Эсперанта

Эсперанта
Саманазва:	Esperanto, Lingvo Internacia
Краіны:	—
Арганізацыя, якая рэгулюе:	Акадэмія эсперанта
Агульная колькасць носьбітаў:	паміж 100000 і 2000000
Класіфікацыя
Катэгорыя:	???
штучныя мовы
Моўныя коды
ISO 639-1:	eo
ISO 639-2:	—
ISO 639-3:	—
Гл. таксама: Праект:Лінгвістыка

Эспера́нта (Esperanto, спачатку — Lingvo internacia) — штучная мова, прызначаная для міжнароднага карыстання. Праект мовы быў складзены і апублікаваны Людвікам Заменгофам (1887). У наш час эсперанта валодаюць каля 300 тыс. чалавек ва ўсім свеце (па некаторых іншых падліках — ад 100000 да 2000000 [1] чалавек). З'яўляецца самай распаўсюджаннай штучнай мовай [2]. Назва паходзіць ад псеўданіма, пад якім быў апублікаваны праект, ― «Doktoro Esperanto» (літар.: доктар, які спадзяецца).

Структура і слоўнік эсперанта лічацца нагэтулькі простымі, каб чалавек без вялікіх моўных здольнасцяў пасля 3―6 месяцаў заняткаў мог бы свабодна весці гутарку.

На эсперанта штогод выдаецца больш за 200 кніг, выходзіць каля 300 перыядычных выданняў. Выпускаюцца пераклады з іншых моў, існуе і арыгінальная літаратура.

У Вене існуе Міжнародны эсперанта-музей.

Гісторыя

Асноўная старонка - Гісторыя эсперанта

Юнацтва Заменгофа

Эсперанта было прыдумана Людвігам Лазарам Заменгофам. Ён жыў у шматнацыянальным Беластоку, які тым часам уваходзіў у склад Расійскай Імперыі, зараз у Польшчы, дзе часты ўзнікалі непаразуменні паміж прадстаўнікамі розных народаў. Хлопчык лічыў, што прычына канфліктаў — гэта адсутнасць агульнай мовы, і будучы яшчэ гімназістам, пачаў працу над праектам новай падыходзячай мовы, здольнай вырашыць гэтую задачу. Яна павінна быць — у адрозненні ад нацыянальных моў — нейтральнай, лёгка вучыцца, і прымацца як другая мова для ўсіх. Мова вывучаемая адначасова з нацыянальнымі, і ўжываемая ў тых выпадках, калі ёсць неабходнасць у міжнародных зносінах.

Першыя ідэі

Спачатку, Заменгоф марыў уваскрэсіць латынь, але палічыў яе занадта складанай. Потым вывучаючы англійскую мову, ён заўважыў, што граматыка мовы можа быць значна прасцейшай, чым ён думаў раней. Але заставалася праблема вывучэння занадта вялікай колькасці словаў. аднойчы Заменгоф заўважыў 2 рускамоўныя шыльды: швейцарская і кандытарская. Гэтыя словы, створаныя з дапамогай аднаго суфікса, далі яму ідэю гібкага словаўтварэння з дапамогай афіксаў, якое бы паменшыла адносную колькасць словаў, неабходных для вывучэння. Ён таксама, для палягчэння вывучэння мовы браў словы з моў лацінскай і германскай мовы, якія тым часам вывучаліся ў большасці краін свету.

