Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па фізіцы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Гэта старонка — інфармацыйны спіс.
Рэверс медаля, які ўручаецца лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіцы і хіміі

Нобелеўская прэмія па фізіцы (шведск.: Nobelpriset i fysik) — прэстыжная ўзнагарода, якая штогод ўручаецца Нобелеўскім фондам за навуковыя дасягненні ў вобласці фізікі. Адна з пяці Нобелеўскіх прэмій.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Нобелеўская прэмія па фізіцы была заснавана Альфрэдам Нобелем у яго завяшчанні, напісаным 27 лістапада 1895 года ў Парыжы, дзе яна згадваецца самай першай:

Указаныя даходы трэба падзяліць на пяць роўных частак, якія павінны размяркоўвацца наступным чынам: першая частка таму, хто зробіць найбольш важнае адкрыццё ці вынаходства ў вобласці фізікі.[1]

Нобелеўская прэмія па фізіцы прысуджаецца штогод з 1901 года і толькі шэсць разоў гэтага не адбывалася: у 1916, 1931, 1934, 1940, 1941 і 1942 гадах.[3] Першым лаўрэатам у 1901 годзе стаў Вільгельм Рэнтген. З тых часоў 191 чалавек атрымаў 192 прэміі.[3]

Адбор кандыдатаў[правіць | правіць зыходнік]

Паводле статута Нобелеўскага фонду, высоўваць кандыдатаў на прэмію па фізіцы могуць наступныя асобы[4]:

  1. члены Шведскай каралеўскай акадэміі навук;
  2. члены Нобелеўскага камітэта па фізіцы;
  3. лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы;
  4. Прафесары фізічных навук універсітэтаў і тэхнічных ВНУ Швецыі, Даніі, Фінляндыі, Ісландыі, Нарвегіі, а таксама стакгольмскага Каралінскага інстытута;
  5. загадчыкі адпаведных кафедр, сама меней, у шасці ўніверсітэтах ці ўніверсітэцкіх каледжах, абраных Акадэміяй навук у відах належнага размеркавання паводле краін;
  6. іншыя вучоныя, ад якіх Акадэмія палічыць патрэбным прыняць прапановы.

Выбар асоб, згаданых у пунктах 5 і 6 для вылучэння кандыдатаў, павінен быць зроблены да канца верасня кожнага года, папярэдняга году ўзнагароджання.

Адбор кандыдатаў ажыцяўляе Нобелеўскі камітэт па фізіцы. З іх ліку Шведская каралеўская акадэмія навук выбірае лаўрэатаў.[4] Адначасова могуць быць узнагароджаны адна ці дзве працы, але пры гэтым агульная колькасць узнагароджаных не павінна перавышаць трох.[5]

Узнагароджанне[правіць | правіць зыходнік]

Лаўрэаты прэміі па фізіцы звычайна аб'яўляюцца у пачатку кастрычніка адразу пасля лаўрэатаў прэміі па медыцыне і фізіялогіі. Цырымонія ўручэння прэміі праходзіць 10 снежня ў Стакгольме, у дзень смерці Альфрэда Нобеля. Як і лаўрэатам іншых нобелеўскіх прэмій, лаўрэатам прэміі па фізіцы ўручаюцца дыплом і медаль, а таксама грашовая ўзнагарода.[6] Медаль для лаўрэатаў у вобласці фізікі і хіміі адрозніваецца рэверсам, — на ім сярод аблокаў намалявана жанчына, якая ўвасабляе геній навукі, яна зрывае вэлюм з жаночай фігуры з рогам дастатку ў руках, што ўвасабляе прыроду.[7]

Спіс лаўрэатаў[правіць | правіць зыходнік]

1900-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
1901 Вільгельм Конрад Рэнтген Германія Вільгельм Конрад Рэнтген

У знак прызнання выключных паслуг, якія ён аказаў навуцы адкрыццём выдатных прамянёў, названых пасля ў яго гонар

[8]
1902 Хендрык Антон Лорэнц Нідэрланды Хендрык Антон Лорэнц

У знак прызнання выключных паслуг, якія яны аказалі навуцы сваімі даследаваннямі ўплыву магнетызму на з'явы выпраменьвання (Гл. эфект Зеемана)

[9]
Пітэр Зееман Нідэрланды Пітэр Зееман
1903 Антуан Анры Бекерэль Францыя Антуан Анры Бекерэль (1/2 прэміі)

У знак прызнання выключных паслуг, якія ён аказаў навуцы сваім адкрыццём самаадвольнай радыеактыўнасці

[10]
П'ер Кюры Францыя П'ер Кюры (1/4 прэміі)

У знак прызнання выключных паслуг, якія яны аказалі навуцы сумеснымі даследаваннямі з'яў радыяцыі, адкрытай прафесарам Анры Бекерэлем

Марыя Кюры Францыя Марыя Кюры (1/4 прэміі)
1904 Джон Уільям Стрэт Вялікабрытанія Джон Уільям Стрэт (лорд Рэлей)

За даследаванні шчыльнасцей найбольш распаўсюджаных газаў і за адкрыццё аргону падчас гэтых даследаванняў

[11]
1905 Філіп Ленард Германія Філіп Эдуард Антон фон Ленард

За даследчыя працы па катодных прамянях

[12]
1906 Джозеф Джон Томсан Вялікабрытанія Джозеф Джон Томсан

У знак прызнання яго тэарэтычных і эксперыментальных даследаванняў, прысвечаных праводнасці электрычнасці газамі

[13]
1907 Альберт Абрахам Майкельсан Злучаныя Штаты Амерыкі Альберт Абрахам Майкельсан

За стварэнне дакладных аптычных інструментаў і спектраскапічныя і метралагічныя даследаванні, выкананыя з іх дапамогай (Гл. вопыт Майкельсана)

[14]
1908 Габрыэль Ліпман Францыя Габрыэль Ліпман

За стварэнне метаду фатаграфічнай передачы колераў на аснове з'явы інтэрферэнцыі

[15]
1909 Гульельма Марконі Італія Гульельма Марконі

У знак прызнання іх унёску ў развіццё бесправадной тэлеграфіі

[16]
Карл Фердынанд Браўн Германія Карл Фердынанд Браўн

1910-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
1910 Ян Дыдэрык Ван-Драпак-Ваальс Нідэрланды Ян Дыдэрык Ван-дэр-Ваальс

