Горад Брэст

Горад Брэст Сцяг Герб Каардынаты 52.1, 23.68333352°06′00″ пн. ш. 23°41′00″ у. д.52.1° пн. ш. 23.683333° у. д.    Краіна Беларусь Вобласць Брэсцкая Старшыня гарвыканкама Аляксандр Палышэнкаў Плошча 145,26 км² НУМ 280,4 м Насельніцтва 309 764 чалавек (2009) Шчыльнасць 2 390 чал./км² Нацыянальны склад беларусы — 82,13 %, рускія — 10,67 %, украінцы — 4,16 %, іншыя — 3,04 % Часавы пояс UTC+3 Тэлефонны код +375 162 Паштовы індэкс 224000 Афіцыйны сайт http://city.brest.by/  (руск.)  Брэст Брэст

Брэст на Вікісховішчы

Брэ́ст — горад у Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Брэсцкай вобласці і Брэсцкага раёну, на рацэ Заходні Буг пры ўпадзенні ў яго р. Мухавец. За 349 км ад Мінска. Вузел аўтамабільных дарог і чыгунак у напрамку на Баранавічы, Лунінец, Ковель, Беласток, Варшаву. Порт на Дняпроўска-Бугскім канале. Аэрапорт. На тэрыторыі горада 3 памежных пункты пропуску праз дзяржаўную мяжу Рэспублікі Беларусь. Колькасць жыхароў — 309,7 тыс. чалавек (2009).

Гісторыя

Назва

Упершыню згадваецца пад назваю Бе́рестье (бел.: Бярэ́сце або Бе́расце), Бересть, у ням. летапісах Брэйзіка. Па аднаму з тлумачэнняў, назву Брэст горад атрымаў праз спецыфіку польскай мовы – польскі варыянт назвы запісваўся як Brześć, перанесены ў рускую мову (19 ст.) як Брест, потым у беларускую як Брэст. Таксама ўжывалася назва Брэст-Літоўск. У 1921 годзе горад атрымаў новую назву — Брэст-над-Бугам, якая праіснавала да 1939 года.

Гістарычны нарыс

Археалагічныя даследаванні горада паказалі.ю што як пагранічная крэпасць і апорны пункт славянскай каланізацыі ён быў заснаваны недзе ў канцы Χ ст..

У адносінах дакладнасці першай даты згадвання думкі гісторыкаў разыходзяцца. Дакладна вядома, што звязана першае ўпамінанне з падзеямі 1015—1019, калі тураўскі князь Святаполк Яраполчыч Акаянны вёў барацьбу за кіеўскі пасад з наўгародскім Яраславам Уладзіміравічам.

П. Лысенка і інш. больш надзейнай крыніцай лічаць «Аповесці мінулых гадоў» і складзеныя на яе падставе больш познія зборы, дзе аб паходзе 1017 у Пабужжа нічога не сказана. У гэтых дакументах горад упершыню названы пад 1019.

Другая група даследчыкаў — М. Карамзін, С. Салаўёў, Г. Лаўмянскі, Г. Штыхаў і інш. давяраюць сказанаму ў першым спісе Наўгародскага летапісу:

в лето 6525 (1017) Ярослав иде к Берестью

.

Гарадзішча старажытнага Бярэсця знаходзілася на невялікім мысе, які ўтварыўся пры зліцці Мухаўца з Заходнім Бугам.

Наступнае згадванне Бярэсця ў летапісе звязана з барацьбой Ізяслава Яраславіча з яго братамі Святаполкам і Усеваладам за кіеўскі стол. У «Павучанні» Уладзіміра Манамаха ідзе гаворка пра яго паход на горад па даручэнню праціўнікаў Ізяслава. П. Лысенка лічыць, што ён адбыўся ў 1073, пасля таго як апальны тураўскі князь быў выгнаны з Кіева і ўцёк да польскага караля Баляслава II Смелага.

У 11—13 ст. належаў тураўскім, кіеўскім і ўладзіміра-валынскім князям. У 1379 горад разрабаваны і спалены тэўтонскімі рыцарамі. У 1390 атрымаў самакіраванне на аснове магдэбургскага права. З 1413 цэнтр эканоміі, прывілеем аднесены да галоўных гарадоў ВКЛ. У 1500 разрабаваны крымскімі татарамі. З 1520 цэнтр Брэсцкага павета, з 1566 — цэнтр ваяводства. У 1596 у гарадзе ў Мікалаеўскай царкве была падпісаная Берасцейская унія, паводле якой планавалася аб'яднанне каталіцкай і праваслаўнай царквы на тэрыторыі Рэчы Паспалітай.