Канчатковая версія

Першы падручнік мовы эсперанта, выдадзены ў Варшаве, ў 1887 годзе

Першы праект, пад назвай Lingwe uniwersala, быў ў значнай ступені гатовы ўжо ў 1878 годзе, але бацька Заменгофа, настаўнік моў, палічыў працу сына марнай і ўтапічнай, тады, верагодна, зніклі рукапісы, давераныя яму сынам. Паміж 1879 і 1885 гадамі, Заменгоф вывучаў медыцыну ў Маскве і Варшаве. У гэты час, ён зноў займаўся міжнароднай мовай. У 1879 годзе, Заменгоф выкладаў першую версію гэтай мовы сябрам. Пасля некалькі гадоў, ён перакладаў на прыдуманую ім мову паэзію, каб як мага больш, палепшыць мову. Калі ён ужо быў гатовы апублікаваць мову, гэта было забаронена цэнзурай. Расчараваны гэтым Заменгоф бавіў час у перакладах на эсперанта Старога Запавета, і твораў Шэкспіра. 26 ліпеня 1887 года была выдадзена рускамоўная версія яго кнігі «Международный язык» («Міжнародная мова»). Ад псеўданіма аўтара: Д-р Эсперанта, пад якім была выдадзена кніга, з цягам часу была ўтворана назва мовы. Спачатку яна называлася «Мова д-ра Эсперанта» потым, скарочана — эсперанта.

Спробы зменаў

Заменгоф атрымаў вялікую колькасць лістоў, у якіх акрамя ўхвальных меркаванняў, часта пісаліся прапановы па зменам у новастворанай мове. Кожную прапанову Заменгоф рэгістраваў, і потым, пачаў публікаваць ў эсперантамоўным часопісе La Esperantisto, які выдаваўся ў Нюрнбергу. У гэтым самым часопісе, двойчы праходзілі галасаванні чытачоў па прапанаваным зменам. Большасць, аднак не згадзілася са зменамі. Пасля гэтых галасаванняў, прыхільнікі моўных рэформ на некаторы час змоўклі, і эсперанта пачало шырока распаўсюджвацца. Наступныя спробы зменаў прывялі да ўзнікнення мовы Іда. Большасць чытачоў часопіса ў той час жылі ў Расіі, але неўзабаве, La Esperantisto быў там забаронены, з-за публікацыі артыкула Льва Талстога. Часопіс перастаў выдавацца, але неўзабаве, з'явіўся новы: Lingvо Internacia, які выдаваўся спачатку ў шведскай Упсале, потым у Венгрыі, пасля ў Парыжы. Выданне гэтага часопіса спынілася з-за першай сусветнай вайны.

Распаўсюджванне мовы

Удзельнікі першага Сусветнага Кангрэса эсперантыстаў у горадзе Булонь-сюр-Мэр

Новую міжнародную мову яе прыхільнікі пачалі ўжываць падчас розных сустрэч, звязаных як з прафесіянальным жыццём, так і з хобі. Спачатку, эсперанта існавала толькі ў пісьмовай форме, але, пасля першага Сусветнага Кангрэса Эсперантыстаў у Булонь-сюр-Мэр, стала відавочна, што на штучнай міжнароднай мове магчыма мець зносіны і падчас размовы, што павялічыла колькасць сустрэч паміж эсперантыстамі.

У 1905 годзе была заснавана Акадэмія эсперанта, у 1907 — Сусветная асацыяцыя эсперанта.

У 1912 годзе, Заменгоф, падчас урачыстай цырымоніі з нагоды адкрыцця Сусветнага кангрэса ў Кракаве, адмовіўся ад сваёй ролі ў эсперантысцкім руху.

Мары аб гармоніі і мірным жыцці пасля Першай Сусветнай вайны, выклікалі значнае распаўсюджванне эспенранта. Першы пасляваенны Сусветны Кангрэс адбыўся ў Празе ў 1921 годзе. У 1927 годзе ў Вене быў заснаваны Міжнародны эсперанта-музей.

У перыяд, паміж сусветнымі войнамі, эсперанта пераследавалі ў фашысцкай Германіі і сталінскім Савецкім Саюзе.

Пасля Другой Сусветнай вайны

Генеральная Асамблея ЮНЕСКА прыняла ў 1954 і 1985 гадах рэзалюцыі.

Да эсперанта былі прыхільны шмат якія кіраўнікі Польскай навуковай акадэміі.

