маркаву(руск.) бел. авалодаць Мачынам; у гэты атрад быў камандзіраваны і Паскевіч.

Мачын хутка здаўся, а пасля гэтага атрад рушыў да Кюсценджы. Паскевіч удзельнічаў у справе пры Расаватым, а затым аблозе(балг.) бел. Сілістрыі, таксама ён вызначыўся ў бітве пад Татарыцай(руск.) бел. і быў узнагароджаны ордэнам святой Ганны 2-й ступені, хоць і быў прадстаўлены да ордэну святога Георгія 4-й ступені.

Штурм крэпасці быў немагчымы з-за 30-цітысячнай арміі Прэлігвана-пашы, што стаяла ў блізкай адлегласці ў моцнай пазіцыі. Да таго ж, справа падыходзіла да восені і хваробы і смяротнасць у расійскай арміі выклікалі неабходнасць у адпачынку і добрых зімовых кватэрах. Гэта заахвоціла Баграціёна перайсці Дунай назад. Паскевіч быў пасланы ў Ясы для паскарэння падвозу да войска правіянту і фуражу, што было немагчыма, бо дарогі былі ў жахлівым стане.

У лютым 1810 года на месца Баграціёна быў прызначаны граф Каменскі 2-і(руск.) бел., які карыстаўся вялікім даверам у войску, нягледзячы на ​​яго строгасць. Паскевіч быў неўзабаве прызначаны камандзірам Смаленскага мушкецёрскага(руск.) бел. палк​​а, якія знаходзіліся ў Гірсаве ў корпусе графа Каменскага 1-га(руск.) бел., роднага брата галоўнакамандуючага. Гэты корпус павінен быў заняць Чарнаморскае ўзбярэжжа, ачысціўшы ад туркаў Мангалію(руск.) бел., Базарджык і Варну, у той час як галоўная армія, авалодаўшы Сілістрыяй і Шумлай, павінна была рушыць да Тырнава і Ловеча.

Неўзабаве Паскевіч па сваёй просьбе быў прызначаны камандзірам Віцебскага пяхотнага палка(руск.) бел., у атрадзе князя Далгарукава(руск.) бел., удзельнічаў у штурме Базарджыка(руск.) бел.. 22 мая з «невыказнай адвагай сарваў дзве батарэі ў непрыяцеля і на яго плячах узышоў ў цвярдыні», за што быў узнагароджаны 29 чэрвеня 1810 года ордэнам святога Уладзіміра 3-й ступені; затым ён вызначыўся пры аблозе Варны, адбіўшы моцны напад туркаў; ён атрымаў за гэта ордэн святога Георгія 4-й ступені, як заслужыў перад іншымі асаблівае ўзнагароджанне, бо распараджэннямі і мужнасцю сваёй даў войскам перамогу 17 чэрвеня пад Варнай.

Тым часам граф Каменскі блакаваў Рушчук(руск.) бел.. Вярхоўны візір даручыў спяшацца на выручку гэтай крэпасці Куманец-азе з Нікопаля(руск.) бел.. Для папярэджання злучэння гэтых двух турэцкіх атрадаў загадана было графу Каменскага 1-му з іншым атрадам стаць на шашы, якая ішла на сяло Баціна(руск.) бел.. Туркі хутка падышлі, і 26 жніўня адбылася бітва(руск.) бел., у якой туркі былі зусім разбітыя і сам Куманец-ага забіты. Паскевіч, які яшчэ нядаўна атрымаў чын палкоўніка, за садзейнічанне спрыяльнаму зыходу бою быў узведзены ў генерал-маёры, а затым атрымаў ордэн Георгія 3-й ступені пры рэскрыпце ад 30 студзеня 1811 года. Рушчук неўзабаве пасля Бацінскай бітвы здаўся, а пасля яго здаліся амаль без бою Турн і Нікопаль.