За працу, прысвечаную ўраўненню стану газаў і вадкасцей

[17]
1911 Вільгельм Він Германія Вільгельм Він

За адкрыцці, якія тычацца законаў, што кіруюць цеплавым выпраменьваннем (Гл. Закон зрушэння Віна)

[18]
1912 Нільс Густаў Дален Швецыя Нільс Густаў Дален

За вынаходства аўтаматычных рэгулятараў, якія выкарыстоўваюцца ў спалучэнні з газавымі акумулятарамі для крыніц святла на маяках і буях

[19]
1913 Хейке Камерлінг-Онес Нідэрланды Хейке Камерлінг-Онес

За даследаванні ўласцівасцей рэчыва пры нізкіх тэмпературах, што прывяло, сярод іншага, да атрымання вадкага гелію

[20]
1914 Макс фон Лаўэ Германія Макс фон Лаўэ (прысуджана ў 1915 г.)

За адкрыццё дыфракцыі рэнтгенаўскіх прамянёў на крышталях

[21]
1915 Уільям Генры Брэг Вялікабрытанія Уільям Генры Брэг

За заслугі ў даследаванні структуры крышталёў з дапамогай рэнтгенаўскіх прамянёў

[22]
Уільям Лорэнс Брэг Вялікабрытанія Уільям Лорэнс Брэг
1916 Прэмія не прысуджалася Грашовыя сродкі ўключаны ў спецфонд секцыі [23]
1917 Чарлз Гловер Баркла Вялікабрытанія Чарлз Гловер Баркла

За адкрыццё характарыстычнага рэнтгенаўскага выпраменьвання элементаў

[24]
1918 Макс Планк Германія Макс Карл Эрнст Людвіг Планк

У знак прызнання паслуг, якія ён аказаў развіццю фізікі сваім адкрыццём квантаў энергіі

[25]
1919 Іаганес Штарк Германія Іаганес Штарк

За адкрыццё эфекту Доплера у каналавых прамянях і расшчаплення спектральных ліній у электрычным полі (Гл. эфект Штарка)

[26]

1920-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
1920 Шарль Эдуар Гіём Швейцарыя Шарль Эдуар Гіём

У знак прызнання паслуг, якія ён аказаў дакладным вымярэнням у фізіцы сваім адкрыццём анамалій у сплавах нікелю і сталі

[27]
1921 Альберт Эйнштэйн Германія Швейцарыя Альберт Эйнштэйн

За заслугі перад тэарэтычнай фізікай і асабліва за адкрыццё закона фотаэлектрычнага эфекту

[28]
1922 Нільс Бор Данія Нільс Бор

За заслугі ў даследаванні будовы атамаў і іх выпраменьвання

[29]
1923 Роберт Эндрус Мілікен Злучаныя Штаты Амерыкі Роберт Эндрус Мілікен

За працы па вызначэнню элементарнага электрычнага зараду і па фотаэлектрычнаму эфекту

[30]
1924 Манне Сігбан Швецыя Манэ Сігбан

За адкрыцці і даследаванні ў вобласці рэнтгенаўскай спектраскапіі

[31]
1925 Джэймс Франк Германія Джэймс Франк

За адкрыццё законаў сутыкнення электрона з атамам

[32]
Густаў Герц Германія Густаў Людвіг Герц (прысуджана ў 1926 г.)
1926 Жан Батыст Перэн Францыя Жан Батыст Перэн

За даследаванні дыскрэтнай структуры матэрыі і асабліва за адкрыццё седыментацыйнай раўнавагі

[33]
1927 Артур Холі Комптан Злучаныя Штаты Амерыкі Артур Холі Комптан

За адкрыццё эфекту, названага яго імем

[34]
Чарлз Томсан Рыз Вільсан Вялікабрытанія Чарлз Томсан Рыз Вільсан

За метад візуальнага выяўлення траекторый электрычна зараджаных часціц з дапамогай кандэнсацыі пары

1928 Оўэн Уіланс Рычардсан Вялікабрытанія Оўэн Уіланс Рычардсан (прысуджана ў 1929 г.)

За працы, прысвечаныя тэрміённым з'явам, і асабліва за адкрыццё закона, які носіць яго імя

[35]
1929 Луі дэ Бройль Францыя Луі дэ Бройль

За адкрыццё хвалевай прыроды электронаў (Гл. Карпускулярна-хвалевы дуалізм)

[36]

1930-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
1930 Чандрасекара Раман Індыя Чандрасекхара Венката Раман

За працы па рассейванні святла і за адкрыццё эфекту, названага ў яго гонар

[37]
1931 Прэмія не прысуджалася Грашовыя сродкі ўключаны ў спецфонд секцыі [38]
1932 Вернер Карл Гейзенберг Германія Вернер Карл Гейзенберг

За стварэнне квантавай механікі, прымяненне якой прывяло, акрамя іншага, да адкрыцця алатрапічных форм вадароду

[39]
1933 Эрвін Шродзінгер Аўстрыя Эрвін Шродзінгер

За адкрыццё новых прадуктыўных форм атамнай тэорыі

[40]
Поль Дзірак Вялікабрытанія Поль Адрыен Марыс Дзірак
1934 Прэмія не прысуджалася Грашовыя сродкі ўключаны ў спецфонд секцыі (2/3) і Нобелеўскі фонд (1/3) [41]
1935 Джэймс Чэдвік Вялікабрытанія Джэймс Чэдвік

За адкрыццё нейтрона

[42]
1936 Віктар Франц Гес Аўстрыя Віктар Франц Гес

За адкрыццё касмічных прамянёў

[43]
Карл Дэвід Андэрсан Злучаныя Штаты Амерыкі Карл Дэйвід Андэрсан

За адкрыццё пазітрона

1937 Клінтан Джозеф Дэвісан Злучаныя Штаты Амерыкі Клінтан Джозеф Дэвісан

За эксперыментальнае адкрыццё дыфракцыі электронаў на крышталях (Гл. Карпускулярна-хвалевы дуалізм)