Міжнародны Каталіцкі Саюз эсперантыстаў у 1990 годзе прыняў дакумент Norme per celebraizione della Messa in esperanto [3], згодна з якім, Ватыкан дазваляе служыць Святую Імшу на эсперанта. Такім чынам, эсперанта стала першай штучнай літургічнай мовай у каталіцызме. Той факт, што шмат якія цэлі эсперантысцкага руху не выкананы, прыпісваюць тэхналагічнай і культурнай гегемоніі Англіі і ЗША, галоўным чынам, пасля Другой Сусветнай вайны, вынікам якой з'яўляецца паўсюднае ўжыванне англійскай мовы ў міжнародных зносінах.

Сучасны стан эсперанта

Асноўная старонка - Сучаснае развіццё эсперанта

Сцяг эсперанта

Юбілейны сімвал эсперанта

У сучасным свеце, калі ўсё больш увагі надаецца правам меньшасцяў, і моўнай разнастайнасці, таксама часцей звяртаюцца і да ідэі міжароднай мовы. Недзяржаўныя арганізацыі і асацыяцыя настойваюць, каб дыскусіі аб міжнароднай мове праводзілі ААНЕўрапейскі саюз. Сярод вядомых людзей, якія цікавяцца ці цікавіліся эсперанта ёсць лаўрэат Нобелеўскай прэмііі Рэінхарт Сэлтэн, чэмпіёнка свету па шахматах Юдзіт Полгар, Цівадар Сорас — бацька фінансіста Джорджа Сораса, беларускія пісьменнікі Сяргей Новік-Пяюн, Янка Маўр[4]. Эсперанта з'яўляецца сродкам зносін праекта Абарыгенных дыялогаў, мэтай якога з'яўляецца павелічэнне ўзаемаабмену вопытам паміж абарыгеннымі народамі свету, адхіляючы ўжыванне ранейшых каланіяльных моў.

Стваральнік эсперанта Лазар Людвіг Заменгоф, спадзяючыся на распаўсюджванне мовы, надаў ёй мінімальную граматыку і абмежаваны слоўнік. Сёння аднак, эсперанта з'яўляецца развітай мовай, з вялікай колькасцю асоб, якія ўжываюць гэтую мову, і жывучых у шмат якіх краінах свету. і складанай сістэмай выказвання.

Праблемы эсперанта

Праблемы, з якімі сутыкаецца эсперанта, характэрны для большай часткі таварыстваў, якія не атрымоўваюць падтрымкі з боку дзяржавы. адносна невялікія сродкі эсперантысцкіх арганізацый складаюцца большай часткай з ахвяраваняў, адсоткаў з банкаўскіх дэпазытаў, а таксама з даходаў з некаторых камерчаскіх праектаў, не дазваляюць шырока рэкламаваць мову і яе магчымасці. У выніку, нават шмат якія еўрапейцы не ведаюць аб існаванні эсперанта, албо абапіраюцца на недакладныя дадзеныя, ці нават на негатыўныя міфы. У сваю чаргу адносна малая колькасць эсперантыстаў спрыяе распаўсюджванню ўяўленяў аб эсперанта, як аб няўдачным праекце. Тыражы перыядычных выданняў і кніг за рэдкім выключэннем невялікія, так, мастацкія творы за рэдкім выключэннем рэдка выдаюцца тыражом больш за 200—300 экзэмпляраў, а таму іх аўтары не маюць магчымасці прафесійна займацца творчасцю. Да тагож, для падаўляючай большасці эсперантыстаў гэта мова з'яўляецца другой, што не дазваляе ім добра разумець ці складаць складаныя тэксты — мастацкія, навуковыя і г. д.

Стан развіцця мовы

Спачатку эсперанта складаўся з каля тысячы каранеў, з якіх было магыма стварыць 10 — 12 тысяч словаў. Сучасныя слоўнікі эсперанта складаюцца з 15-20 тысяч каранеў, з якіх магчыма ўтварыць сотні тысяч словаў. За актуальнымі тэндэнцыямі развіцця мовы назірае Акадэмія эсперанта.