З 1795 у складзе Расійскай імперыі, з 1796 — павятовы цэнтр. З 1799 Брэст-Літоўск павятовы горад, уваходзіў у Літоўскую, з 1801 у Гродзенскую губерніі. З 1830-х у Брэсце будавалі Брэсцкую крэпасць, пры гэтым стары Брэст быў амаль цалкам разбураны, горад быў збудаваны нанова на новым месцы. З 9 (22) снежня 1917 па 3 верасня 1918 у ў Брэсце праходзілі мірныя перамовы паміж Савецкай Расіяй і Германіяй, у выніку чаго быў падпісаны Брэст-Літоўскі мір. У 1919 Брэст заняты польскімі войскамі. З 1921 у складзе Польшчы. 22.9.1939 Брэст-над-Бугам быў перададзены Вермахтам камандаванню Чырвонай Арміі, увайшоў у склад БССР пры падзеле Польшчы паводле пакту Молатава-Рыбентропа. У Вялікую Айчынную вайну Брэсцкая крэпасць уславілася 28-дзённай абаронай (з 22.6 да канца ліпеня). 8.5.1965 Брэсцкая крэпасць узнагароджана званнем крэпасць-герой, з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

Геаграфія і экалогія

Клімат

Метэаназіранні ў Брэсце вядуцца з 1834 года. Клімат у раёне горада — умерана кантынентальны. З-за ўплыву марскіх паветраных мас характэрна мяккая зіма і ўмерана цёплае лета. Цыклоны, якія з'яўляюцца прычынай гэтага, перамяшчаюцца з Атлантычнага акіяна з захаду на ўсход. Сярэдняя тэмпература студзеня −2,6 °C, ліпеня +19,3 °C. Гадавая колькасць ападкаў 609 мм. Сярэднегадовая тэмпература паветра ў Брэсце складае +8,2 °C, сярэднегадовая хуткасць ветра — 2,6 м/с, сярэднегадовая вільготнасць паветра — 76 %. Вегетацыйны перыяд доўжыцца 214 сутак.

У годзе ў сярэднім 160 дзён ідзе дождж, 68 дзён — снег. Туманы назіраюцца на працягу 33 дзён, навальніцы — 27 дзён.

Клімат Брэста (норма 1981-2010)
Паказчык	Сту	Лют	Сак	Кра	Май	Чэр	Ліп	Жні	Вер	Кас	Ліс	Сне	Год
Абсалютны максімум, °C	11,6	17,2	22,6	30,7	32,1	33,0	36,6	35,6	31,5	26,4	19,0	14,5	36,6
Сярэдні максімум, °C	−0,1	1,2	6,3	14,0	20,1	22,6	24,9	24,2	18,4	12,5	5,4	0,9	12,5
Сярэдняя тэмпература, °C	−2,6	−1,9	2,2	8,7	14,5	17,1	19,3	18,5	13,3	8,3	2,7	−1,3	8,2
Сярэдні мінімум, °C	−4,9	−4,5	−1,2	3,8	9,0	12,0	14,2	13,3	9,1	4,8	0,4	−3,5	4,4
Абсалютны мінімум, °C	−35,5	−28,1	−22,6	−6,2	−4,2	2,1	5,8	1,3	−2,8	−9,9	−19,2	−25,1	−35,5
Норма ападкаў, мм	34	33	33	37	63	68	74	72	56	37	42	41	590
Крыніца: Надвор'е і клімат

Клімат Брэста за перыяд 2001 - 2011 гг
Паказчык	Сту	Лют	Сак	Кра	Май	Чэр	Ліп	Жні	Вер	Кас	Ліс	Сне	Год
Абсалютны максімум, °C	11,4	14,4	19,4	26,5	31,6	32,0	35,0	35,5	31,5	24,4	19,0	12,3	35,5
Сярэдні максімум, °C	−0,8	0,5	6,4	14,4	19,8	22,7	26,0	24,5	19,3	12,2	6,2	0,4	12,6
Сярэдняя тэмпература, °C	−2,7	−1,9	2,7	9,3	14,6	17,5	20,8	19,3	14,2	8,6	4,0	−1,2	8,8
Сярэдні мінімум, °C	−4,6	−4,3	−1	4,2	9,4	12,3	15,5	14,1	9,2	5,0	1,8	−2,9	4,9
Абсалютны мінімум, °C	−26,1	−22	−14,9	−4,8	−1,2	4,0	8,8	4,9	−2	−5,8	−14,2	−22,2	−26,1
Норма ападкаў, мм	42	38	31	29	76	62	83	77	48	41	41	42	609
Крыніца: www.weatheronline.co.uk экстрэмумы і ападкі з Кліматычнага манітора