У снежні таго ж 1810 года Паскевіч быў прызначаны шэфам(руск.) бел. новага, яшчэ не сфармаванага, Арлоўскага палка(руск.) бел. ў Кіеве, нягледзячы на ​​сваё жаданне застацца ў дзеючай арміі. У гэты час яму было ўсяго 28 гадоў і прыходзілася брацца за новую справу - фарміраванне і навучанне войскаў. Паскевіч не клапаціўся пра вывучку і бліскучую знешнасць салдат, але заняўся паляпшэннем утрымання салдат, спыненнем свавольства і благога абыходжання з імі афіцэраў, увядзеннем разумнай дысцыпліны і ўвядзеннем салдатам паняцця аб адвазе, гонары і маральнасці. Ён дасягнуў жаданага, і Арлоўскі полк хутка звярнуў на сябе ўвагу Баграціёна. Паскевіч ад прац захварэў моцнай нервовай гарачкай, ад якой ледзь не памёр, а пасля выздараўлення быў прызначаны (у студзені 1812 года) камандуючым 26-й дывізіяй, - усяго праз адзінаццаць гадоў пасля заканчэння Пажскага корпуса.

Айчынная вайна і замежныя паходы[правіць | правіць зыходнік]

Хутка пачалася Вайна 1812 года; французы перайшлі Нёман 12 чэрвеня 1812 года. Князь Баграціён распачаў рух са Слуцк а праз Бабруйск да Магілёва на злучэнне з першай арміяй. У ліку яго войскаў знаходзілася 26-я дывізія, з якой Паскевіч удзельнічаў у бітве пры Салтанаўкай блізу Магілёва, пасля якой французы замкнуліся ў Магілёве і далі магчымасць расійскім двум войскам злучыцца пад Смаленскам. Затым, паводле довадаў Паскевіча адбылося ўпартае пабоішча ў Смаленску (а не на падыходах да горада), за якое Баграціён і Барклай дэ-Толі абодва дзякавалі Паскевічу.

Пасля гэтага пачалося, па плане Барклая дэ-Толі, адступленне да Дарагабужа, Царова-Займішча(руск.) бел. і Барадзіна(руск.) бел., пры чым 26-я дывізія ўдзельнічала ў справе пад Колацкім манастыром(руск.) бел. 23 жніўня, а потым — у дні Барадзіна — Паскевіч абараняў цэнтральны курган, устроіўшы там загадзя рэдут па берагах ракі Колачы(руск.) бел. да абрывістых берагоў ракі Масквы. На гэтае месца былі накіраваны галоўныя атакі французаў, з прычыны якіх дывізія Паскевіча пад канец была амаль уся знішчана, і толькі падмацаванне Барклая-дэ-Толі ўтрымала за імі пазіцыю. Генерал Паскевіч некалькі разоў наперадзе ўсіх вадзіў свой батальён у штыкі.

Пры далейшым адступленні да Масквы, а затым на Калужскую дарогу і да Таруціна(руск.) бел. Паскевіч займаўся фарміраваннем зноўку сваёй дывізіі, навучаў маладых рэкрутаў толькі неабходнаму — стральбе і некаторым пастраенням і з імі удзельнічаў у бітвах пад Малаяраслаўцам(руск.) бел., у галаве корпуса Раеўскага, і ўтрымліваў непрыяцеля ў ваколіцах Мядыні(руск.) бел.. Затым, знаходзячыся ў авангардзе(руск.) бел. Міларадавіча, ён удзельнічаў у бітвах пад Вязьмай(руск.) бел., пры Ельні і Красным(руск.) бел., пасля якога з дывізіяй перайшоў Дняпро у Копысі і знаходзіўся паблізу Барысава, але не мог падаспець да раніцы 16 лістапада да Бярэзіне, калі Напалеон з рэшткамі сваіх войскаў, пераправіўшыся праз яе, збег у Вільнюс, дзе пазней Паскевіч прыняў камандаванне 7-м корпусам замест Раеўскага, які сур'ёзна захварэў і, у складзе атрада Міларадавіча, уступіў у Герцагства Варшаўскае.

Зноскі

  1. Государственный Эрмитаж. Западноевропейская живопись. Каталог / под ред. В. Ф. Левинсона-Лессинга; ред. А. Е. Кроль, К. М. Семенова. — 2-е издание, переработанное и дополненное. — Л.: Искусство, 1981. — Т. 2. — С. 254, кат. № 7888. — 360 с.
  2. Государственный совет // Адрес-календарь, или Общий штат Российской империи на 1848 год. Часть первая — СПб.: Типография при Императорской Академии наук(руск.) бел., 1848. — С. 33.