Сучаснае эсперанта ёсць вынік калектыўнай працы вялікай колькасці філолагаў, паэтаў, пісьменнікаў, і некалькіх пакаленняў яго карыстальнікаў. На працягу больш чым 120 гадоў былі створаны тысячы слоў, выразаў, метафараў, моўных фігур, выпрацаваны таксама слоўнікі для розных навук.

Мадыфікацыі

Нягледзячы на лёгкасць граматыкі, некаторыя асаблівасці мовы эсперанта, вызываюць крытыку. Напрацягу ўсяго існавання эсперанта сярод яго прыхільнікаў з'яўляліся людзі, якія жадалі змяніць мову ў лепшы, па іх разуменню, бок. Але, паколькі ўжо існавалі Асновы эсперанта, мову было немагчыма рэфармаваць — толькі ствараць новыя планавыя мовы, якія адрозніваліся ад эсперанта. Такія мовы атрымалі ў інтэрлінгвістыцы імя эсперантоіды ці эсперанціды. Гісторыя эсперанцідаў пачынаецца ў 1907 годзе, калі была створана мова іда. Пасля стварэння новай мовы частка эсперанцістаў стала прыхільнікамі іда. У падобнай сітуацыі апынулась і іда, пасля з'яўлення «палепшанага іда» — мовы навіяль. Іншыя мовы - нэа эсперанціда зараз практычна не ўжываюцца ў жывых зносінах. Мовы, створанныя пад уплывам эсперанта, з'яўляюцца і ў наш час.

Людзі, якія ўжываюць мову

Па дадзеных праекта Ethnologue [5], агульная колкасць людзей валодаючых эсперанта складае 2 мільёны, з якіх для 2000 гэтая мова з'яўляецца роднай (галоўным чынам гэта дзеці бацькоў з розных народаў, якія ўжываюць у паўсядзённым жыцці эсперанта. Другія дадзеныя называюць лічбы паміж сто тысяч і мільёнам.

Найбольшая колькасць эсперантыстаў жыве ў Бразіліі, Балгарыі, Кітае, Іране, Японіі, Кубе, Мадагаскары.

Вывучэнне эсперанта

Эксперыменты і нефармальныя назіранні паказалі, што папярэдняе вывучэнне эсперанта пазітыўна ўплывае на вывучэнне іншай мовы. Было праведзена некалькі даследванняў гэтага фенамена: напрыклад, група вучняў вывучала напрацягу аднаго года эсперанта, а потым напрацягу трох гадоў французскую мову. Гэтая група мела лепшыя вынікі, чым кантрольная група, вывучаўшая французскую мову напрацягу чатырох гадоў. Падобгыя вынікі былі тады, калі другой мовай была японская, ці працяг эксперымента быў скарочаны напалову. Але ў гэтым даследванні не гаворыцца, ці прыносіла карысць папярэдняе вывучэнне якой небудзь іншай мовы, напрыклад латынню. Хаця выкладанне эсперанта існуе і ва ўніверсітэтах (напрыклад ва ўніверсітэце імя Масарыка ў Брно, Чэхія), болшасць асоб вывучае мову самастойна, падчас курсаў (напрыклад у мясцовых клубах), у сеціве. падручнікі і дапаможнікі для вывучэння мовы існуюць больш за сто год.

Афіцыйны статус

Эсперанта не з'яўляецца афіцыйнай мовай у якой небудь дзяржаве, але ў пачатку дваццатага стагоддзя існавалі планы зрабіць з нейтральнай тэрыторыі Морэснэт першую эсперантысцкую дзяржаву, і на штучным востраве Ружы існавала кароткі час у 1968 годзе «нацыя», ужываўшая эсперанта як афіцыйную мову. Эсперанта ўжываюць у сваёй дзейнасці некалькі недзяржаўных арганізацый (большай часткай эсперантысцкіх). Эсперанта з'яўляецца першай штучнай літургічнай мовай у каталіцызме. У 1954 годзе ЮНЕСКА прызнала, што мэты дасягнутыя эсперанта супадаюць з мэтамі ЮНЕСКА. Гэта дало пачатак паміж Юнэска і Сусветнай асацыяцыяй эсперанта, якая была зарэгістравана як арганізацыя ўзроўню Б. У 1985 годзе Генеральная асамблея ЮНЕСКА заклікала дзяржавы-члены ўжываць эсперанта ў міжнародных зносінах. Сусветная асацыяцыя эсперанта мае зносіны з ААН, ЮНІСЭФ, Саветам Еўропы. Згодна з пастановай мэрыы, з 11-га ліпеня нямецкі горад Херцберг (Гарц) афіцыйна называецца горадам эсперанта, што звязана з культурнымі і асветніцкімі мерапрыемствамі звязанымі з эсперанта. Герцберг мае партнёрскія зносіны з польскім горадам Гора, у зносінах паміж гэтымі гарадамі ўжываецца эсперанта.