[44]
Джордж Паджэт Томсан Вялікабрытанія Джордж Паджэт Томсан
1938 Энрыка Фермі Італія Энрыка Фермі

За доказ існавання новых радыеактыўных элементаў, атрыманых пры апрамяненні нейтронамі, і звязанае з гэтым адкрыццё ядзерных рэакцый, якія выклікаюцца павольнымі нейтронамі

[45]
1939 Эрнест Арланда Лоўрэнс Злучаныя Штаты Амерыкі Эрнест Арланда Лоўрэнс

За вынаходства і ўдасканаленне цыклатрона і за атрыманыя з яго дапамогай вынікі, асабліва ў адносінах да штучных радыеактыўных элементаў

[46]

1940-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
1940 Прэмія не прысуджалася Грашовыя сродкі ўключаны ў спецфонд секцыі (2/3) і Нобелеўскі фонд (1/3) [47]
1941 [48]
1942 [49]
1943 Ота Штэрн Злучаныя Штаты Амерыкі Ота Штэрн

За ўклад у развіццё метаду малекулярных пучкоў і за адкрыццё магнітнага моманту пратона

[50]
1944 Ісідар Айзек Рабі Злучаныя Штаты Амерыкі Ісідар Айзек Рабі

За рэзанансны метад вымярэнняў магнітных уласцівасцей атамных ядраў

[51]
1945 Вольфганг Паўлі Аўстрыя Вольфганг Паўлі

За адкрыццё прынцыпу забароны, названага яго імем

[52]
1946 Персі Уільямс Брыджмен Злучаныя Штаты Амерыкі Персі Уільямс Брыджмен

За вынаходства апаратуры, якая дазваляе ствараць звышвысокія ціскі, і за адкрыцці, зробленыя ў сувязі з гэтым у фізіцы высокіх ціскаў

[53]
1947 Эдуард Віктар Эплтан Вялікабрытанія Эдуард Віктар Эплтан

За даследаванні фізікі верхніх пластоў атмасферы, асабліва за адкрыццё так званага слою Эплтана

[54]
1948 Патрык Мейнард Сцюарт Блэкет Вялікабрытанія Патрык Мейнард Сцюарт Блэкет

За ўдасканаленне метаду камеры Вільсана і зробленыя ў сувязі з гэтым адкрыцці ў вобласці ядзернай фізікі і фізікі касмічнага выпраменьвання

[55]
1949 Хідэкі Юкава Японія Хідэкі Юкава

За прадказанне існавання мезонаў на аснове тэарэтычнай працы па ядзерных сілах (Гл. патэнцыял Юкавы)

[56]

1950-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
1950 Сесіл Фрэнк Паўэл Вялікабрытанія Сесіл Фрэнк Паўэл

За распрацоўку фатаграфічнага метаду даследавання ядзерных працэсаў і адкрыццё мезонаў, ажыццёўленае з дапамогай гэтага метаду

[57]
1951 Джон Дуглас Кокрафт Вялікабрытанія Джон Дуглас Кокрафт

За даследчую працу па ператварэнні атамных ядраў з дапамогай штучна паскораных атамных часціц

[58]
Эрнест Уолтан Ірландыя Эрнест Томас Сінтан Уолтан
1952 Фелікс Блох Злучаныя Штаты Амерыкі Фелікс Блох

За развіццё новых метадаў для дакладных ядзерных магнітных вымярэнняў і звязаныя з гэтым адкрыцці

[59]
Эдвард Мілс Пёрсел Злучаныя Штаты Амерыкі Эдвард Мілс Пёрсел
1953 Фрыц Цэрніке Нідэрланды Фрыц Цэрніке

За абгрунтаванне фазава-кантрастнага метаду, асабліва за вынаходства фазава-кантрастнага мікраскопа

[60]
1954 Макс Борн Вялікабрытанія Макс Борн

За фундаментальныя даследаванні па квантавай механіцы, асабліва за статыстычную інтэрпрэтацыю хвалевай функцыі

[61]
Вальтэр Ботэ Федэратыўная Рэспубліка Германіі, да 1990 Вальтэр Ботэ

За метад супадзенняў для выяўлення касмічных прамянёў і зробленыя ў сувязі з гэтым адкрыцці

1955 Уіліс Юджын Лэмб Злучаныя Штаты Амерыкі Уіліс Юджын Лэмб

За адкрыцці, звязаныя з тонкай структурай спектра вадароду (Гл. Лэмбаўскае зрушэнне)

[62]
Палікарп Куш Злучаныя Штаты Амерыкі Палікарп Куш

За дакладнае вызначэнне магнітнага моманту электрона

1956 Уільям Брэдфард Шокли Злучаныя Штаты Амерыкі Уільям Брэдфард Шоклі

За даследаванні паўправаднікоў і адкрыццё транзістарнага эфекту

[63]
Джон Бардзін Злучаныя Штаты Амерыкі Джон Бардзін
Уолтэр Хаўзер Братэйн Злучаныя Штаты Амерыкі Уолтэр Хаўзер Братэйн
1957 Янг Чжэньнін Кітай Злучаныя Штаты Амерыкі Янг Чжэньнін

За праніклівае даследаванне так званых законаў цотнасці, якое прывяло да важных адкрыццяў у фізіцы элементарных часціц

[64]
Ці Чжэндаа Кітай Злучаныя Штаты Амерыкі Лі Чжэндаа
1958 Павел Аляксеевіч Чаранкоў Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Павел Аляксеевіч Чаранкоў

За адкрыццё і вытлумачэнне эфекту Вавілава — Чаранкова

[65]
Ілья Міхайлавіч Франк Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Ілья Міхайлавіч Франк
Ігар Яўгенавіч Там Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Ігар Яўгенавіч Там
1959 Эміліа Джына Сегрэ Злучаныя Штаты Амерыкі Эміліа Джына Сегрэ

За адкрыццё антыпратона

[66]
Оўэн Чэмберлен Злучаныя Штаты Амерыкі Оўэн Чэмберлен

1960-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
1960 Дональд Артур Глазер Злучаныя Штаты Амерыкі Дональд Артур Глазер