Насельніцтва

• 2004 — 298,3 тыс. чал.
• 2006 — 301,4 тыс. чал.
• 2007 — 313,0 тыс. чал.
• 2009 — 309,7 тыс. чал.

Адміністрацыйны падзел

Падзеляецца на 2 раёны — Ленінскі і Маскоўскі.

Мікрараёны: Адамкова, Бярозаўка, Вулька-Падгорская, Вычулкі, Граеўка, Дуброўка, Задворцы Новыя, Задворцы Старыя, Кіеўка, Кавалёва, Кацін Бор, Лысая Гара, Паўднёвы, Плоска, Пугачова, Рэчыца, Трышын, Усход.

Эканоміка

Брэст — буйны прамысловы цэнтр Беларусі. Звыш 50 прадпрыемстваў электратэхнічнай, электроннай, металаапрацоўчай, хімічнай, лёгкай, харчовы, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці. У Брэсце працуюць электрамеханічны і электралямпавы заводы, завод газавага абсталявання «Брэстгазаапарат», прадпрыемства «Цветатрон» па вытворчасці мікраэлектронікі, Брэсцкі электратэхнічны завод.

Брэст — перспектыўны цэнтр турызму Беларусі міжнароднага значэння. Гасцініцы «Беларусь», «Брэст-Інтурыст», «Буг», «Веста», «Усход», «Дружба», «Інтурыст», «Мара», «Моладзевая», «Старт», «Будаўнік», «Юнацтва» і інш. У межах горада находзяцца 4 ведамасных санаторыя-прафілакторыя, у т.ч. РУП «Брэсцкае аддзяленне Беларускай чыгункі».

Транспарт

Брэсцкі чыгуначны вакзал

Брэст з'яўляецца адным з найважнейшых транспартных вузлоў Беларусі.

У 1981 годзе ў Брэсце з'явіліся першыя тралейбусы, на сённяшні дзень колькасць тралейбусных маршрутаў горада дасягнула васьмі.

У 12 кіламетрах у паўночна-усходнім напрамку ад Брэста знаходзіцца Аэрапорт Брэст (міжнародны код – BQT), які быў уведзены ў эксплуатацыю ў 1976 годзе. У 1986 годзе Брэсцкаму аэрапорту нададзены статус міжнароднага, магчымая колькасць пасажыраў складае 400 чалавек за гадзіну.

Брэсцкі рачны порт.

Культура

Музеі

Мемарыяльны комплекс Брэсцкая крэпасць-герой з музеем Брэсцкай крэпасці-героя (Пабудова мемарыялу ажыццяўлялася пад кіраўніцтвам народнага архітэктара СССР У. А. Караля, урачыстае адкрыццё адбылося 25.9.1971), Брэсцкі абласны краязнаўчы музей з філіялам — археалагічным музеем «Бярэсце», Брэсцкі чыгуначны музей, Музей гісторыі горада Брэста, Брэсцкі музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці», музей прыроды, музей авіацыі і касманаўтыкі (у мікрараёне Усход)

Тэатры

У Брэсце дзейнічае Брэсцкі тэатр драмы , Брэсцкі абласны тэатр лялек, абласная філармонія, кінатэатр «Беларусь» і інш. У рэпертуары Брэсцкага лялечнага тэатра сёння каля 30 дзіцячых і сямейных спектакляў. Праводзяцца фестывалі: міжнародны класічнай музыкі «Студзеньскія музычныя вечары», «Беларуская музычная восень», гарадскія «Залатая восень», «Брэсцкі баль», міжнародны тэатральны фестываль «Белая вежа» і фестываль беларускага нацыянальнага кіно.

Сродкі масавай інфармацыі

Газеты:

"Брэсцкі Кур'ер", "Брэсцкая газета", "Брэсцкі веснік", "Народная трыбуна", "Зара", "Духоўны веснік".