Перспектывы эсперанта

У эсперанта-таварыстве асабліва папулярна ідэя фб увядзенні эсперанта ў якасці дапаможнай мовы Еўрапейскага саюза [6]. прыхільнікі гэтай кропкі гледжання лічаць, што гэта зробіць міжмоўныя зносіны ў Еўропе больш раўнапраўным і эфектыўным і адначасова рашыць праблему еўрапейскай ідэнціфікацыі. З прапановамі аб больш сур'ёзным разгляданні эсперанта на еўрапейскім узроўні выходзілі некаторыя еўрапейскія палітыкі і цэлыя партыі, прынамсі прадстаўнікі Транснацыянальнай радыкальнай партыі [7]. Акрамя таго існуюць прыклады ўжывання эсперанта ў еўрапейскай палітыцы (напрыклад эсперантамоўныя веріі інфармацыйнага бюлетэня «Conspektun rerum latinus» падчас старшыньства ў ЕС Фінляндыі [8]. падчас выбараў на еўрапейскім узроўні ўдзельнічае невялікая палітычная партыя «Еўропа — Дэмакратыя — Эсперанта», набраўшая 41 тысячу галасоў падчас выбараў у Еўрапарламент у 2009 годзе [9]

Асаблівасці мовы

Алфавіт

Алфавіт эсперанта створаны на аснове лацінскага. У алфавіце 28 літар: A,B, C, Ĉ, D, E, F, G, Ĝ, H, Ĥ, I, J, Ĵ, K, L, M, N, O, P, R, S, Ŝ, T, U, Ŭ, V, Z, якія адпавядаюць 28 гукам — пяці галосным, 2 напалову галосным, і 21 зычнаму. У алфавіце літары называюцца так: зычныя — зычны+о, галосныя — проста галосныя:

• A — a
• B — bo
• C — co

і г. д. Кожнай літары адпавядае адзін гук. Чытанне літары не залежыць ад распалажэння ў слове. Націск заўсёды робіцца на апошні склад. Вымаўленне большай часткі літар не патрабуе асаблівай падрыхтоўкі (M, N, O), але вымаўленне іншых, мае свае асаблівасці:

• C (co) — як ц
• Ĉ (ĉo) — як ч
• G (go) — як г
• Ĝ (ĝo) — як джь
• H (ho) — як англійскі гук h, зрэдку, як украінскае г
• Ĥ (ĥo) — як х
• J (jo) — як й
• Ĵ (ĵo) — як ж
• L (lo) — як л, ль
• Ŝ (ŝo) — як ш
• Ŭ (ŭo) — як ў. Гэтая літара не ўтварае склад, сустракаецца амаль выключна ў спалучэннях «eu» і «aŭ».