За вынаходства пузырковай камеры

[67]
1961 Роберт Хофштатэр Злучаныя Штаты Амерыкі Роберт Хофштатэр

За асноватворныя даследаванні рассейвання электронаў на атамных ядрах і за звязаныя з імі адкрыцці, якія тычацца структуры нуклонаў

[68]
Рудольф Мёсбаўэр Федэратыўная Рэспубліка Германіі, да 1990 Рудольф Людвіг Мёсбаўэр

За даследаванні рэзананснага паглынання гама-выпраменьвання і адкрыццё ў сувязі з гэтым эфекту, які носіць яго імя

1962 Леў Давідавіч Ландау Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Леў Давідавіч Ландау

За наватарскія тэорыі кандэнсаваных асяроддзяў, асабліва вадкага гелію

[69]
1963 Юджын Вігнер Злучаныя Штаты Амерыкі Юджын Вігнер (1/2 прэміі)

За ўклад у тэорыю атамнага ядра і элементарных часціц, асабліва з дапамогай адкрыцця і прымянення фундаментальных прынцыпаў сіметрыі

[70]
Марыя Гёперт-Маер Злучаныя Штаты Амерыкі Марыя Гёперт-Маер (1/4 прэміі)

За адкрыцці, якія тычацца абалонкавай структуры ядра

Ганс Енсен Федэратыўная Рэспубліка Германіі, да 1990 Ганс Енсен (1/4 прэміі)
1964 Чарлз Хард Таўнс (справа) Злучаныя Штаты Амерыкі Чарлз Хард Таўнс (1/2 прэміі)

За фундаментальныя працы ў вобласці квантавай электронікі, якія прывялі да стварэння генератараў і узмацняльнікаў на лазерна-мазерным прынцыпе

[71]
Мікалай Генадзевіч Басоў Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Мікалай Генадзевіч Басаў (1/4 прэміі)
Аляксандр Міхайлавіч Прохараў Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Аляксандр Міхайлавіч Прохараў (1/4 прэміі)
1965 Сін'ітыра Таманага Японія Сін'ітыра Таманага

За фундаментальныя працы па квантавай электрадынаміцы, якія мелі глыбокія вынікі для фізікі элементарных часціц

[72]
Джуліян Швінгер Злучаныя Штаты Амерыкі Джуліян Швінгер
Рычард Філіпс Фейнман Злучаныя Штаты Амерыкі Рычард Філіпс Фейнман
1966 Альфрэд Кастлер Францыя Альфрэд Кастлер

За адкрыццё і распрацоўку аптычных метадаў даследавання рэзанансаў Герца ў атамах

[73]
1967 Ханс Альбрэхт Бетэ Злучаныя Штаты Амерыкі Ханс Альбрэхт Бетэ

За ўклад у тэорыю ядзерных рэакцый, асабліва за адкрыцці, якія тычацца крыніц энергіі зорак

[74]
1968 Луіс Уолтэр Альварэс Злучаныя Штаты Амерыкі Луіс Уолтэр Альварэс

За вырашальны ўклад у фізіку элементарных часціц, у прыватнасці за адкрыццё вялікай колькасці рэзанансаў, што стала магчымым дзякуючы распрацаванай ім методыцы выкарыстання вадароднай пузырковай камеры і апрацоўцы даных

[75]
1969 Мюрэй Гел-Ман Злучаныя Штаты Амерыкі Мюрэй Гел-Ман

За адкрыцці, звязаныя з класіфікацыяй элементарных часціц і іх узаемадзеянняў (Гл. Васьмярковы шлях)

[76]

1970-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
1970 Ханес Альфвен Швецыя Ханес Альфвен

За фундаментальныя працы і адкрыцці ў магнітнай гідрадынаміцы і плённыя прыкладанні іх у розных абласцях фізікі плазмы

[77]
Louis Neel 1970.jpg Францыя Луі Эжэн Фелікс Неель

За фундаментальныя працы і адкрыцці ў вобласці антыферамагнетызму і ферамагнетызму, якія прывялі да важных прыкладанняў у вобласці фізікі цвёрдага цела

1971 90px Вялікабрытанія Дэніс Габар

За вынаходства і ўдасканаленне галаграфічнага метаду

[78]
1972 Джон Бардзін Злучаныя Штаты Амерыкі Джон Бардзін

За стварэнне тэорыі звышправоднасці, вядомай як БКШ-тэорыя

[79]
Nobel Laureate Leon Cooper in 2007.jpg Злучаныя Штаты Амерыкі Леон Нейл Купер
Джон Роберт Шрыфер Злучаныя Штаты Амерыкі Джон Роберт Шрыфер
1973 Вялікабрытанія Браян Дэвід Джозефсан (1/2 прэміі)

За тэарэтычнае прадказанне ўласцівасцей току звышправоднасці праз тунэльны бар'ер, у прыватнасці з'яў, вядомых як эфект Джозефсана

[80]
Японія Леа Эсакі (1/4 прэміі)

За эксперыментальныя адкрыцці тунэльных з'яў у паўправадніках і звышправадніках адпаведна

Айвар Джаевер Злучаныя Штаты Амерыкі Айвар Джаевер (1/4 прэміі)
1974 No male portrait be.svg Вялікабрытанія Марцін Райл

За вынікі навуковых назіранняў і вынаходствы, у прыватнасці метаду апертурнага сінтэзу

[81]
Вялікабрытанія Энтані Х'юіш

За яго вызначальную ролю ў адкрыцці пульсараў

1975 Оге Нільс Бор Данія Оге Нільс Бор

За адкрыццё ўзаемасувязі паміж калектыўным рухам і рухам асобнай часціцы ў атамным ядры і развіццё тэорыі будовы атамнага ядра, заснаванай на гэтай узаемасувязі

[82]
Бэн Рой Мотэльсан Данія Бен Рой Мотэльсан
No male portrait be.svg Злучаныя Штаты Амерыкі Леа Джэймс Рэйнуотэр
1976 Бертан Рыхтэр Злучаныя Штаты Амерыкі Бертан Рыхтэр

За асноватворны ўклад у адкрыццё цяжкай элементарнай часціцы новага тыпу (Гл. J/ψ-мезон)