Радыё:

Беларускае Радыё Рацыя (99,2 FM), Брэсцкае радыё (104,8 FM).

Тэлебачанне:

Брэсцкая тэлерадыёкампанія (ТРК-Брэст), "ТВ-Буг" (камерцыйны канал).

Адукацыя

32 агульнаадукацыйныя школы, 6 гімназій, 2 ліцэя.

Вышэйшыя навучальныя ўстановы:

• Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны універсітэт
• Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна

Прафесійна-тэхнічныя вучэбныя ўстановы:

• Брэсцкае дзяржаўнае ПТВ № 65 будаўнікоў
• Брэсцкае дзяржаўнае ПТВ № 27 чыгуначнага транспарту
• Музычны каледж
• Медыцынскі каледж

У адукацыйных установах горада працуе 18 музеяў розных профіляў: гісторыка-краязнаўчыя, этнаграфічныя, ваеннай славы, мемарыяльныя, у тым ліку музей Баявой Славы гімназіі № 1, музей «Хлапчукі несмяротнага Брэста» паста Памяці ў Вечнага агню мемарыяльнага комплексу «Брэсцкая крэпасць-герой», краiназнаўчы музей «Амiстад» гімназіі № 5.

Спорт

Буйныя спартыўныя збудаванні — спартыўны комплекс «Брэсцкі», Брэсцкі лёгкаатлетычны манеж, Брэсцкі лядовы палац спорту, картынг-стадыён і інш.

У горадзе дзейнічаюць 18 дзіцяча-юнацкіх спартыўных школ. У мікрараёне Кіеўка размешчаны стадыён «Лакаматыў». У абласным спартыўным комплексе «Брэсцкі» адбываюцца трэніроўкі і гульні футбольнага клуба Дынама Брэст.

Выдатныя мясціны

• Брэсцкая крэпасць
• Свята-Мікалаеўская брацкая царква
• Свята-Мікалаеўскі сабор
• Сімяонаўскі кафедральны сабор (найстарэйшы праваслаўны храм горада)
• Крыжаўзвіжанскі касцёл
• будынак чыгуначнага вакзала (1886)
• будынак мужчынскай гімназіі (1905)
• будынак банка (1926)
• гарадскія асабнякі (1-я пал. 19 ст.)
• жылыя дамы (19 — пач. 20 ст.)
• Васкрасенскі сабор
• Помнік Тысячагоддзя Брэста

• Парк імя Першага мая

Помнікі часоў ІІ Рэчы Паспалітай (1918—1939)

• Польскі Банк (проект. Мар'ян Лалевіч)
• Дом грамадскага аб'яднання Харцэраў (1932, проект. Я.Рыбіцкі)
• Будынак ваяводскай адміністрацыі
• Банк (1926, проект. С.Філасевіч)
• Рэмесленая вучэльня (1937, праект. Е.Бейл)
• Жылая калонія «Нарутовіча» (1921-39, праект. Я.Лісецкі)
• Афіцэрскі гатэль (1938, праект. Ян Захватовіч)

Выдатныя асобы

• Леў Барысавіч Алімаў, беларускі мастак
• Якаў Балглей, французскі мастак
• Вольга Іванаўна Бельская, беларуская мастачка
• Ігар Карнялюк, савецкі і расійскі музыкант
• Алена Кіевіч, беларуская лёгкаатлетка
• Андрэй Кудзіненка, беларускі кінарэжысёр
• Абрам Купчык
• Аляксандр Уладзіміравіч Прохараў
• Віктар Мікалаевіч Хвалюк

Гл. таксама

• Cпіс вуліц Брэста

У Сеціве

• ГАЗЕТА ДЛЯ ВАС // Берасце, Брэст-Літоўск, Брэст-над-Бугам, Брэст...
• Здымкі на Radzima.org
• Jurkau kutoczak — Юркаў куточак — Yury's Corner. Фартэцыя ў Берасьці 1836-1842 гг.
• Каму належыў Брэст у 1918 годзе? Дзмітрый Кісель, Станіслаў Коршунаў "Брэсцкая Газета"
• Хроніка падзей горада Брэста
• А. Цітоў «Геральдыка беларускіх местаў» на «Беларускай Палічцы»
• BrestOnline.com
• Інфармацыя на старонцы BrestObl.com
• Клімат Брэста
• Брэсцкі абласны краязнаўчы музей

Тапаграфічныя карты

• (руск.)  Тапаграфічная карта N-34-XXXVI.