Дыякрытычныя сімвалы

Для напісання асаблівых эсперанцкіх літар з «накрыўкамі» (дыякрытычнымі сіваламі), існуюць спецыяльныя праграмы (EK!, макрасы для Mikrosoft Word) Большасць старонак ў сеціве трансфармуюць літары з набранымі пасля іх іксамі (ікс не ўваходзіць у склад алфавіта эсперанта) у літары з дыякрытычнымі сімваламі (напрыклад, з спалучэння jx утвараецца ĵ). Таксама ёсць магчымасць ужываць клавішу Alt і лічбы (на лічбавай клавіятуры). Спачатку друкуюць адпаведную літару (напрыклад C для Ĉ) потым націскаюць Alt і друкуюць лічбу 770 і над літарай з'яўляецца адпаведны сімвал. Калі надрукаваць 774, з'явіцца знак для ŭ. у якасці замены магчыма ўжываць літару h пасля адпаведнай літары. Гэты спосаб з'яўляецца «афіцыйным» спосабам замены дыякрытыкі, калі яе ўжыванне немагчыма, так як ён прыведзены ў «Асновах эсперанта»: «Друкарні не маючыя літар ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ, могуць першапачаікова ўжываць ch, gh, hh, jh, sh, u)», але гэты спосаб робіць арфаграфію нефанематычнай, і робіць больш цяжкімі аўтаматычнае сартаванне і перакадзіаванне. Пасля распаўсюджвання Юнікода, гэты спосаб (як і некаторыя іншыя), сустракаецца ў эсперантамоўных тэкстах радзей.

Лексічны склад

Большая частка слоўніка складаецца з раманскіх і германскіх каранёў, а таксама з інтэрацыянальных слоў лацінскага і грэчаскага паходжання. Ёсць невялікая колькасць слоў запазычаных з славянскіх (польская і руская) моў, ці праз іх пасрэдства. Запазычваемыя словы прыстасоўваюцца да фаналогіі эсперанта і запісваюцца фанематычным алфавітам (гэта значыць, зыходная арфаграфія мовы-крыніцы не захоўваецца). З-за таго што ў канцы 19-га стагоддзя англійская мова не мела такога распаўсюджвання як у сучаснасці, анлійская лексіка нешмат прыведзена ў эсперанта. Сучасная лексічная сістэма эсперанта праяўляе сабе аўтаномная, неахвотна пазычаюшчая новыя словы. Для новых паняццяў звычайна ствараеццаа новае слова з ужо існуючых у мове чаму спрыяюць багатыя магчымасці словаўтварэння. У размоўным эсперанта існуе тэндэнцыя да замены слоў лацінскага паходжання словамі, створаннымі з эсперантцкіх каранёў па апісальнаму прынцыпу.

Граматыка

Граматыку эсперанта магчыма выкласці ў выглядзе 16 правіл (менавіта ў выглядзе 16 правіл быў выдадзены першы падручнік мовы, ужываецца фанематычны алфавіт на аснове лацінскага. Мова адрозніваецца рэгулярнасцю: кожная асноўная частка мовы мае свой канчатак: напрыклад, -о для назоўнікаў, -а для прыметнікаў, -і для дзеясловаў у невызначанай форме -е ў вытворных прыслоўяў.

Дзеяслоў

Дзеяслоў мае тры часа:

• мінулы (канчатак -is)
• cучасны (канчатак -as)
• будучы (канчатак -os)

У умоўным ладзе дзеяслоў мае адну форму (канчатак -us). Загадны лад утвараецца пры дапамозе канчатка -u.

Cклоны

У эсперанта існуе два склона: назоўны і вінавальны. Астатнія стаўленні перадаюцца пры дапамозе сістэмы прыназоўнікаў. назоўны склон не мае асобага канчатка, вінавальны склон мае канчатак -n

Лікі

Эсперанта мае два ліка: адзіны множны. Адзіны лік не мае асобнага канчатка, мноскі — канчатак -j, агульны як для назоўніка, так і дзеля прыметніка. калі адначасова ўжываюцца мноскі лік і вінавальны склон, канчатак ліка ўжываецца наперадзе за канчатак склона — jn.

Род

Граматычнай катэгорыі рода ў эсперанта няма. Маюцца займеннікі li — ён, ŝi — яна, ĝi — яно.

Дзеепрыметнікі

Дзеепрыметнікі і дзеепрыслоўі ўтвараюцца пры дапамозе дабаўлення да асновы дзеяслова суфікса і канчатка, для дзеепрыметнікаў існуе канчатак — а, для дзеепрыслоўяў канчатак -е. Знізу прыведзена табліца з суфіксамі.