[83]
Сэмюэл Тынг Злучаныя Штаты Амерыкі Сэмюэл Тынг
1977 Філіп Уорэн Андэрсан Злучаныя Штаты Амерыкі Філіп Уорэн Андэрсан

За фундаментальныя тэарэтычныя даследаванні электроннай структуры магнітных і неўпарадкаваных сістэм

[84]
Невіл Франсіс Мот Вялікабрытанія Невіл Франсіс Мот
JH van Vleck 1974.jpg Злучаныя Штаты Амерыкі Джон Ван Флек
1978 Пётр Леанідавіч Капіца Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Пётр Леанідавіч Капіца (1/2 прэміі)

За фундаментальныя вынаходствы і адкрыцці ў вобласці фізікі нізкіх тэмператур

[85]
Арно Алан Пензіяс Злучаныя Штаты Амерыкі Арно Алан Пензіяс (1/4 прэміі)

За адкрыццё мікрахвалевага рэліктавага выпраменьвання

Роберт Вудра Вільсан (злева) і Арно Пензіяс Злучаныя Штаты Амерыкі Роберт Вудра Вільсан (1/4 прэміі)
1979 Шэлдан Лі Глэшау Злучаныя Штаты Амерыкі Шэлдан Лі Глэшау

За ўклад у аб'яднаную тэорыю слабых і электрамагнітных узаемадзеянняў паміж элементарнымі часціцамі, у тым ліку прадказанне слабых нейтральных токаў

[86]
Абдус Салам Пакістан Абдус Салам
Стывен Вайнберг Злучаныя Штаты Амерыкі Стывен Вайнберг

1980-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
1980 Джэймс Кронін Злучаныя Штаты Амерыкі Джэймс Уотсан Кронін

За адкрыццё парушэнняў фундаментальных прынцыпаў сіметрыі ў распадзе нейтральных K-мезонаў (Гл. парушэнне CP-сіметрыі)

[87]
No male portrait be.svg Злучаныя Штаты Амерыкі Вал Логсдан Фіч
1981 Нікалас Бломберген Злучаныя Штаты Амерыкі Нікалас Бломберген (1/4 прэміі)

За ўклад у развіццё лазернай спектраскапіі

[88]
Артур Шаўлаў Злучаныя Штаты Амерыкі Артур Леанард Шаўлаў (1/4 прэміі)
Kai Manne Börje Siegbahn.jpg Швецыя Кай Сігбан (1/2 прэміі)

За ўклад у развіццё электроннай спектраскапіі высокага распазнавання

1982 No male portrait be.svg Злучаныя Штаты Амерыкі Кенет Вільсан

За тэорыю крытычных з'яў у сувязі з фазавымі пераходамі

[89]
1983 90px ІндыяЗлучаныя Штаты Амерыкі Субрахманьян Чандрасекар

За тэарэтычныя даследаванні фізічных працэсаў, істотных для будовы і эвалюцыі зорак (Гл. Мяжа Чандрасекара)

[90]
90px Злучаныя Штаты Амерыкі Уільям Алфрэд Фаўлер

За тэарэтычнае і эксперыментальнае даследаванне ядзерных рэакцый, істотных для ўтварэння хімічных элементаў у Сусвеце

1984 Карла Рубіа Італія Карла Рубіа

За вырашальны ўклад у вялікі праект, ажыццяўленне якога прывяло да адкрыцця квантаў поля W і Z — пераносчыкаў слабага ўзаемадзеяння

[91]
No male portrait be.svg Нідэрланды Сімон ван дэр Мер
1985 Клаус фон Клітцынг Федэратыўная Рэспубліка Германіі, да 1990 Клаус фон Клітцынг

За адкрыццё квантавага эфекту Хола

[92]
1986 No male portrait be.svg Федэратыўная Рэспубліка Германіі, да 1990 Эрнст Руска (1/2 прэміі)

За фундаментальную працу па электроннай оптыцы і за стварэнне першага электроннага мікраскопа

[93]
Герд Бініг Федэратыўная Рэспубліка Германіі, да 1990 Герд Бініг (1/4 прэміі)

За вынаходства сканіруючага тунэльнага мікраскопа

Генрых Рорэр Швейцарыя Генрых Рорэр (1/4 прэміі)
1987 Георг Беднарц Федэратыўная Рэспубліка Германіі, да 1990 Георг Беднарц

За важны прарыў у адкрыцці звышправоднасці ў керамічных матэрыялах

[94]
Карл Мюлер Швейцарыя Карл Мюлер
1988 Леон Ледэрман Злучаныя Штаты Амерыкі Леон Ледэрман

За метад нейтрыннага пучка і доказ дублетнай структуры лептонаў праз адкрыццю мюоннага нейтрына

[95]
No male portrait be.svg Злучаныя Штаты Амерыкі Мелвін Шварц
Джэк Стэйнбергер Злучаныя Штаты Амерыкі Джэк Стэйнбергер
1989 Норман Рамзей (злева) Злучаныя Штаты Амерыкі Норман Рамзей (1/2 прэміі)

За вынаходства метаду разнесеных асцылюючых палёў і яго выкарыстанне ў вадародным мазеры і іншых атамных гадзінніках

[96]
No male portrait be.svg Злучаныя Штаты Амерыкі Ханс Дэмельт (1/4 прэміі)

За распрацоўку метаду ўтрымання адзіночных іонаў

No male portrait be.svg Федэратыўная Рэспубліка Германіі, да 1990 Вольфганг Паўль (1/4 прэміі)

1990-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
1990 No male portrait be.svg Злучаныя Штаты Амерыкі Джэром Фрыдман

За піянерскія даследаванні глыбоканяпругкага рассейвання электронаў на пратонах і звязаных нейтронах, што мела вялікае значэнне для развіцця кваркавай мадэлі ў фізіцы часціц

[97]
Генры Кендал Злучаныя Штаты Амерыкі Генры Кендал
No male portrait be.svg Канада Рычард Тэйлар
1991 П'ер Жыль дэ Жэн Францыя П'ер Жыль дэ Жэн

