Горад Вілейка

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Горад
Вілейка
Сцяг Герб
Сцяг
Герб
Каардынаты Каардынаты: 54°29′30″ пн. ш. 26°55′00″ у. д. / 54.491667° пн. ш. 26.916667° у. д. (G) (O) (Я)54°29′30″ пн. ш. 26°55′00″ у. д. / 54.491667° пн. ш. 26.916667° у. д. (G) (O) (Я)
Краіна
Вобласць
Раён
Першае згадванне
Насельніцтва
26 836[1] чалавек (2009)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1771
Паштовы індэкс
222412, 222416, 222417
Аўтамабільны код
5
Вілейка (Беларусь)
Вілейка
Вілейка
Вілейка (Мінская вобласць)
Вілейка
Вілейка

Віле́йка — горад у Мінскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Вілейскага раёна, на р. Вілія. За 103 км да паўночнага захаду ад Мінска. Чыгуначная станцыя на лініі МаладзечнаПолацк. Вузел аўтадарог на Маладзечна, Смаргонь, Мядзел, Докшыцы, Плешчаніцы. Насельніцтва 29,1 тыс. чал. (2006).

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Узнікла на землях вядомага з 1460 года вялікакняскага маёнтка Куранец. Уладанне П. Мантыгердавіча, М. Радзівіла Чорнага, Л. І. Сапегі, А. Я. Гасеўскага, К. С. Паца і інш. Упершыню згадваецца (Велейка) разам з Камянем-Харэцкім, Ваўчой, Дамжэрыцамі (Дамжэрычы), Асецішчам і Беразіном (Беразыня) у 1570 ў тэстамеце Васіля Цішкевіча (пам. 1571), як адзін з яго маёнткаў, які мусіў перайсці (разам з Камянем-Харэцкім, паловай Асецішча і Ваўчы) яго дзецям ад другога шлюбу — Астафію і Аляксандры.

Аляксандра, разам з мужамі, валодала Вілейкай яшчэ у 1594. З 1599 мястэчка, цэнтр староства Ашмянскага павета ВКЛ. У 1600 Вілейкай валодаў ужо Херубін Дыбоўскі. Жонка Херубіна — Барбара, у другім шлюбе была за Іосіфам Тышкевічам (Цішкевічам) і разам з ім валодала Вілейкай. Барбара і Іосіф у 1607 былі абвінавачаны стрыечным братам Барбары, Янам Пацам, у невыплаце пазыкі, якая з першапачатковай сумы ў 2,7 тыс. коп узрасла да 10 тыс. коп. Паводле законаў ВКЛ, у такім выпадку крэдытору маглі быць перададзены даходы з маёнткаў неплацельшчыка, пакуль не спагоніць усёй сумы. Той, хто не дапускае крэдытора да «экзекуцыі» пазыкі на сваіх маёнтках, мог быць прыгавораны да баніцыі, што і адбылося з Іосіфам і Барбарай, якія адмовіліся даць магчымасць Я. Пацу спагнаць пазыку на іх маёнтках Вілейцы, Дальковічах і Камені-Харэцкім.

У далейшым Вілейка разам з Беразіном, Дамжэрычамі і вялікім абшарам уздоўж р. Бярэзіны апынулася ва ўладанні Я. Паца і яго нашчадкаў. Пацы не раз траплялі ў такое становішча, як некалі Іосіф Тышкевіч, у т.л. у 1644 сын Я. Паца Ян Казімір быў прыгавораны да «экзекуцыі» 16 тыс. злотых на Вілейцы на карысць ігуменні менскага жаночага манастыра.

У 1727 Аўгуст Моцны даў прывілей на штотыднёвыя таргі ў Вілейцы па нядзелях і на 3 кірмашы на год. З 1793 у складзе Расійскай імперыі. З 1795 цэнтр павета, у 1796 зацверджаны герб горада. У 1904 праз Вілейку пракладзеная чыгунка. З 1921 у складзе Польшчы, цэнтр павета Віленскага ваяводства. З 1939 у БССР.

У Вялікую Айчынную вайну акупанты забілі тут больш 6 тыс. чалавек і амаль поўнасцю знішчылі горад.

2 ліпеня 1944 года 35-я гвардзейская танкавая брыгада, якой камандаваў Герой Савецкага Саюза Азі Асланаў, вызваліла Вілейку.

З чэрвеня 1946 — цэнтр раёна, са студзеня 1960 — у складзе Мінскай вобл.

У 2013 годзе ў рысу горада ўключаныя некаторыя вуліцы вёскі Порса [2]

Дэмаграфія[правіць | правіць зыходнік]

  • 2006 — 29,1 тыс. чал.
  • 2007 — 28,8 тыс. чал.
  • 2009 — 28362 чал.
  • 2010 — 26836 чал.
  • 2011 — 26736 чал.
  • 2012 — 26797 чал.
  • 2013 — 26707 чал.

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Прадпрыемствы машынабудаўнічай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, лёгкай і харчовай прамысловасці. Гасцініца «Вілія». На беразе Вілейскага вадасховішча зона адпачынку рэспубліканскага значэння «Вілейка». Вілейская ГЭС.

За 10 км ад горада размешчаны 43-і вузел сувязі ВМФ Расіі.

СМІ[правіць | правіць зыходнік]

  • «Рэгіянальная газета»
  • «Шлях перамогі». У савецкія часы — орган партыйных і савецкіх улад, сёння — газета Вілейскага раённага выканаўчага камітэта.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Архітэктура і выдатныя мясціны[правіць | правіць зыходнік]

Касцёл Узвіжання Святога Крыжа

Помнікі, мемарыялы[правіць | правіць зыходнік]

Гарады-пабрацімы[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Вилейка // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9;
  • Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Докшыцкага р-на. -Мн., 2004. С. 42-59, 70-71.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]