Час/Стан	Сапраўдны	Залежны
Мінулы час	-int-	-it-
Сапраўдны час	-ant-	-at-
Будучы час	-ont-	-ot-

Сістэма словаўтварэння

Мова мае некалькі дзесяткаў прыставак і суфіксаў, дазваляючых утвараць ад нешматлікай колкасці каранёў мноства новых слоў.

Уплыў славянскіх моў

Стваральнік эсперанта Л. Заменгоф размаўляў на некалькіх мовах, две з якіх былі славянскімі (польская і руская). Паміж першых перакладаў на эсперанта, стварыўых аснову для літаратурнага стыля эсперанта былі творы рускіх пісьменнікаў: «Рэвізор» Гогаля, «Завея» Пушкіна, «Княжна Мэры» Лермантава. Адносна славянскага ўплыва на фаналагічным узроўні, магчыма сказаць, што ў эсперанта не існуе ніводнай фанемы, якой няма ў польскай ці рускай мовах. У лексіке за выключэннем слоў, якія абазначалі славянскія рэаліі (barĉo — боршч), з 2612 каранёў, прыведзеных у «Universala Vortaro» (1894) толькі 29 маглі быць запазычанымі з польскай ці рускай моў. Але славянскі ўплыў у лексіке выяўляецца ў актыўнам ужыванні прыназоўнікаў у якасці прыставак са зменай значэння (напрыклад sub-пад aŭskulti-слухаць, subaŭskulti-падслухоўваць. Падваенне асноў ідэнтычна такому ў рускай мове: plen-plena — полным-полно, finfine — в конце концов. Некаторыя славянізмы, з цягам часу былі заменены. У сінтаксісе прыназоўнікаў і злучнікаў захоўваецца славянскі ўплыў, які раней быў яшчэ большым. Па славянскай мадэлі адбываецца дапасаванне часоў. Магчыма сказаць, што ўплыў славянскіх моў (у першую чаргу рускай) на эсперантазначна мацнейшае, чым звычайна прынята лічыць, і пераўзыходзіць уплыў раманскіх і германскіх моў. сучасны эсперанта пасля «рускага» і «французскага» перыядаў увайшоў у так званы «міжнародны» перыяд, калі асобныя этнічныя мовы ўжо не аказваюць значнага ўплыва на яго развіццё. Літаратура па пытанню

• Дюг Гониаз, М. Славянское влияние в эсперанто. //Проблемы международного вспомогательного языка. — М.: «Наука», 1991. С. 113.
• Колкер Б. Г. Вклад русского языка в формирование и развитие эсперанто[2]. Автореф. …канд. филол. наук. — М., 1985.

Ужыванне эсперанта

Сустрэчы і падарожжы

Штогод праходзяць сотні сустрэчаў — без перакладчыкаў, найбольш важнымі з якіх з'яўляюцца Сусветныя кангрэсы эсперантыстаў. Pasporta Servo, гэта служба, падтрымоўваючая ўжыванне эсперанта падчас падарожжаў. яе падтрымоўвае Сусветная Эсперантысцкая Моладзевая Арганізацыя. Яе асновай з'яуляецца выдаваемая штогод кніжка якая ўтрымоўвае каля 1300 адрасоў з 89 краін (па выданню 2007 года), дзе кожны падарожнік, ведаючы эсперанта, можа знайсці безплатны начлег. З 2009 года дадзеныя аб адрасах можна знайсці і ў сеціве, але кніжка будзе выдаваццца і найдалей.

Даследванні і бібліятэкі

Даследванні звязаныя з эсперанта праводзяцца ў Будапешцкім і Познаньскім універітэтах. Бібліяграфія амерыканскай асацыяцыы сучасных моў рэгіструе штогод больш за 300 спецыяльных публікацый аб эсперанта. Бібліятэка Брытанскай асацыяцыі эсперантыстаў налічвае больш за 20000 выданняў. Паміж іншыш вялікіх эсперантамоўных бібліятэкаў — Бібліятэка Гектара Гадлера, ў ратэрдамскім цэнтры Сусветнай Асацыяцыі Эсперанта і бібліятэка Музея эсперанта ў Вене, якая з'яўляецца часткай нацыянальнай бібліятэкі Аўстрыі.