За выяўленне таго, што метады, развітыя для вывучэння з'яў упарадкаванасці ў простых сістэмах, могуць быць абагульнены на больш складаныя формы матэрыі, у прыватнасці, на вадкія крышталі і палімеры

[98]
1992 Жорж Шарпак Францыя Жорж Шарпак

За вынаходства і ўдасканаленне дэтэктараў часціц, у прыватнасці шматдрацяной прапарцыянальнай камеры

[99]
1993 No male portrait be.svg Злучаныя Штаты Амерыкі Расел Халс

За адкрыццё новага тыпу пульсараў, якое дало новыя магчымасці ў вывучэнні гравітацыі

[100]
Джозеф Тэйлар мл. (злева) Злучаныя Штаты Амерыкі Джозеф Тэйлар мал.
1994 Бертрам Брокхаўз Канада Бертрам Брокхаўз

За стварэнне нейтроннай спектраскапіі

[101]
No male portrait be.svg Злучаныя Штаты Амерыкі Кліфард Шал

За стварэнне метаду нейтроннай дыфракцыі

1995 Марцін Перл Злучаныя Штаты Амерыкі Марцін Перл

За адкрыццё тау-лептона

[102]
Фрэдэрык Райнес Злучаныя Штаты Амерыкі Фрэдэрык Райнес

За эксперыментальнае выяўленне нейтрына

1996 Дуглас Ошэраў Злучаныя Штаты Амерыкі Дэвід Лі

За адкрыццё звышцякучасці гелію-3

[103]
Дуглас Ошэраў Злучаныя Штаты Амерыкі Дуглас Ошэраў
Роберт Рычардсан Злучаныя Штаты Амерыкі Роберт Рычардсан
1997 Стывен Чу Злучаныя Штаты Амерыкі Стывен Чу

За стварэнне метадаў ахаладжэння і ўтрымання атамаў з дапамогай лазернага святла

[104]
Клод Коэн-Тануджы Францыя Клод Коэн-Тануджы
Уільям Філіпс Злучаныя Штаты Амерыкі Уільям Філіпс
1998 Роберт Лафлін Злучаныя Штаты Амерыкі Роберт Лафлін

За адкрыццё новай формы квантавай вадкасці з дробна зараджанымі ўзбуджэннямі (Гл. квантавы эфект Хола)

[105]
Хорст Штормер Германія Хорст Штормер
No male portrait be.svg Злучаныя Штаты Амерыкі Дэніел Цуі
1999 Герард ’т Хоафт Нідэрланды Герард ’т Хоафт

За праясненне квантавай структуры электраслабых узаемадзеянняў

[106]
Марцінус Велтман Нідэрланды Марцінус Велтман

2000-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
2000 Жарэс Іванавіч Алфёраў Расія Жарэс Іванавіч Алфёраў
(1/4 прэміі)

За распрацоўку паўправадніковых гетэраструктур, якія выкарыстоўваюцца ў высокачастотных схемах і оптаэлектроніцы

[107]
No male portrait be.svg Германія Герберт Кромер (1/4 прэміі)
No male portrait be.svg Злучаныя Штаты Амерыкі Джэк Кілбі (1/2 прэміі)

За ўдзел у вынаходстве інтэгральнай схемы

2001 Эрык Корнел Злучаныя Штаты Амерыкі Эрык Корнел

За дасягненне кандэнсацыі Бозэ — Эйнштэйна ў разрэджаных газах шчолачных металаў і за пачатковыя фундаментальныя даследаванні ўласцівасцей кандэнсатаў

[108]
Вольфганг Кетэрле Германія Вольфганг Кетэрле
Карл Віман Злучаныя Штаты Амерыкі Карл Віман
2002 Райманд Дэвіс мал. Злучаныя Штаты Амерыкі Райманд Дэвіс мал. (1/4 прэміі)

За піянерскі ўклад у астрафізіку, у прыватнасці, за выяўленне касмічных нейтрына

[109]
No male portrait be.svg Японія Масатосі Косіба (1/4 прэміі)
Рыкарда Джаконі Злучаныя Штаты Амерыкі Рыкарда Джаконі (1/2 прэміі)

За пошукі ў вобласці астрафізікі, якія прывялі да адкрыцця касмічных крыніц рэнтгенаўскага выпраменьвання

2003 Аляксей Аляксеевіч Абрыкосаў Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Злучаныя Штаты Амерыкі Аляксей Аляксеевіч Абрыкосаў

За піянерскі ўклад у тэорыю звышправаднікоў і звышцякучых вадкасцей

[110]
Віталь Лазаравіч Гінзбург Расія Віталь Лазаравіч Гінзбург
Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007.jpg Вялікабрытанія Злучаныя Штаты Амерыкі Энтані Легет
2004 Дэвід Грос Злучаныя Штаты Амерыкі Дэвід Грос

За адкрыццё асімптатычнай свабоды ў тэорыі моцных узаемадзеянняў

[111]
No male portrait be.svg Злучаныя Штаты Амерыкі Дэвід Політцэр
Фрэнк Вільчэк Злучаныя Штаты Амерыкі Фрэнк Вільчэк
2005 Рой Глаўбер Злучаныя Штаты Амерыкі Рой Глаўбер (1/2 прэміі)

За ўклад у квантавую тэорыю аптычнай кагерэнтнасці

[112]
Джон Хол (крайні злева) Злучаныя Штаты Амерыкі Джон Хол (1/4 прэміі)

За ўклад у развіццё лазернай дакладнай спектраскапіі, уключаючы тэхніку прэцызіённага разліку светлавога зруху ў аптычных стандартах частаты (аптычных грабянёў)

Тэадор Хенш Сцяг Германіі Тэадор Хэнш (1/4 прэміі)
2006 Джон Мазер Злучаныя Штаты Амерыкі Джон Мазер

За адкрыццё чарнацельнай формы спектра і анізатрапіі касмічнага мікрахвалевага фонавага выпраменьвання

[113]
Джордж Смут Злучаныя Штаты Амерыкі Джордж Смут
2007 Альбер Ферт Францыя Альбер Ферт

За адкрыццё эфекту гіганцкага магнетасупраціўлення

[114]
Петэр Грунберг Сцяг Германіі Петэр Грунберг
2008 Ёіціра Намбу Японія Злучаныя Штаты Амерыкі Ёіціра Намбу (1/2 прэміі)

За адкрыццё механізму спантаннага парушэння сіметрыі ў субатамнай фізіцы

[115]
Макота Кабаясі Японія Макота Кабаясі (1/4 прэміі)

За адкрыццё крыніцы парушэння сіметрыі, якое дазволіла прадказаць існаванне ў прыродзе сама меней трох пакаленняў кваркаў

Тосіхідэ Масукава Японія Тосіхідэ Масукава (1/4 прэміі)
2009 Чарльз Као Кітай Злучаныя Штаты Амерыкі Чарльз Као (1/2 прэміі)

За рэвалюцыйныя дасягненні, якія тычацца перадачы святла ў валокнах для патрэб аптычнай сувязі

[116]
Уілард Бойл Злучаныя Штаты Амерыкі Уілард Бойл (1/4 прэміі)

За вынаходства паўправадніковай схемы для рэгістрацыі выяў — ПЗС-сэнсара

Джордж Элвуд Сміт Злучаныя Штаты Амерыкі Джордж Элвуд Сміт (1/4 прэміі)

2010-я[правіць | правіць зыходнік]

Год Партрэт Краіна, лаўрэат Абгрунтаванне ўзнагароды #
2010 Андрэй Гейм Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Нідэрланды Андрэй Гейм

За наватарскія эксперыменты па даследаванні двухмернага матэрыялу графену

[117]
[118]
Канстанцін Навасёлаў Расія Вялікабрытанія Канстанцін Навасёлаў
2011 Сол Перлмутэр Злучаныя Штаты Амерыкі Сол Перлмутэр (1/2 прэміі)

За адкрыццё паскоранага пашырэння Сусвету праз назіранні далёкіх звышновых

[119]
Браян Шміт Злучаныя Штаты Амерыкі Аўстралія Браян Шміт (1/4 прэміі)
Адам Рыс Злучаныя Штаты Амерыкі Адам Рыс (1/4 прэміі)
2012 Серж Арош Францыя Серж Арош

За стварэнне прарыўных тэхналогій маніпулявання квантавымі сістэмамі, якія зрабілі магчымымі вымярэнне асобных квантавых сістэм і кіраванне імі

[120]
Дэвід Вайнленд Злучаныя Штаты Амерыкі Дэвід Вайнленд
2013 Франсуа Энглер Бельгія Франсуа Энглер

За тэарэтычнае адкрыццё механізма, які дапамагае нам зразумець паходжанне масы субатамных часціц і быў нядаўна пацверджаны выяўленнем прадказанай фундаментальнай часціцы ў эксперыментах ATLAS і CMS на Вялікім адронным калайдары ў ЦЕРН

[121]
Пітэр Хігс ВялікабрытаніяПітэр Хігс

Статыстыка паводле краін[правіць | правіць зыходнік]

Сцяг ЗША Сцяг Германіі Сцяг Вялікабрытаніі Сцяг Францыі Сцяг Расіі
Сцяг СССР
Сцяг Нідэрландаў Сцяг Японіі Сцяг Швецыі Сцяг Швейцарыі Сцяг Аўстрыі Сцяг Даніі Сцяг Італіі Сцяг Кітая Сцяг Канады Сцяг Індыі Сцяг Ірландыі Сцяг Пакістана Сцяг Аўстраліі
 лаўрэаты з адным грамадзянствам
 лаўрэаты, якія не маюць вызначанай дзяржаўнай прыналежнасці

Цікавыя факты[правіць | правіць зыходнік]

  • За ўсю гісторыю Нобелеўскай прэміі па фізіцы яе лаўрэатамі сталі толькі дзве жанчыны — Марыя Кюры ў 1903 годзе, якая стала таксама першай жанчынай-лаўрэатам Нобелеўскай прэміі наогул, і Марыя Гёперт-Маер у 1963 годзе.[3]
  • Адзіным чалавекам, які атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіцы два разы, быў Джон Бардзін — у 1956 і 1972 гадах.[3]
  • Самым маладым на момант прысуджэння лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіцы і Нобелеўскай прэміі наогул стаў Уільям Лорэнс Брэг, які атрымаў яе ў 1915 годзе разам са сваім бацькам Уільямам Генры Брэгам ва ўзросце ўсяго 25 гадоў.[3]
  • Самым старым на момант прысуджэння лаўрэатам стаў Райманд Дэвіс, ганараваны прэміяй 2002 года ва ўзросце 88 гадоў.[3]
  • Найбольш доўгае жыццё дасталася лаўрэату 1967 года Хансу Бетэ, які пражыў 98 гадоў. Менш за ўсіх пражыў лаўрэат 1903 года П'ер Кюры, які ўжо ў 1906 годзе трагічна загінуў у дарожным здарэнні ва ўзросце 46 гадоў.
  • Даўжэй за ўсіх з моманту атрымання Нобелеўскай прэміі па фізіцы і Нобелеўскай прэміі наогул пражыў лаўрэат 1929 года Луі дэ Бройль, які памёр у 1987 годзе.