Прафесійныя кантакты

Існуюць эсперантамоўныя арганізацыі для медыкаў, пісьменнікаў, чыгуначнікаў, вучоных, музыкаў і прадстаўнікоў іншыш прафесій. Гэтыя арганізацыі выдаюць часопісы, арганізуюць канферэнцыі і дапамагаюць распаўсюджваць эсперанта ў прафесійным ужытку. Міжнародная Навуковая акадэмія (знаходзіцца ў Сан-Марына[10] палягчае супрацоўніцтва на ўніверсітэцкім узроўні. Выдаюцца арагінальныя і перакладныя артыкулы па розных навуках. Існуюць таксама арганізацыі для сляпых, скаўтаў, шахматыстаў, прадстаўнікоў розных канфесіяў, рэлігій.

Культура

Літаратура

Эсперанта мае літаратуру, часткова арыгінальную, часткова перакладзеную з нацыянальных моў, агульнай колькасцю каля 50 000 назваў. Нажаль, толькі нешматлікія эсперантамоўныя творы перакладзеныя на нацыянальныя мовы, таму людзі не звязаныя з эсперанта не могуць чытаць іх. Літаратуру на эсперанта Стымулюе Літаратурная Акадэмія эсперанта, заснаваная ў 2008 годзе.

Вядомыя эсперантамоўныя пісьменнікі

• Уільям Алуд
• Юліо Багі
• Казімір Беін
• Маржары Боултан
• Хорхе Камача
• Фернанда дэ Дыега
• Калман Калачай
• Лаулум
• Міямота Масаа
• Абель Монтагут
• Іштван Немерле
• Клод Пірон
• Эдманд Прыват
• Рэта Расэцці
• Райманд Шварц
• Спаменка Штімец
• Гастон Варэнгьен

Перыядычныя выданні

Выдаецца больш за сто эсперантамоўных часопісаў і газет, некаторыя маюць бясплатныя версіі ў сеціве (напрыклад часопіс Mirmekobo [11]). існуюць выданні па літаратуры, медыцыне, навуцы, рэлігіі, адукацыі, навінах, літаратурныя і іншыя.

Радыё і тэлебачанне

Радыёстанцыі Бразіліі [12], Кітая, Кубы, Польшчы [13], Ватыкана [14] рэгулярна робяць эсперантамоўныя перадачы. Таксама ў сеціве існуюць эсперантамоўныя падкасты (як прафесійныя, так і аматарскія). У 2005—2006 у сеціве існаваў праект тэлевізійнай станцыі «Internacia Televido»

Музыка

Існуюць эсперантамоўныя музычныя гурты выступаючыя ў жанрах поп, рок музыкі, кабарэ, харавой музыкі, оперы. У французскім горадзе Тулуза існуе эсперантысцкае музычнае выдавецтва Vinilkosmo.

Спасылкі

У Вікі-Кнігах можна знайсці дадатковыя матэрыялы па тэме:

«Эсперанта»

• a, b, c …Esperanto
• Курс эсперанто
• Падручнікі, слоўнікі, літаратура, праграмы
• Мастацкая літаратура на эсперанта (кнігі ў PDF фармаце)
• Борис Колкер. Учебник языка эсперанто. Основной курс
• Навіны эсперанта-рухаў
• Рознае, у т.ч. карысныя рады
• Эсперанта ў Растове-на-Дону + артыкулы
• Эсперанта ў Санкт-Пецярбургу
• http://cxapelo.narod.ru
• Эсперанта ў Ніжнім Ноўгарадзе
• Эсперанта ў Харкаве
• ў Беларусі
• эсперантысты ў Фейсбуке
• Беларускія эсперантысты ў Вконтакте