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Завяшчанне Альфрэда Нобеля (руск.) . nobeliat.ru. Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2012. Праверана 6 ліпеня 2012.
  2. Alfred Nobels testamente (шведск.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2012. Праверана 6 ліпеня 2012.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Facts on the Nobel Prize in Physics. Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 3 лютага 2012. Праверана 18 чэрвеня 2012.
  4. 4,0 4,1 Nomination and Selection of Physics Laureates. Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2012. Праверана 27 чэрвеня 2012.
  5. Statutes of the Nobel Foundation, § 4. Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2012. Праверана 8 ліпеня 2012.
  6. The Nobel Prize Award Ceremonies. Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2012. Праверана 8 ліпеня 2012.
  7. The Nobel Medal for Physics and Chemistry. Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 3 лютага 2012. Праверана 18 чэрвеня 2012.
  8. The Nobel Prize in Physics 1901 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  9. The Nobel Prize in Physics 1902 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  10. The Nobel Prize in Physics 1903 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  11. The Nobel Prize in Physics 1904 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  12. The Nobel Prize in Physics 1905 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  13. The Nobel Prize in Physics 1906 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  14. The Nobel Prize in Physics 1907 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  15. The Nobel Prize in Physics 1908 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  16. The Nobel Prize in Physics 1909 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  17. The Nobel Prize in Physics 1910 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  18. The Nobel Prize in Physics 1911 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  19. The Nobel Prize in Physics 1912 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  20. The Nobel Prize in Physics 1913 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  21. The Nobel Prize in Physics 1914 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  22. The Nobel Prize in Physics 1915 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  23. The Nobel Prize in Physics 1916 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  24. The Nobel Prize in Physics 1917 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  25. The Nobel Prize in Physics 1918 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  26. The Nobel Prize in Physics 1919 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  27. The Nobel Prize in Physics 1920 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  28. The Nobel Prize in Physics 1921 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  29. The Nobel Prize in Physics 1922 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  30. The Nobel Prize in Physics 1923 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  31. The Nobel Prize in Physics 1924 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  32. The Nobel Prize in Physics 1925 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  33. The Nobel Prize in Physics 1926 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  34. The Nobel Prize in Physics 1927 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  35. The Nobel Prize in Physics 1928 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  36. The Nobel Prize in Physics 1929 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  37. The Nobel Prize in Physics 1930 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  38. The Nobel Prize in Physics 1931 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  39. The Nobel Prize in Physics 1932 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  40. The Nobel Prize in Physics 1933 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  41. The Nobel Prize in Physics 1934 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  42. The Nobel Prize in Physics 1935 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  43. The Nobel Prize in Physics 1936 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  44. The Nobel Prize in Physics 1937 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  45. The Nobel Prize in Physics 1938 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  46. The Nobel Prize in Physics 1939 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  47. The Nobel Prize in Physics 1940 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  48. The Nobel Prize in Physics 1941 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  49. The Nobel Prize in Physics 1942 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  50. The Nobel Prize in Physics 1943 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  51. The Nobel Prize in Physics 1944 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  52. The Nobel Prize in Physics 1945 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  53. The Nobel Prize in Physics 1946 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  54. The Nobel Prize in Physics 1947 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  55. The Nobel Prize in Physics 1948 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  56. The Nobel Prize in Physics 1949 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  57. The Nobel Prize in Physics 1950 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  58. The Nobel Prize in Physics 1951 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  59. The Nobel Prize in Physics 1952 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  60. The Nobel Prize in Physics 1953 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  61. The Nobel Prize in Physics 1954 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  62. The Nobel Prize in Physics 1955 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  63. The Nobel Prize in Physics 1956 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  64. The Nobel Prize in Physics 1957 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  65. The Nobel Prize in Physics 1958 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  66. The Nobel Prize in Physics 1959 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  67. The Nobel Prize in Physics 1960 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  68. The Nobel Prize in Physics 1961 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  69. The Nobel Prize in Physics 1962 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  70. The Nobel Prize in Physics 1963 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  71. The Nobel Prize in Physics 1964 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  72. The Nobel Prize in Physics 1965 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  73. The Nobel Prize in Physics 1966 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  74. The Nobel Prize in Physics 1967 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  75. The Nobel Prize in Physics 1968 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  76. The Nobel Prize in Physics 1969 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  77. The Nobel Prize in Physics 1970 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  78. The Nobel Prize in Physics 1971 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  79. The Nobel Prize in Physics 1972 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  80. The Nobel Prize in Physics 1973 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  81. The Nobel Prize in Physics 1974 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  82. The Nobel Prize in Physics 1975 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  83. The Nobel Prize in Physics 1976 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  84. The Nobel Prize in Physics 1977 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  85. The Nobel Prize in Physics 1978 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  86. The Nobel Prize in Physics 1979 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  87. The Nobel Prize in Physics 1980 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  88. The Nobel Prize in Physics 1981 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  89. The Nobel Prize in Physics 1982 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  90. The Nobel Prize in Physics 1983 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  91. The Nobel Prize in Physics 1984 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  92. The Nobel Prize in Physics 1985 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  93. The Nobel Prize in Physics 1986 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  94. The Nobel Prize in Physics 1987 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  95. The Nobel Prize in Physics 1988 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  96. The Nobel Prize in Physics 1989 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  97. The Nobel Prize in Physics 1990 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  98. The Nobel Prize in Physics 1991 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  99. The Nobel Prize in Physics 1992 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  100. The Nobel Prize in Physics 1993 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  101. The Nobel Prize in Physics 1994 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  102. The Nobel Prize in Physics 1995 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  103. The Nobel Prize in Physics 1996 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  104. The Nobel Prize in Physics 1997 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  105. The Nobel Prize in Physics 1998 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  106. The Nobel Prize in Physics 1999 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  107. The Nobel Prize in Physics 2000 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  108. The Nobel Prize in Physics 2001 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  109. The Nobel Prize in Physics 2002 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  110. The Nobel Prize in Physics 2003 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  111. The Nobel Prize in Physics 2004 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  112. The Nobel Prize in Physics 2005 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  113. The Nobel Prize in Physics 2006 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  114. The Nobel Prize in Physics 2007 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  115. The Nobel Prize in Physics 2008 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  116. The Nobel Prize in Physics 2009 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  117. Нобелеўская прэмія па фізіцы прысуджана выхадцам з Расіі за стварэнне графену — «Расійская газета», 5 кастрычніка 2010
  118. The Nobel Prize in Physics 2010 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  119. The Nobel Prize in Physics 2011 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 22 чэрвеня 2012. Праверана 17 чэрвеня 2012.
  120. The Nobel Prize in Physics 2012 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Архівавана з першакрыніцы 14 кастрычніка 2012. Праверана 9 кастрычніка 2012.
  121. The Nobel Prize in Physics 2013 (англ.) . Нобелеўскі фонд. Праверана 8 кастрычніка 2013.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Чолаков В. Нобелевские премии: Учёные и открытия / Валерий Чолаков; Пер. с болг. А. С. Никольского; Под ред. и с предисл. д-ра хим. наук А. Н. Шамина — М.: Мир, 1987. — 270 с. — (Библиотечная серия). — Доп. тир. 100 000 экз. (у зав.)

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]